Donderdag 02/12/2021

Vier vragenHendrik Vuye

‘Politici hebben de neiging om zich als rechter te gedragen’: Hendrik Vuye over de PFOS-onderzoekscommissie

Hendrik Vuye: 'Dit wordt meestal aangewend als een soort van pseudogerecht omdat politici de neiging hebben om zich als rechter te gedragen, en dat is niet gezond.' Beeld Tim Dirven
Hendrik Vuye: 'Dit wordt meestal aangewend als een soort van pseudogerecht omdat politici de neiging hebben om zich als rechter te gedragen, en dat is niet gezond.'Beeld Tim Dirven

Met een zitting over de vervuilde Oosterweel-gronden zet de parlementaire onderzoekscommissie PFOS-PFAS van het Vlaams Parlement vandaag haar werkzaamheden verder. Al moet de commissie ervoor waken dat ze zelf geen rechter speelt, waarschuwt grondwetspecialist Hendrik Vuye.

Brengt dit soort onderzoekscommissies gevaren met zich mee?

“We hebben in de jaren 90 een fameus incident gehad met de Transnuklear-zaak, over fraude met nucleair afval. Daar is toen niet vermeld in de commissie dat men het recht heeft om te zwijgen, want men heeft nooit de plicht om zichzelf te beschuldigen. Die personen heeft men tot getuigenissen gedwongen en de onderzoeksrechter heeft een dossier samengesteld en voegde het verslag van het parlement toe aan zijn gerechtelijk dossier. Dan krijg je dus een vermenging tussen het gerechtelijk onderzoek en de onderzoekscommissie. Die mensen zijn toen allemaal vrijgesproken in hoger beroep.”

U was niet verbaasd toen de vertegenwoordigers van 3M onlangs niets zeiden in de commissie?

“Nee. Ze hebben dat recht. Na de zaak-Transnuklear heeft men dan ook de wet aangepast. Nu zegt men bij aanvang van de commissie: ‘U heeft niet de plicht om tegen zichzelf te getuigen’. Maar dat neemt niet weg dat als zij zich beroepen op het zwijgrecht, dat dat in de publieke opinie heel vreemd overkomt, omdat het niet goed begrepen wordt.

“Maar een gerechtelijk onderzoek en een parlementair onderzoek hebben nu eenmaal een andere finaliteit. Een gerechtelijk onderzoek gaat over strafrechtelijke aansprakelijkheid. Een parlementair onderzoek moet het parlement inlichten over de wijze waarop het de eigen werkzaamheden gaat vervullen. Dat wil zeggen dat er nagedacht moet worden over of er een nieuwe wetgeving moet komen, of dat men eventuele politieke verantwoordelijken in een zaak aanduidt. Politici mogen dus in geen geval strafrechtelijke uitspraken doen. Indien er aanwijzingen zouden komen vanuit een parlementaire onderzoekscommissie van mogelijke misdrijven, moeten de commissieleden dat overmaken aan het parket, en dan is het het parket dat zelfstandig oordeelt. Dan zitten we in het gerechtelijk luik.”

Wat vindt u van de verklaringen van minister Zuhal Demir (N-VA), die ook frontaal in de aanval gaat tegen 3M?

“Alle staatsorganen moeten het vermoeden van onschuld naleven. Dat geldt niet enkel voor de rechter maar ook voor ministers: zij kunnen ook het vermoeden van onschuld schenden. Je ziet wel dat we op een heel slappe koord aan het dansen zijn met dit dossier: je bent namelijk niet verplicht jezelf te beschuldigen en het vermoeden van onschuld komt er ook bij kijken. Maar politici profileren zich graag en gaan soms ver in hun verontwaardiging. De grote dubbelzinnigheid is hier vooral: ook het publiek percipieert de onderzoekscommissie als een soort van gerecht, en dat is het helemaal niet.”

U bent dus geen voorstander van parlementaire onderzoekscommissies?

“Ik ben niet de grootste fan, nee. Het wordt meestal aangewend als een soort van pseudogerecht omdat politici de neiging hebben om zich als rechter te gedragen, en dat is niet gezond. Een optie is dus om de twee zaken niet samen te laten lopen, maar dan heb je het nadeel dat de gerechtelijke procedures in ons land zo lang duren. Dat is echt een probleem.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234