Donderdag 30/06/2022

Parelvan deKempenis zijnglanskwijt

Aan het succesverhaal van Janssen Pharmaceutica is een eind gekomen. Het farmabedrijf met wereldfaam uit de Antwerpse Kempen ziet de kosten voor de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen de pan uit rijzen en moet besparen. Bijna 700 van de 4.700 banen gaan voor de bijl. Door Johan Corthouts

"Wie vroeger bij Janssen Pharmaceutica in dienst kwam, was zeker van zijn job voor de rest van zijn leven. Het was zoals werken voor de overheid. Maar dat verhaal is niet langer waar."

De 58-jarige Willy Daemen kan het weten. Hij werkt al 40 jaar voor Janssen Pharmaceutica. In 1966 trad hij in dienst bij het bedrijf, dat geldt als de succesvolste onderneming van de Kempen.

Het bedrijf, dat Paul Janssen in de jaren vijftig in Turnhout had opgericht, was toen al in handen van de Amerikaanse multinational Johnson & Johnson. "Toen ik er aan de slag ging, werkten er 600 mensen. Vandaag zijn er meer dan 4.000 personeelsleden. Ik heb het bedrijf gestaag zien groeien", zegt Daemen.

Janssen Pharmaceutica is de producent van bekende geneesmiddelen als Motilium (tegen maag en darmstoornissen), Imodium (tegen acute diarree), Vermox (tegen wormziekten) en Daktarin (tegen schimmels).

Voor de mensen uit de streek was Janssen Pharmaceutica jarenlang een bron van werkgelegenheid. Niet alleen voor universitairen met een diploma wetenschappen, ook duizenden laaggeschoolden vonden er een job. "Voor de Kempen was Janssen Pharmaceutica een bron van inkomsten. Het bedrijf had uitstraling. Overal waar je kwam, genoot het bedrijf bekendheid en faam. Het was echt de parel van de Kempen. Vandaag is het een parel die zijn glans verliest", zegt Daemen.

De sanering die het bedrijf gisteren te verwerken kreeg, is niet de eerste in de geschiedenis van de onderneming, maar wel de meest ingrijpende. In 2001 kreeg Janssen Pharmaceutica al een eerste keer af te rekenen met banenverlies. Toen werden 260 jobs geschrapt.

De schade bleef toen beperkt tot de afdeling research & development. Vandaag verdwijnen bijna 700 banen en worden alle afdelingen van het bedrijf getroffen. "De schok zal deze keer groter zijn. De schrik zit er goed in. De toekomst oogt niet rooskleurig", zegt Daemen.

Dat het bedrijf mensen moet ontslaan, heeft alles te maken met de moeilijke marktomstandigheden waarin Janssen terecht is gekomen. De cashstroom die enkele blockbusters, geneesmiddelen waarvan miljoenen werden verkocht, hebben gegenereerd, droogt straks op. De patentbescherming van geneesmiddelen zoals Risperdal (een antipsychoticum) en Topamax (een anti-epilepticum) loopt binnen de twee jaar af.

Producenten van generische middelen staan klaar om de succespillen van Janssen Pharmaceutica zelf te produceren. Dat betekent voor het bedrijf serieus inkomstenverlies. Een groot probleem, want er is geen aflossing van de wacht. Janssen Pharmaceutica heeft geen enkel product dat de plaats van de blockbusters kan innemen.

Het bedrijf verwacht veel van zijn onderzoek naar tbc en ook op het vlak van aidsonderzoek zit er in Beerse een en ander in de pijplijn. Maar Daemen is sceptisch. "Voor het ontwikkelen van een nieuw medicament heb je jaren nodig. Ik betwijfel het dat er binnen enkele jaren een geneesmiddel tegen tbc op de markt kan worden gebracht. En wat aids betreft, staat Janssen niet alleen met zijn inspanningen om een nieuwe geneesmiddel te lanceren. Bovendien mag je gerust de vraag stellen wat zo'n geneesmiddel kan opbrengen. Aids is vooral een probleem in het zuiden. De zieken aldaar ontberen de financiële middelen. Je kunt daar geen geneesmiddelen verkopen voor meer dan voor de kostprijs", zegt hij.

