Zaterdag 01/10/2022

Piet Oudolf doet aan new wave gardening

Hij bepaalde de beplanting voor de 9/11-herdenkingstuin, Battery Park en The High Line in New York, werkt samen met toparchitecten als Frank O. Gehry en Peter Zumthor, ontwierp een tuin in Venetië die deel uitmaakt van de Biënnale voor Architectuur en dit jaar voor de Kunstbiënnale.

Het palmares van de Nederlandse landschapsontwerper Piet Oudolf is even groot als zijn verdienste in het hedendaags tuinieren.

ecent werd het tweede deel van de New Yorkse High Line officieel geopend. Het voormalige opgetilde treinspoor is daarmee een van de meest karakteristieke openbare ruimtes van Manhattan en misschien wel het hipste park ter wereld. De 2,5 kilometer lange High Line werd door landschapsarchitect Piet Oudolf voorzien van beplanting die refereert aan de wilde natuur, maar dan getemd. "De impact van dit project is gigantisch", stelt Oudolf met enige verbazing vast. Van de New York Times tot The Guardian en zelfs Vogue, allemaal zoomen ze in op het aandeel van de Nederlandse landschapsarchitect in dit project. "Er gaat een enorme aantrekkingskracht van uit. Ik had me vooraf wel een beeld gevormd van hoe die plek zou gaan worden, maar eens het dan echt klaar is, ben je toch benieuwd hoe mensen reageren." Welnu, de reacties zijn lovend. The High Line is prompt een nieuwe toeristische attractie in Manhattan, en wordt vooral door de New Yorkers zelf geapprecieerd. "Dat is het applaus waar je het voor doet", bekent Oudolf. Dat hij erin slaagde om een grote diversiteit aan flora in de metropool te brengen met behoud van de originele begroeiing is dan ook opzienbarend. Het resultaat oogt bijna natuurlijk, alsof er wildgroei heerst. Het beeld van de natuurlijke tuin: dat is de signatuur van Piet Oudolf.

WEIDE-NATUUR

Zodra je de oprijlaan van Piet Oudolfs boerderij oprijdt in Hummelo, in de Gelderse Achterhoek van Nederland, merk je dat Oudolf een bijzondere kijk heeft op tuinen. Het lijken wel grillige tapijten van grassen, golvende hagen, dansende halmen en bloemenkopjes. Alsof je tuurt in de weide-natuur. Zelfs een complete tuinleek voelt instinctief aan dat er op het erf van Oudolf een even bijzondere als rijke combinatie aan planten bijeen is gebracht. Het handvol bezoekers dat druk wijzend door de tuin slentert, bevestigt dat beeld helemaal. De natuur lijkt hier op een impressionistische wijze in scène gezet.

"Ik vergelijk landschapsarchitectuur graag met een theatervoorstelling. Planten hebben elk hun eigen rol en dragen bij tot een gevoelservaring", klinkt het. "Je probeert spanning te creëren en een verhaal neer te zetten al blijft elke tuin evolueren. Het gaat om processen. Binnen een jaar ziet de tuin er anders uit dan nu. Eigenlijk verandert er elke dag wel wat." De scenograaf in Piet Oudolf is uniek. Zijn vormtaal is het resultaat van jaren ervaring en dat zie je in zijn projecten. Die zijn een verademing voor iedereen die tuinen herleidt tot afgelikte plaatjes van gemillimeterde buxushagen, kortgemaaide grasvelden en de keurig geschoffelde en gedecoreerde borders. Het werk van Piet Oudolf is anders. Sommigen noemen het 'new wave gardening', maar zelf hoort de grijze eminentie van het hedendaagse tuinieren dat niet zo graag. "Ach, het zijn anderen die met dat soort termen komen aanzetten. Ik werd zelfs revolutionair genoemd. Ik doe gewoon wat ik zelf mooi vind. Er bestaat niet zoiets als het nieuwe tuinieren." Tuinieren is altijd exacte wetenschap, of beter, er gelden allerlei regeltjes zoals plant-, bloei- en snoeivoorschriften. De Angelsaksische school blinkt daarin uit. Afgelikte plaatjes domineren het beeld van hoe tuinen zouden moeten zijn. Piet Oudolf heeft daar altijd lak aan gehad. "Dat is voor mij niet tuinieren, dat is decoreren. Een mooi geschoffeld plaatje met een gietertje erbij. Wat is daar nou leuk aan?"

