Donderdag 18/08/2022

Philippe Van Cauteren

Van een blitzcarrière gesproken. Vorig jaar was Philippe Van Cauteren nog een onafhankelijke curator zoals er dertien in een dozijn gaan. Maar de 36-jarige Gentenaar heeft zich de voorbije maanden ontpopt tot een betrouwbare crisismanager in het S.M.A.K. en nu mag hij zich zelfs volwaardig 'artistiek directeur' van dat museum noemen. Het personeel blijkt tevreden met die beslissing. Maar er zijn ook andere meningen.

Van vrijwilliger tot S.M.A.K.-directeur

Brussel

Eigen berichtgeving

Ward Daenen

Philippe Van Cauteren (°1969) wordt de nieuwe artistieke directeur van het Stedelijke Museum voor Actuele Kunst in Gent. De bestuursraad (voorzitter is cultuurschepen Sas Van Rouveroij) maakte dat nieuws gisteren bekend. Van Cauteren leidde het museum tijdelijk sinds december, maar nu krijgt hij een contract van onbepaalde duur.

Maar u kent de opvolger van Jan Hoet en Peter Doroshenko niet? Kan best. Zeven maanden geleden was de Gentse socioloog-kunsthistoricus zelfs in de kleine kunstwereld een vage verschijning, om niet te zeggen volslagen onbekend. In de jaren negentig had hij het van vrijwilliger in het museum tot assistent van Jan Hoet geschopt. Zo hielp Van Cauteren mee aan de stadstentoonstelling Over the Edges in 2000, daarna aan een Biënnale in het Braziliaanse Fortaleza. De voorbije jaren woonde en werkte hij in Hamburg, waar hij als onafhankelijk curator niet echt potten brak.

Bijzonder of niet, Van Cauterens parcours wekte genoeg vertrouwen om hem terug te halen naar zijn geboortestad als 'tijdelijk coördinator' - lees: crisismanager. Philippe Van Cauteren moest de crisis bezweren die in het museum heerste naar aanleiding van de vaudeville rond de Amerikaan Peter Doroshenko. Die was sinds eind 2003 in het S.M.A.K. aangesteld als opvolger van Jan Hoet. Een jaar nadat hij als halfgod in Gent werd binnengehaald - Hoet kon nauwelijks geloven "dat iemand met een dergelijke competentie zich kandidaat gesteld" had - stond Doroshenko al op straat. Het bestuur wilde zijn proefcontract niet verlengen, omdat het de Amerikaan ontbrak aan "een brede persoonlijke visie op de internationale kunstontwikkelingen".

Maar het personeel tekende protest aan en ook een aantal kunstenaars, waaronder de Antwerpse schilder Luc Tuymans, reageerden furieus. In een open brief eisten ze dat het ontslag ongedaan zou worden gemaakt en werd openlijk de vraag gesteld of het dagelijkse bestuur en de beheerraad Doroshenko wel voldoende ondersteund hadden. De soep werd evenwel niet zo heet gegeten als ze werd opgediend. De kunstenaars kregen de belofte dat er samen overlegd zou worden over de toekomst en legden zich neer bij de interim-figuur Van Cauteren.

Die stapte 13 december 2004 het museum binnen met een contract van zes maanden. Al in februari werd dat verlengd tot 31 december. Op 1 januari 2006 zou dan, na een wedstrijd, de definitieve artistieke directeur aangesteld worden. Die wedstrijd komt er niet meer, want de raad van bestuur heeft Van Cauteren geëvalueerd en goedgekeurd. De motivering voor de benoeming staat in een persbericht. Het bestuur wil een S.M.A.K. dat aansluiting vindt bij het stedelijke weefsel, een directeur met een internationaal netwerk, die openstaat voor kunstenaars, die jong talent detecteert en die oog heeft voor het personeel. "Aangezien Philippe Van Cauteren die vier thema's op een uitstekende manier vertolkt, heeft de raad van bestuur op 6 juli unaniem beslist om de tijdelijke directeur een contract aan te bieden van onbepaalde duur. Daarmee beogen we kwaliteit, transparantie en continuïteit."