Mocht het voor het bedrijf enig soelaas bieden: Janssen staat niet alleen met zijn problemen. Ook de rest van de farmasector kent zijn problemen. Veelbelovende moleculen blijken achteraf toch niet de verhoopte blockbusters op te leveren. De ontwikkelingsfases, de pijplijn die een geneesmiddel in wording moet doorlopen voordat het op de markt mag worden gebracht, worden alsmaar langer en duurder.

Ondertussen wordt de patentbescherming die een geneesmiddelenproducent geniet korter. Een producent heeft met andere woorden alsmaar minder tijd om de centen die hij in de ontwikkeling van een geneesmiddel steekt terug te verdienen. Daemen stipt nog een belangrijk verschil aan met vroeger. "Voor de meeste ziektes zijn er remedies gevonden. Je hebt nog wel de allernieuwste beschavingsziektes, maar het zoeken van geneesmiddelen daarvoor kost handenvol geld. Voor Janssen wordt dat te duur."

De moeilijkheden die het bedrijf in zijn onderzoek ondervindt, noopte Johnson & Johnson om orde op zaken te stellen. Met als resultaat een algemene besparing van 15 procent en het schrappen van honderden banen.

Daemen zegt dat het moederbedrijf de werknemers in het bedrijf de voorbije jaren enorm onder druk heeft gezet om resultaten te boeken. "Vroeger, toen dokter Paul nog de leiding had van dit bedrijf, was er veel meer vrijheid. Zolang werknemers hun best deden en meewerkten aan de ontwikkeling van een nieuw geneesmiddel was er geen enkel probleem. Een mislukking was geen ramp. Vandaag is het dat wel. Elke mislukking wordt cash afgerekend", zegt hij.

Sinds het overlijden van de stichter drie jaar geleden hebben de Amerikanen hun greep op de onderneming nog meer versterkt. "De Amerikanen hebben de macht verder naar zich toegetrokken. Niet alleen op financieel vlak werd de lat hoger gelegd. Ook de menselijke contacten werden harder. In de beginjaren waren we een hechte familie. Vandaag kijken mensen niet meer naar elkaar om. Collega's gaan desnoods over lijken om hun doel te bereiken", betreurt Daemen.

Volgens hem wil Johnson & Johnson zijn Belgische filiaal volledig op Amerikaanse leest schoeien. "De Amerikanen willen dat we volledig volgens hun systeem gaan werken. Ze klagen dat we in België veel te veel verlof nemen. En ze willen alles op papier. In dit bedrijf krijg je niets meer gedaan zonder dat het eerst schriftelijk is bevestigd. Als Belgen hebben we een mentaliteit van onderhandelen. De Amerikanen hebben daar geen kaas van gegeten. Zij hanteren het diktat. Dokter Paul kon nog een vuist maken. Zijn opvolgers kunnen dat niet meer. De huidige directeur is een Vlaming, maar hij is met handen en voeten gebonden aan de bazen in Amerika. Alle sleutelposten zijn in handen van Amerikanen."

Daemen, een laborant scheikunde, werkte in de eerste helft van zijn carrière als vakbondsvertegenwoordiger in het bedrijf. Hij hielp voor de christelijke bediendenbond LBC de hele vakbondswerking op poten te zetten. Vandaag vreest hij dat zijn laatste weken in het bedrijf zijn aangebroken. "Ik ben nog een van de weinigen met een personeelsnummer lager dan duizend. Ik vrees voor mijn baan. Ik werk momenteel halftijds. Ik zou nog graag anderhalf jaar aan de slag blijven. Maar ik ben bang dat ik Nieuwjaar niet meer zal vieren op de werkvloer. De koord wordt doorgesneden en dat zal pijn doen."

Willy Daemen, laborant bij Janssen Pharmaceutica:

De Amerikanen willen dat we volledig volgens hun systeem gaan werken

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234