Maandag 26/09/2022

patti smith speelt uniek concert ter ere van dichter arthur rimbaud

'Arthurs werk openbaart constant nieuwe dingen. Ik ben er nooit uitgegroeid, net zo min als uit Jimi Hendrix, Maria Callas of Picasso'

'Rimbaud had een geniale rockgitarist kunnen zijn'

Jim Morrison, Bob Dylan, Jimi Hendrix, Janis Joplin... Aan legendarische fans heeft het Arthur Rimbaud nooit ontbroken, maar de Franse dichter heeft geen vuriger bewonderaarster dan Patti Smith. De 'grootmoeder van de punkrock' vereerde hem met songteksten, voordrachten en een album, en trok in haar jonge jaren zelfs op bedevaart naar zijn graf in het Franse Charleville. Eind deze week geeft ze in het Brusselse PSK een uniek concert om de honderdvijftigste verjaardag van zijn geboorte te herdenken. 'Er zijn duizenden dichters, maar toch is Arthur de enige.' Arthur, jawel.

Londen

Van onze medewerker

Wouter Van Driessche

Hoezeer Patti Smith het voor de auteur van Une saison en enfer te pakken heeft, bleek al op haar debuutalbum Horses, waarmee ze halfweg de jaren zeventig de blauwdruk van de punkrock maakte. "Life is full of pain / But I'm cruisin' through my brain / And I fill my nose with snow and go Rimbaud / Go Rimbaud, go Rimbaud", klonk het. "Het leven zit vol pijn, / maar ik reis door mijn brein / en ik vul mijn neus met coke en ga voor Rimbaud / Ga voor Rimbaud, ga voor Rimbaud."

Intussen, bijna dertig jaar later, behoren de drugs tot een ver verleden, maar is Smiths liefde voor de 'gedoemde dichter' enkel toegenomen. De 57-jarige zangeres reageerde dolenthousiast op de uitnodiging om een concert te spelen naar aanleiding van de tentoonstelling Een seizoen in de hel ("Ik kom graag goeiedag zeggen op Arthurs verjaardag"). En dat was niet alles, want ondanks een jetlag en driehonderd (!) interviews over haar nieuwe album Trampin', dat binnenkort in de platenbakken ligt, vond ze nog een uurtje om een Belgische persdelegatie te woord te staan over haar grote inspiratiebron.

Patti Smith: "Toen ik opgroeide, was Arthur nog niet zo bekend. De beat poets hadden hem natuurlijk allemaal gelezen, maar hij stond niet op de lectuurlijst van de school. Ikzelf leerde hem kennen begin jaren zestig, toen ik een jaar of zestien was. Ik woonde met mijn ouders in Woodbury, een kleine stad op een paar bushaltes van Philadelphia. Daar waren twee jazzclubs, waar Miles Davis en John Coltrane vaak speelden. Ik was te jong om binnen te mogen, maar ik hing er graag rond. In een klein boekenkraampje vlak bij een van die clubs, ontdekte ik op een dag Illuminations. Toen ik Arthurs gezicht op de cover zag, wilde ik het boek meteen hebben. Ik vond hem verschrikkelijk knap, en toen ik een paar zinnen gelezen had, was ik helemaal verkocht. Later raakte ik ook gefascineerd door zijn leven, en las ik zijn biografie. Maar aanvankelijk viel ik toch vooral voor zijn teksten en zijn taal."

In 1976 droeg u 'Radio Ethiopia' op aan Rimbaud, maar daarmee was u niet de eerste. In 1969 eerde Jim Morrison hem al eens met de song 'Wild Child'.