In de kunstwereld is niet iedereen het daarover eens. Sommige specialisten doen de beslissing af als "erg" of "typisch voor het Gentse vriendenclubje". "Slaapwel S.M.A.K.", smaalt een curator. Johan Vansteenkiste, coördinator van het Initiatief Beeldende Kunsten - zeg maar de Vlaamse koepel van de hedendaagse beeldende kunst - wilde "geen commentaar" kwijt. Hans Martens, adviseur beeldende kunst op het kabinet-Anciaux zei: "Samen met het MuHKA moet het S.M.A.K. een leidersrol vervullen in het Vlaamse en internationale kunstenlandschap. Ik wens Van Cauteren alle succes." Dan is Jan Hoet enthousiaster: "Van Cauteren heeft het museum weer op gang getrokken. Ik ben dus tevreden. Of hij een groot directeur kan worden? Dat weet ik niet." Hoet vraagt zich af of er überhaupt nog bevlogen, jonge museumdirecteurs rondlopen. "De jonge generatie is degelijk, maar o zo berekend. In de politiek en het wielrennen is het niet anders."

Hoe reageren de kunstenaars? Luc Tuymans kijkt de kat uit de boom. "Het personeel schijnt goed met hem te kunnen samenwerken. Na het vertrek van Peter Doroshenko is het hem gelukt om rust te brengen. De raad van bestuur heeft kennelijk geoordeeld dat, als de heer Van Cauteren een goede manager kan zijn, hij ook wel een goede museumdirecteur zal worden." Volgens Tuymans moet hij "twee jaar respijt" krijgen om zich te bewijzen.

Toch is de schilder wat ontgoocheld. "Van de beloofde transparantie is niet echt sprake. Dit voorjaar werd, na een vergadering met Sas Van Rouveroij, Dirk Schutyser (bestuurslid), Sven Jacobs (zakelijk leider), Johan Vansteenkiste en mezelf, besloten om een open vacature uit te schrijven. Al had men toen al beslist dat de nieuwe S.M.A.K.-directeur vanaf de aanstelling het Nederlands onder de knie moet hebben. Daarmee sluit je natuurlijk de meeste internationale kandidaten uit."

Om niet te zeggen dat een vacature volgens sommigen slechts één echte andere tegenkandidaat had opgeleverd. "Hans Martens", noemt een insider hem bij naam. "Hij werkte in het S.M.A.K. en het Caermersklooster en nu als adviseur voor Anciaux. Vergeet ook niet dat Martens in 2003 al op de shortlist stond. Enkel Doroshenko stond toen boven hem."

Dat Van Cauteren verkozen is en Martens (ook een Gentenaar) verkozen had kunnen worden, vindt Luc Tuymans tekenend voor het klimaat hier te lande. "België is al zo klein. Dat men in Gent zo sterk inspeelt op de stedelijke entiteit is wel het meest penibele element. Afwachten of de heer Van Cauteren uit dat klimaat kan breken om een toekomstgericht internationaal beleid te voeren."

In een gesprek met De Morgen gaat Philippe Van Cauteren alvast in de tegenaanval. "Ik heb de voorbije maanden gedaan wat ik moest doen. Ik heb het vertrouwen bij het personeel kunnen herstellen en heb me ook als tentoonstellingsmaker niet weggestoken." Daar valt wat voor te zeggen. Zo heeft hij deze zomer niet onaardige tentoonstellingen samengesteld met werk van Artur Barrio, Joseph Beuys (DM 7/7) en Lois en Franziska Weinberger. Dat hij belang hecht aan de stad is geen provincialistische reflex, gaat Van Cauteren verder. "We realiseren projecten in de stad en werken samen met De Vooruit of het Museum voor Schone Kunsten. Toch beschouw ik Gent niet als een op zich staande zaak. Vlaanderen ook niet trouwens. Het S.M.A.K. blijft radicaal in een internationaal landschap staan." Hij haalt daarvoor op stapel staande projecten aan met internationale kunstenaars als Karsten Nicolai, Sergey Bratkov en Kendell Geers. Hij wijst ook op interne wijzigingen in de personeelsstructuur, die vorig jaar zo fel werd bekritiseerd. "Er zijn twee nieuwe beheerders aangesteld. Edith Doove wordt vervangen door Georges Kamanayo en Jan Hoet door professor Claire Van Damme."

Philippe Van Cauteren, die "zes à tien jaar" wil aanblijven, gaat tijdens de zomer een langetermijnvisie ontwikkelen. "In oktober leggen we met de staf een beleidsplan voor." Een van de doelstellingen wordt de uitbreiding van het museum. "We zitten al jaren met een capaciteitsprobleem. Daardoor kunnen we een groot deel van de collectie niet laten zien. Ik zou graag de Floraliënhal achter het museum in gebruik nemen. Die staat al 25 jaar leeg", aldus de nieuwe directeur.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234