Oudolf bestudeert de natuur waarin planten elkaar trachten te overleven, woekeren of verpieteren zelfs. "Dat spel heeft meer diepgang dan alleen maar de pracht van een ontluikende bloem. Ook een uitgebloeide plant krijgt een boeiende structuur of transformeert tot interessante kleuren. In de nogal conservatieve tuinwereld wordt het niet terugknippen van bepaalde planten al als revolutionair gezien. Tja. Dat zegt genoeg zeker. (lacht)"

OUDOLF'S CHARM

De 10.000 vierkante meter grote tuin in Hummelo is het levenswerk van Piet Oudolf en zijn vrouw Anja. Mocht het een boek zijn, het zou een spannende pageturner zijn met enkele verrassende hoofdstukken. Honderden plantensoorten van inheemse tot grassen uit de VS figureren erin, er zijn ook rollen weggelegd voor eigen creaties als de Monarda Oudolf's Charm of Stachys monieri Hummelo, of de naar zijn eega vernoemde Salvia Dear Anja. Planten die ze zelf hebben gekweekt in hun plantenkwekerij. "Toen we in 1982 de toen erg vervallen boerderij kochten, was dat vooral omdat we meer plek wilden voor het kweken van eigen planten", luidt het. Zijn tuinadviesbureau in Haarlem begon steeds beter te draaien en zijn fascinatie voor onder meer siergrassen noodde hem tot een eigen kwekerij. "Het moest betaalbaar zijn. We hadden nu eenmaal niet veel geld en geen zin om in Friesland te gaan zitten", lacht Oudolf. "De plantenkwekerij groeide echt uit tot een goed draaiende zaak en we werden bekend om ons aanbod. Het was lange tijd de voornaamste bron van inkomsten."

Zijn passie voor planten leidde niet alleen tot eigen kweekprogramma's van pennisetum tot panicum en miscanthus maar vooral ook tot verschillende naslagwerken waarin Oudolf zijn droomplanten en 'prachtige grassen' oplijst. Boeken die in het buitenland gretig werden opgepikt. "Ik ben altijd obsessief met planten bezig geweest. Het is vanuit die expertise dat ik als ontwerper steeds verder gegaan ben in het creëren van eigen beelden", zegt de grijze vos die projecten van Scandinavië tot Spanje en van Duitsland tot Amerika aaneenrijgt. De schaalvergroting van de opdrachten en de internationalisering heeft hij steeds helemaal alleen weten te verteren. Zonder personeel. "Mijn vrouw heeft een bijzonder groot aandeel in mijn carrière. Anja heeft de kwekerij al die tijd gerund en zij is de gastvrouw die een praatje maakt met de bezoekers in de tuin. Dankzij haar hoef ik me niet te laten zien (lacht)."

Af en toe hebben ze wel eens een 'intern', een ambitieuze aspirant-landschapsarchitect die hier enkele maanden het vak komt leren. "Laat ons eerlijk zijn, Hummelo oefent niet meteen een aantrekkingskracht uit. Je moet ertegen kunnen om hier ver weg van vrienden of familie op het platteland te zitten. Mocht ik nog jong zijn, ik zou hier ook niet kunnen aarden."

BEST IN SHOW

Het blijft een opmerkelijk gegeven dat de in de Hollandse Achterhoek verscholen landschapsarchitect door toparchitecten als Frank O. Gehry's (Millennium Park in Chicago) of voor Peter Zumthors Londense project The Serpentine Gallery gevraagd wordt om plantenplannen uit te dokteren. "Ik werk almaar vaker in opdracht. Dat gaat ook erg makkelijk. Je bezoekt het project een aantal keer en dan kan ik hier in mijn kantoor rustig de plannen uitzetten." Gezien die stroom aan projecten rust alles wel op zijn schouders, want hij wordt niet geruggensteund door een team. "Ik heb wel freelancers die ik kan vragen. Maar ik werk vooral alleen. Kijk, dat heeft zichzelf in de hand gewerkt. Mocht ik in Amsterdam of een andere stad gezeten hebben, was er misschien sneller een grote organisatie uit voortgekomen. Eigenlijk hoef ik dat gedoe allemaal niet. Sinds mijn deelname aan de Chelsea Flower Show heb ik gemerkt dat het erop aankomt juiste samenwerkingsverbanden op te zetten." Die Chelsea Flower Show mag gerust beschouwd worden als een mijlpaal in Oudolfs carrière, van het niveau Pritzker Prize zoals dat voor de al vernoemde architecten speelt. Toen Piet Oudolf gevraagd werd om in 2000 deel te nemen aan de meest prestigieuze tuintentoonstelling ter wereld, stond hij daar eerst weigerachtig tegenover. "Ik zag er vooral tegenop om tegen al die andere landschapsarchitecten op te moeten tornen. Toen werd er me op het hart gedrukt dat het niet zozeer om de architectuur zou gaan - dat ik gerust kon samenwerken met een architect om een installatie uit te zetten - maar dat het om mijn plantenkennis te doen zou zijn. Toen heb ik toegezegd. Ja, daarin heb ik van niemand lessen te leren." Hij moet erom lachen. Oudolf werkte samen met de Britse landschapsarchitect Arne Maynard en ze schoten prompt de hoofdvogel af. Oudolf kreeg zelfs het predikaat 'Best in Show'. Nooit eerder deed een debutant hem dat voor. "Dergelijke samenwerkingen legden de basis voor mijn modus operandus. Sindsdien realiseer ik al mijn projecten op een dergelijke manier. Kijk, de landschapsarchitectuur is in twee richtingen sterk geëvolueerd. Aan de ene kant zijn er die grote landschappelijke projecten waarin vaak een stedelijke context tot een toekomstvisie moet leiden, terwijl je aan de andere kant die particuliere tuinen hebt met een beperktere schaalgrootte. Wat mij opvalt is dat in dat middenveld heel wat expertise ontbreekt. Kennis over bomen, planten, heesters... Net dát is mijn domein. Vanuit die positie kan ik in beide richtingen nog heel wat mooie projecten realiseren en dat verklaart ook waarom ik zo vaak gevraagd word."