"Ik kan me eenvoudigweg geen enkele goede songschrijver of poëet inbeelden die niet door Arthur beïnvloed is. Jim Morrison, Jimi Hendrix... Ook van Bob Dylan weet ik dat hij een zeer groot bewonderaar is. Ik herinner me nog dat we halfweg de jaren zeventig ergens samen op een trapje zaten, waar iemand ons filmde terwijl we samen naar een afbeelding van Arthur keken die ik altijd in mijn jaszak zitten had. Geen van ons beiden zei iets, maar toch praatten we. Our minds were just connecting over Arthur, door Arthur vonden en begrepen we elkaar. Logisch ook, want op de een of andere manier wordt iedereen naar hem toe gezogen. Er zijn duizenden dichters, maar toch is hij de enige."

Als het zo is dat u Rimbaud in 1963 ontdekte, dan kent u hem al meer dan veertig jaar. Leest u nog vaak in zijn werk?

"O ja, absoluut! Arthur is er heus niet alleen voor jonge mensen: zijn werk is zo briljant dat het constant nieuwe dingen openbaart. Ik ben er nooit uitgegroeid, net zo min als uit Jimi Hendrix, Maria Callas of Picasso. Ik lees zijn teksten zoals ik naar Coltrane of Beethoven luister. En het grappige is: intussen ken ik ze zo goed dat ik ze zelfs in hun oorspronkelijke taal begrijp, terwijl ik geen twee letters Frans spreek. Het is zoals een film met ondertitels die je telkens opnieuw bekijkt: na verloop van tijd ken je de dialogen zo goed dat je geen vertalingen meer nodig hebt."

Rimbaud wordt vaak de eerste punker genoemd. Dekt die vlag de lading?

"Goh, de vraag is: wat betekenen zulke dingen? Voor mijn part was Jezus de eerste punker, en misschien was hij dat ook wel. (denkt na) Had hij een eeuw later geleefd, dan was Arthur volgens mij een fenomenale gitarist geweest. Ik bedoel maar, in Les voyelles gaf hij kleuren aan de klinkers. Stel je voor wat er gebeurd was als hij een elektrische gitaar had gehad om er klanken aan te geven! Volgens mij had hij de meest formidabele muziek kunnen maken, ook al werd hij als dichter geboren en had hij in eerste plaats de gave van het woord. Zelfs toen hij lag te ijlen in het ziekenhuis van Marseille (Rimbaud stierf aan kanker, WVD) waren er naar verluidt kinderen die hun hoofd door het raam van zijn kamer naar binnen staken, omdat ze geen woord wilden missen van wat hij vertelde. En dan de brieven die hij vanaf zijn sterfbed schreef! Zijn allerlaatste telegram, dat de aanzet gaf voor Radio Ethiopia, is gewoon poëzie van het zuiverste soort. Pijnlijk mooi."

U zei zonet dat Rimbaud als dichter geboren werd. Geldt dat ook voor u?

"Dat mag ik echt niet zeggen, vind ik."

Oliver Ray, Smiths gitarist en vriend, die er tijdens het interview bij is komen zitten: "Toch wel. Patti is gewoon veel te bescheiden om zoiets van zichzelf te zeggen. Ze werd wel degelijk als dichteres geboren."

Smith: "Ja, maar: er zijn dichters en dichters. Arthur valt buiten elke categorie. Dat is iemand uit de Mozart-liga: uitzonderlijk getalenteerd. Echt een compleet ander beest. Ik ben heel blij dat hij er is, als een soort lichtend voorbeeld en een voorvader waarvan ik de kennis mag doorgeven."

En toch, hoe vaak u in uw songteksten ook aan Rimbaud refereert, u hebt nooit letterlijk een van zijn gedichten op muziek gezet.

"Klopt. Ik heb het wel overwogen, maar om de een of andere reden is het er nooit echt van gekomen. Voor deze tournee zouden we wel graag iets doen met Ma bohème, omdat het onze nieuwe plaat nogal goed samenvat. Trampin' betekent rondzwerven en Ma bohème begint met: 'Je m'en allais, les poings dans les poches crevées' - 'Ik ging weg, de handen in mijn zakken vol gaten.' Prachtig, toch?"

