Maandag 15/08/2022

Regisseuse Deborah Warner over 'Death in Venice' van Benjamin Britten

'Néén, dit stuk gaat niet over seks maar over dood en schoonheid'

De Britse regisseuse Deborah Warner, van wie vanaf vanavond in de Munt de interpretatie van Benjamin Brittens Death in Venice te zien is, is bij ons vooral bekend van haar Shakespeare-ensceneringen met de Ierse actrice Fiona Shaw, die ze zelfs als Richard II castte. Maar internationaal geniet zij even hoog aanzien als operaregisseuse; met name haar Don Giovanni en Fidelio voor Glyndebourne blijven - omstreden - ijkpunten.

door Stephan Moens

Wat in Warners werk vaak opvalt, is haar originele gebruik van de ruimte en de grote fysieke inzet die zij vraagt van de acteurs. Het spectaculairst kwam dat bij elkaar in een Coriolanus in de Felsenreitschule in Salzburg, een monsterproductie met 50 acteurs, 250 figuranten en 15 paarden, die hele veldslagen uitspeelden. Dat leek een goed uitgangspunt voor een gesprek.

"Uiteraard ben ik sterk geïnteresseerd in de ruimte maar is niet elke regisseur dat? De ruimte definieert alles. Ik heb een periode gehad in mijn werk dat ik het theater trachtte te exploreren door de ruimte heen. Ik kwam uit de traditionele ruimte, ging naar niet-conventionele ruimtes en ben met die ervaring teruggekeerd naar de sterk traditionele theaterruimte, waar je meestal opera vindt. Die probeer ik dan minder traditioneel te maken.

"Het beste voorbeeld is misschien The Waste Land, een stuk voor één actrice, Fiona Shaw, dat ik voor het eerst hier in Brussel in het Théâtre du Vaudeville in de Sint-Hubertusgalerij heb gespeeld, toen dat nog een verlaten en vervallen nachtclub was. Dat was een exploratie van poëtische tekst in de ruimte. In de hele wereld zijn we daarna op zoek gegaan naar zulke verlaten ruimtes: een oud wapenmagazijn in Dublin, een tekenstudio in de École des Beaux-Arts in Parijs... om dan later terug te keren naar grote, lege, verlaten theaterruimtes, het mooist van al een spooktheater, het 'Liberty Theatre' op West 42nd Street in New York.

"Anderzijds ben ik erg op zoek naar de waarheid van elke uitvoerder en met al wie mee wil gaan op die zoektocht werk ik graag samen. Sinds de jaren tachtig is er in de opera een zangersgeneratie opgestaan die graag acteert en zich wil inzetten. Dat zijn niet allemaal van nature acteurs maar het is ook mijn job om diegene die minder natuurlijk acteert te doen functioneren in het stuk. Ik geniet van die uitdaging. Ik werk ook graag met niet-acteurs en met kinderen. Kinderen zijn geen acteurs, het zijn kinderen. Als regisseur moet je de essentie van het kind-zijn uit hen halen. Vele kinderen worden door hun ouders aangezet om te acteren. Dat zijn zeker niet degene die ik wil."

Het brengt ons haast 'van nature' bij het meest omstreden aspect van de opera Death in Venice (en van de novelle van Thomas Mann waarop hij is gebaseerd, en van de film van Visconti). Die lijkt het verhaal te vertellen van een oudere man die verliefd wordt op een jonge knaap.

Warner (bijna furieus): "Néé! Het is géén stuk over seks en al zeker niet over pedofilie. Het is om hoorndol van te worden dat die gedachte überhaupt bij iemand opkomt. Death in Venice is integendeel een heel complex verhaal. Als je blijft stilstaan bij seks, kom je nog niet in de buurt van de verhevenheid die Britten wilde uitdrukken. Het gaat véél verder, het gaat over de dood. Het gaat over wat er met ons allen gebeurt als we ouder worden: we worden ons bewust van wat voorbij is, wat we verliezen. Aschenbach (de hoofdrol, SM) trekt naar zijn jongere ik, naar de ik die definitief voorbij is."

Toch werd zelfs Thomas Manns novelle in zijn tijd al waargenomen als gaande over een ongeoorloofd verlangen naar een jongen.

"Het gaat over een ongeoorloofd verlangen naar wat voorbij is. Aschenbach en Tadzio praten niet eens, ze hebben geen enkel contact. Zodra zij dat zouden doen, zou alles voorbij zijn. Het ligt veel dichter bij de gedachte van wat een muze is: een kunstenaar die de weg kwijt is, jaagt op een muze. Parallel daarmee verloopt het verhaal dat hij uitgeput is en naar zijn dood toe gaat. Venetië is voor hem de stervende stad. Ik vind het echt heel verontrustend dat de vraag in onze tijd altijd over seks gaat. Dat is ons probleem en onze obsessie met autobiografie."

Precies: waarom koos Benjamin Britten dan net dit verhaal?

"Omdat hij erg geïnteresseerd was in de vraag wat het betekent kind te zijn - en in onschuld. Een andere vraag is of hij ook geïnteresseerd was in het verlies van de onschuld. Hij vroeg zich wel af wat kinderen betekenen voor een volwassene, die per definitie zijn onschuld kwijt is. Dat interesseert mij ook en daarom hou ik zoveel van het werk. De kinderen staan in het centrum van het stuk.

"Ik denk dat Britten verrukkelijk onschuldig was in het behagen dat hij schiep in kinderen. Hij mocht kinderen graag. Hij had er geen, net als ik er geen heb. Dan kun je alleen betrekkingen hebben met andermans kinderen. En dat is fantastisch want dan hoef je niet die extreem verdorven relatie te hebben die ouders met hun kinderen moeten hebben omdat zij verantwoordelijk zijn voor de organisatie van hun verdere leven. Het is een groot voorrecht dat niet te moeten doen."

Op het einde van het stuk sterft Aschenbach. Dat is dus geen straf?

"Nee, net als bij King Lear op de heide, is dat een heel mooi moment in zijn leven. Het is het moment waarop iets dat werd buitengesloten, wordt binnengelaten. Het leidt misschien tot hun dood maar we leven allemaal naar onze dood toe; ongelukkig zijn alleen zij die geen licht hebben gezien voordat zij gaan."

Het is dus een mooi stuk?

"Ik ben ervan overtuigd dat Death in Venice heel mooi moet zijn. Britten is erin geslaagd Venetië te vatten in zijn schoonheid, zijn vloeibaarheid, zijn glinsterend licht maar ook in zijn vuilnis en rotting. In het hart van dit stuk ligt een essay over perfectie. Je bent verplicht dat even goed te bieden aan je publiek. En neem het van me aan: het is niet makkelijk om iets moois te maken. Het is zoals met The Tempest van Shakespeare - misschien ook wel zijn laatste stuk. Ook daar zijn er momenten waar je, zoals Aschenbach zegt, 'rust vindt in perfectie'."

Vanaf vanavond in De Munt. www.demunt.be

Deborah Warner:

Neem het van me aan: het is niet makkelijk om iets moois te maken

n Enscenering van Brittens Death in Venice door Warner. 'In het hart van dit stuk ligt een essay over perfectie.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234