Dinsdag 17/05/2022

Prehistorische vis beet harder dan de Tyrannosaurus rex

BRUSSEL l Vierhonderd miljoen jaar geleden zwom hij rond in een oeroceaan. Wetenschappers hebben ontdekt dat de Dunkleosteus terrelli met zijn stevige kaken een kracht van 5.000 kilo kon uitoefenen op zijn prooi. Zelfs onze grootste haaien gaf hij daarmee het nakijken.

Door Steve Connor

Het uitgestorven dier werd tot 10 meter lang en kon 4 ton wegen. Het was gewapend met vlijmscherpe tanden die aan de top een druk van 6.000 kilo per vierkante centimeter uitoefenden.

Uit een studie van de gefossiliseerde schedel van het dier blijkt nu ook dat het in een vijftigste van een seconde zijn kaken kon opensperren. Dat veroorzaakte zo'n zuigkracht dat de prooien gewoon werden opgezogen.

De vis was het grootste zeeroofdier van zijn tijd, maar pas nu beseffen de biologen hoe gemakkelijk hij zich een weg naar de top van de voedselketen kon bijten.

"De Dunkleosteus kon alles verzwelgen wat zijn pad kruiste", zegt Philip Anderson van de universiteit van Chicago. Hij leidde het onderzoek dat werd gepubliceerd in de Royal Society Journal Biology Letters.

De wetenschappers hebben de spieren rond de kaken van de zwaar gepantserde vis nagemaakt om zich een idee te vormen van de krachten die vrijkwamen als hij zijn bek sloot of opende.

Een mechanisch model van de bek van de vis toonde aan dat zijn schedel heel beweeglijk was. Dat had hij te danken aan een uniek mechanisme met vier draaigewrichten die harmonieus op mekaar waren afgestemd. Dat bezorgde hem de krachtigste beet van alle vissen die ooit hebben geleefd. Het dier hoefde ook niet onder te doen voor de grote alligators en de Tyrannosaurus rex, de grootste vleesetende dinosaurus.

Mark Westneat, curator van de afdeling Vissen van het Field Museum van Chicago, over de Dunkleosteus: "Het boeiendste aan dit werk was de ontdekking dat deze zwaar gepantserde vis zijn kaken vliegensvlug kon openen en die met een enorme kracht weer kon dichtslaan. Dat is misschien het resultaat van het unieke ontwerp van zijn schedel en van het feit dat hij verschillende spieren gebruikt om zijn kaken te openen en te sluiten. Deze vis was een van de eerste echte grote roofdieren die we bij de fossielen van de gewervelde dieren terugvinden."

Dankzij zijn vlijmscherpe kaken kon hij prooien verscheuren die groter waren dan zijn bek. Dat is een technisch hoogstandje dat de haaien hem pas honderd miljoen jaar later nadeden.

De Dunkleosteus leefde tijdens het devoon, nog voor de dinosaurussen de wereld bevolkten.

Waarschijnlijk voedde hij zich met andere gepantserde vissen, zoals haaien, en met taaie ongewervelde dieren die zich met schalen en andere pantsers beschermden.

Dr. Philip Anderson: "Uit dit onderzoek blijkt dat de werktuigbouwkunde ons heel wat kan vertellen over het gedrag van gefossiliseerde dieren. Als we de vorm van de overgebleven lichaamsdelen bestuderen en nagaan hoe ze met mekaar in verband staan, kunnen we tot een hele reeks mogelijke soorten gedrag komen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234