Zondag 02/10/2022

AnalyseOorlog in Oekraïne

Poetin zet zijn kaarten op de vermoeidheid van het Westen

null Beeld ANP / EPA
Beeld ANP / EPA

Oekraïne maakt zich op voor een hete zomer op het slagveld, in de hoop dat de versterkingen in vuurkracht op tijd komen. ‘Eindelijk kunnen we Duitsland bedanken.’

Arnout Brouwers

“Ze bestoken ons met bommentapijten. De steden die ze aanvallen, worden simpelweg weggevaagd.” Het zijn de woorden van de Serhi Hajdaj, hoofd van het militaire bestuur van Loehansk, tegen Christopher Miller van Politico. Zoals verwacht, is de slag om de Donbas een artillerie-oorlog geworden, waarbij Rusland in deze fase de overhand heeft – zonder tot dusver grote doorbraken te bereiken.

Zodra dit voorjaar duidelijk werd dat het gevecht om de Donbas om zware wapens vroeg, werden die ook toegezegd. Maar tijdverlies in de leverantie – deels vanwege noodzakelijke training, deels onnodig – maakt deze fase in de oorlog heel zwaar, tot grote frustratie van Kiev en de Oekraïense militairen aan het front. “Tegenover Russische tanks staan wij met onze kalasjnikovs”, tekent Remy Ourdan (voor Le Monde) op uit de mond van frontsoldaten.

Het verklaart waarom de Oekraïners deze week de komst van multiple launch rocket systems, of MLRS uit de VS, verwelkomden met een bittere ondertoon. “Het werd tijd”, zei een Oekraïense defensiefunctionaris. Als hun eerdere verzoeken om deze wapens waren ingewilligd, was de situatie aan het front nu anders. Maar op het moment dat het effect van de verwoestende Russische oorlogvoering zichtbaar is in de Donbas – dorpen en steden wegvagen alvorens ze te veroveren – komen ze alsnog.

Ook Berlijn en Londen gaan deze raketsystemen sturen, zij het in veel kleinere aantallen. Duitsland stuurt ook zijn meest geavanceerde luchtafweersysteem (al is dat pas over maanden inzetbaar). De Oekraïense ambassadeur in Berlijn Melnyk zei erover: “We kunnen nu eindelijk kanselier Scholz uit de grond van ons hart bedanken, dit is een keerpunt”.

Westerse aarzeling

In het Westen, ook Washington, is geaarzeld over deze systemen, vanwege het gevaar van ‘escalatie’. President Biden schreef deze week in The New York Times zelfs een stuk om de begrenzing van de Amerikaanse doelen aan te geven: regimeverandering is geen doel, directe confrontatie met Rusland komt er niet, tenzij NAVO-grondgebied wordt aangevallen. Maar Oekraïne zal steun blijven krijgen en er zal geen druk worden uitgeoefend op Kiev om territoriale concessies te doen.

Begrafenisceremonie van Oekraïense soldaten in Sumy. Beeld Getty Images
Begrafenisceremonie van Oekraïense soldaten in Sumy.Beeld Getty Images

Voor het eerst zegt Biden ook iets over een mogelijk Russisch gebruik van kernwapens. Hij stelt Poetin “ernstige gevolgen” in het vooruitzicht, maar tegelijk is duidelijk (té duidelijk, vrezen sommige experts) dat het Amerikaanse antwoord niet-nucleair zal zijn. Het is, ook als ze dit keer niet gebruikt worden, nu al een alarmerend gevolg van de oorlog: de nucleaire drempel, in de Koude Oorlog torenhoog, wordt steeds lager.

In Moskou is de gemoedstoestand verbeterd – door de moeizaam veroverde terreinwinst in de Donbas en de hoop dat het Westen, in de woorden van kremlinoloog Catherine Belton, ‘moe’ wordt van de oorlog in Oekraïne. Speculaties over een strijd van ‘decennia’ om de Oekraïners te ‘denazificeren’ moeten die vermoeidheid omzetten in moedeloosheid. Het decadente Westen houdt zo’n uitputtingsslag nooit vol, is de hoop en verwachting. “We gaan door tot alle doelen bereikt zijn”, klonk het vrijdag.

Hang naar normaliteit

Klopt het? De tekenen aan de wand zijn onmiskenbaar. Er kan een moment komen waarop inflatie belangrijker wordt dan kapotgeschoten Oekraïense steden. Bij sommige westerse media verslapt de aandacht voor de oorlog zelfs al. De hang naar normaliteit is menselijk, ook als ze een illusie is. Ondertussen bellen Italiaanse en Oostenrijkse leiders met Poetin over hun gastoevoer, en zetten ook Macron en Scholz hun eindeloze opvoering van de Poetin-dialogen voort.

Er openbaart zich inderdaad een schisma tussen oost en west, dwars door Europa tussen landen waar de uitkomst van de Russische invasie van existentieel belang wordt geacht voor hun eigen veiligheid – en landen waar dat niet zo is. In de ene hoofdstad domineren zorgen over westerse wapenleveranties, in de andere de zorg dat deze wapens het front niet snel genoeg bereiken.

De Amerikaanse politicoloog Eliot Cohen schrijft daarover, verwijzend naar twee Europese staatslieden (de een verantwoordelijk voor de Europese vrede in 1815, de ander standvastig tegenover Hitler): “Het heeft geen zin om Metternich te spelen als er behoefte is aan een Churchill.”

‘Poging tot genocide’

Zijn argument is dat van de Oekraïners, ook na honderd dagen oorlog. “We zijn getuige van een poging tot genocide, het uitwissen van de Oekraïense identiteit door bloedbad, marteling, deportatie en bezetting.” Daaraan toegeven, meent hij, is niet alleen ‘onvergeeflijk’, maar ook ‘heel gevaarlijk.’ En zinloos bovendien, schrijft de Britse veiligheidsexpert Lawrence Freedman. “Het opleggen aan Kiev van een deling van het land, zal de gevechten niet beëindigen, maar slechts bevorderen dat ze doorgaan onder gunstiger voorwaarden voor Moskou.”

Of dit standpunt dominant blijft in westerse hoofdsteden is ook afhankelijk van de overkoepelende politiek-economische strijd tussen westerse landen en Rusland. En die wordt, zeker in democratieën, gewonnen of verloren aan het thuisfront.

Dat het een hete zomer zou worden op het slagveld werd voorspeld. Nu zullen de Russen de rivier Siverskyi Donets over willen om dichter bij Slavjansk te komen. Oekraïne hoopt dat de versterkingen in vuurkracht op tijd komen om de grote artillerieslag om de Donbas niet te verliezen. Hoe dat afloopt? “Oorlogen volgen zelden een recht pad”, waarschuwt Freedman alvast.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234