HORTICULTUREEL

Het staat buiten kijf dat de reputatie van Piet Oudolf samen is gegroeid met de aandacht voor het vak landschapsarchitectuur an sich. Tot voor tien jaar werd dat niet eens voor vol aanzien. "Als discipline heeft het intussen erkenning gekregen die het verdient. Vijftien jaar geleden was de titel landschapsarchitect nog niet eens beschermd. Iedereen deed maar wat. Ik herinner me nog dat een vriend op me inpraatte om een aanvraag tot erkenning in te dienen, maar daarvoor moest ik werk insturen en daar had ik niet de tijd voor", klinkt het nog. "Ik heb me altijd liever bezig gehouden met mijn planten en het ontwerpen dan met het gedoe errond. Dat ik af en toe voor lezingen of gastcolleges word gevraagd is omdat ik te nieuwsgierig ben. Dan voel ik me vereerd en dan denk ik: ik zal dat maar doen, want ze vragen het me geen twee keer." Of hij nu op zijn 66ste stilaan wat meer rust wil inbouwen? Allerminst, zo blijkt. "Ik ben net op dreef", lacht hij. "Of ik binnen ben? Nah. Misschien als ik het huis verkoop, ja, maar waarom zou ik dat doen. Ik ben pas van mijn 52ste van de bank af, dus ik moet nu mijn pensioen nog bijeen verdienen. We hebben recent nog dat kantoor gebouwd achterin de tuin. Dat moet zich ook nog terugverdienen", zegt hij terwijl hij ons meetroont naar het moderne gebouw. Hij wijst op een boekenkast vol opgerolde plannen, ontvouwt de kleurenschetsen voor de High Line. Verschillende vellen papier worden op elkaar gelegd naargelang het patroon of de plantengroep, de kleurtjes worden in de legende uitgelegd en stipjes of kruisjes bepalen zijn scenografie.

Projecten groeien hier op papier maar om tot volle wasdom te komen, is tijd de belangrijkste factor. "De tijd is mijn partner. Ik kan hier wel mooi zitten tekenen met patronen en plantengroepen, struik- en kruidlagen... maar altijd weer speelt die vierde dimensie: tijd. Het gaat niet om vandaag of morgen. Niet om weken of maanden. De natuur werkt in seizoenen en neemt vooral jaren. Dat is het ritme dat me vooruitstuwt. Ik kan dus nog niet op mijn lauweren rusten." Piet Oudolf lijkt te beseffen dat hij hiermee de metafoor van het leven te pakken heeft en zoals elke amateur-tuinier kan beamen, woekert de natuur genadeloos zodra je de teugels viert. Ook voor Piet Oudolf. Hij leidt maar wat graag de natuur om de tuin. Het is zijn leven. n

Ik word soms

revolutionair

genoemd, maar ik

doe gewoon wat ik

zelf mooi vind. Er

bestaat niet zoiets als het nieuwe tuinieren

n Een privétuin ontworpen door Piet Oudolf. 'Een mooi geschoffeld plaatje met een gietertje erbij. Wat is daar nou leuk aan?', aldus Oudolf.

n The High Line, een treinspoor omgevormd tot natuurpark in centrum Manhattan. Oudolf kreeg internationaal grote erkenning voor dit project. Ook de New Yorkers zelf zijn er weg van.

n Ook Potters Field Park, aan de Thames en de nieuwe City Hall in Londen, werd door Oudolf ontworpen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234