Als Rimbaud ergens van wegliep, dan was dat van de traditie. U daarentegen heeft uw voorvaderen altijd met heel veel respect behandeld. Ook op uw nieuwe plaat staan een ode aan dichter William Blake, en een cover van gospelzangeres Marian Anderson.

"Het is goed om nieuwe horizonten te verkennen, maar ik vind niet dat je daarom alle bruggen met het verleden moet opblazen. Ik begrijp wel dat er mensen zijn die hun voorvaderen als een blok aan hun been ervaren, maar bij mij is dat nooit zo geweest. Integendeel: ik ben blij dat ik deel mag uitmaken van een soort stamboom van artiesten, en dat ik grote artiesten als William Blake of Arthur als verre voorouders mag beschouwen. Ik vind: er gaat een grote kracht uit van het verleden, en het is zeker niet zo dat enkel in het heden of in de toekomst grote kunst gemaakt wordt."

Over het verleden gesproken: u vertelde ooit dat u begin jaren zeventig naar Charleville reisde, waar Rimbaud geboren en begraven werd. Wat voelde u tijdens die bedevaart?

"Goh, dat was echt een heel vreemde reis. Ik moest en zou de sporen van Arthur terugvinden, maar in al mijn enthousiasme had ik me heel slecht voorbereid. Weinig geld op zak, geen hotel geboekt, niets opgezocht. Resultaat: toen ik na een lange reis eindelijk voor Le Musée Arthur Rimbaud stond, bleek het de hele maand gesloten. Echt tragisch: het was oktober, het was afschuwelijk koud, het regende, ik was moederziel alleen, zonder plaats om te slapen - typisch voor mij, eigenlijk (lacht). Uiteindelijk ben ik na wat zoeken op een oud mannetje gebotst die de sleutels van het museum had, en me zo meelijwekkend vond dat hij me binnenliet. Bijzonder vreemd: hij sprak geen Engels, ik geen Frans, maar toch begreep hij wat er gaande was, en liet hij me de hele dag in het museum zitten. Ik was compleet verkleumd, maar het was formidabel. Ik maakte er een tekening van Arthur, en ik zag de sjaal - zo onhandig versteld dat enkel hij of ik het hadden kunnen doen - die hij droeg in Harar (de stad in Abessinië, Ethiopië, waar Rimbaud vanaf 1880 handel dreef, WVD). Daarna ging ik naar zijn graf, en daar begroef ik onder de gietende regen een aantal antieke kralen, die een vriendin voor mij uit Harar had meegebracht. Ik had gelezen dat Arthur daar voor zijn dood wou terugkeren, maar daar niet meer geraakt was. Door die kralen vlak naast zijn graf te begraven, wou ik zijn laatste wens toch een heel klein beetje vervullen."

Prachtig...

"Neen wacht, het wordt nog mooier! In 1991, achttien jaar na mijn reis naar Charleville, kreeg ik een telefoon van de Franse minister van Cultuur. Hij nodigde me uit naar Parijs, om er de honderdste verjaardag van Arthurs overlijden mee te herdenken. Ik was verhinderd, maar als bedankje voor de uitnodiging stuurde ik hem de tekening die ik drijfnat en rillend van de kou had gemaakt in Charleville. En weet je wat hij ermee deed? Hij stuurde ze naar Le Musée Arthur Rimbaud, waar ze sindsdien deel uitmaakt van de collectie! Dus, moraal van het verhaal: als je goed voor jezelf zorgt, en veel water drinkt zodat je lang leeft, dan zie je veel gekke dingen gebeuren. Veel kwade, maar ook ongelooflijk veel goede." (lacht)

Patti Smith & Band concerteren op 26 maart om 20.30 uur in zaal Henry Le Boeuf van het Paleis voor Schone Kunsten, naar aanleiding van 'Rock n' Rimbaud'. Tickets kosten tussen de 25 en 48 euro, en zijn verkrijgbaar via 02/507.82.00. Ze geven tot 16 mei in datzelfde PSK ook gratis toegang tot de tentoonstelling Arthur Rimbaud: een seizoen in de hel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234