Zaterdag 29/01/2022

NieuwsLibië

Presidentsverkiezingen Libië op losse schroeven na plots vertrek VN-gezant

Ján Kubis, de dinsdag opgestapte speciale VN-gezant voor Libië.  Beeld AP
Ján Kubis, de dinsdag opgestapte speciale VN-gezant voor Libië.Beeld AP

De moeizaam bevochten presidentsverkiezingen op 24 december in Libië, de eerste sinds de dood van oud-dictator Moammar Kadhafi in 2011, staan op losse schroeven. Dinsdag stapte de speciale Libië-gezant van de Verenigde Naties Ján Kubis plotseling op, waarmee de hoop op snelle stabilisering van het door oorlog en chaos verscheurde land aan de Middellandse Zee vervliegt.

Carlijne Vos

Door het opstappen van de 69-jarige Slovaakse topdiplomaat Ján Kubis, die moet toezien op het vredesproces in Libië, dreigt een maand voor de verkiezingen een machtsvacuüm te ontstaan. Maar liefst 98 kandidaten hebben zich gemeld voor de hoogste functie in het land.

Onder hen omstreden figuren zoals Saif al-Islam Kadhafi, de zoon van de voormalige dictator. Hij wordt gezocht voor oorlogsmisdaden door het Internationaal Strafhof in Den Haag. Gisteren oordeelde de kiesraad van Libië dat zijn kandidatuur uitgesloten wordt. De grote weerstand tegen Kadhafi als mogelijke president vindt daarmee gehoor. De rechter kan nog verandering brengen in de beslissing van de kiesraad.

In Libië bestaat grote weerstand tegen Kadhafi’s kandidatuur. Diverse milities eisen dat hij van de lijst wordt gehaald. Ook de kandidatuur van de machtige krijgsheer Khalifa Haftar, die regeert over het oosten van Libië en in 2019 nog met veel geweld vergeefs probeerde de hoofdstad Tripoli te veroveren, is controversieel.

Deze week meldde zich op de valreep nog de huidige interim-premier Abdul Hamid Dbeibah, ondanks de voorwaarde bij zijn aantreden dat hij zou afzien van het presidentschap. De machtige en steenrijke zakenman uit Misrata die begin dit jaar door de VN is aangesteld om de overgangsregering in Tripoli te leiden, wordt verdacht van corruptie en het uitdelen van gunsten.

Volgens Jalel Harchaoui, Libië-expert bij het Global Initiative Against Transnational Organized Crime, maakt het opstappen van VN-gezant Kubis duidelijk dat “zijn missie” om vrije, eerlijke verkiezingen in Libië te organiseren “wankelt”. Uitstel van de verkiezingen is volgens Harchaoui zeker niet ondenkbaar, maar ook niet per se onwenselijk.

Nieuwe burgeroorlog

Volgens Harchaoui heeft Kubis zich te veel laten opjagen door de internationale gemeenschap om de verkiezingen eind dit jaar te laten plaatsvinden, hoewel de kieswet en -voorwaarden nog niet door alle partijen worden ondersteund. Zolang niet alle partijen de regels onderschrijven kan een onwelgevallige uitslag worden betwist. De kans is groot dat partijen in dat geval nog vóór de tweede ronde opnieuw de wapens opnemen. Mogelijk breekt dan zelfs een nieuwe burgeroorlog uit, vreest Harchaoui net als veel andere experts.

In Libië zijn nog steeds talloze milities actief die de rivaliserende regeringen in het oosten of westen steunen, of hun eigen tribale krijgsheren of regionale leiders. Naar verwachting zullen ze kiezers op weg naar de stembus intimideren.

Een ander groot obstakel voor het slagen van de verkiezingen vormt de aanwezigheid van buitenlandse huurlingen. In Libië zijn nog enkele duizenden huurlingen actief van de Russische Wagner Groep, die aan de zijde van kolonel Haftar meevochten.

Mensen protesteren tegen de kandidatuur van Saif al-Islam Kadhafi in Tripoli. De zoon van de voormalige dictator is een van de 98 mensen die president van Libië willen worden.  Beeld AFP
Mensen protesteren tegen de kandidatuur van Saif al-Islam Kadhafi in Tripoli. De zoon van de voormalige dictator is een van de 98 mensen die president van Libië willen worden.Beeld AFP

Huurlingen

Ook Turkije heeft soldaten in Libië, onder wie huurlingen uit Syrië. Turkije steunde de andere kant, de VN-overgangsregering van de toenmalige interim-premier Serraj in Tripoli, om de aanval van Haftar in 2019 af te slaan. In het wankele vredesakkoord, dat tot stand kwam onder druk van de internationale gemeenschap en de vorige VN-gezant voor Libië, Ghassan Salamé, was afgesproken dat alle buitenlandse troepen Libië zouden verlaten ruim voor de verkiezingen. Hier zit nog amper beweging in.

Naast de omstreden Haftar, Kadhafi en Dbeibah hebben zich ook meer respectabele politici gemeld, onder wie Fathi Bashagha en parlementsvoorzitter Aguila Saleh. De parlementsverkiezingen, die eigenlijk gelijktijdig hadden moeten plaatsvinden, zijn uitgesteld naar januari of februari volgend jaar. De Libische kiescommissie zal naar verwachting binnen enkele dagen met de officiële kandidatenlijst komen. Daartegen kan nog twaalf dagen bezwaar worden gemaakt. De situatie in Libië is dus uiterst gespannen en onzeker een maand voor de deadline.

Salamé trad in mei vorig jaar af vanwege stress en werd opgevolgd door Kubis, die zijn werk vanuit Genève deed. Stéphane Dujarric, woordvoerder van VN-topman António Guterres, heeft zijn ontslag dinsdag “met spijt” bevestigd. “We zijn ons zeer bewust van de verkiezingskalender en doen er alles aan om zo snel mogelijk de continuïteit van het leiderschap te verzekeren”, zei de woordvoerder.

null Beeld AP
Beeld AP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234