Vrijdag 07/10/2022

René Lalique

uitvinder van het moderne juweel

Een betere sandwichvrouw dan actrice en monstre sacré Sarah Bernhardt had René Lalique zich niet kunnen dromen. Op het podium, maar ook in het dagelijks leven, droeg zij eind 19de eeuw zijn extreme sieraden. Hoewel Lalique vooral bekend is als glaskunstenaar, bracht hij in de wereld van het juweel een ware revolutie op gang.

Door Agnes Goyvaerts

Het merk Lalique bestaat nog steeds, maar de gekleurde glazen ringen en parfumflacons van vandaag hebben niets meer met de juwelier van de art nouveau te maken, zelfs zijn nakomelingen zijn geen aandeelhouders meer van het merk. De juwelenontwerper Lalique is minder bekend dan de glaskunstenaar, maar hij wordt door kenners zeer hoog ingeschat. Over dat vroege werk loopt in Parijs nu een tentoonstelling. Al bij de eerste dag liep het lichtjes storm in het Musée du Luxembourg.

Twee jaar voorbereiding heeft de expositie vereist, vooral omdat de zeldzame juwelen moesten worden opgespoord en in bruikleen gevraagd bij vooral privéverzamelaars. In Frankrijk bestaat er wel een vriendenkring, maar geen Musée Lalique, al zou er volgend jaar wel een komen in het oosten van Frankrijk, ontworpen door Jean Nouvel.

Een van de bekendste klanten was destijds Calouste Gulbenkian, de steenrijke zakenman en kunstverzamelaar die in Parijs woonde en naar wie in Lissabon een kunststichting vernoemd is. Uit zijn rijke verzameling werd onder meer geput. In 2005 werd een Laliquemuseum geopend in het Japanse Hakone, ook daar komen stukken vandaan.

Omstreeks 1900 is Parijs - en ook Brussel - in de ban van de natuur. Rond balkons, hekken en metro-ingangen slingeren zich planten, slangen en zwanenhalzen van smeedijzer. Het is in die krullerige stijl - soms ook wel de deegsliertenstijl of style nouille genoemd - dat Lalique zijn juwelen gaat maken.

Als zestienjarige was hij in de leer gegaan bij de Parijse juwelier Louis Aucoq. Hij studeerde voort aan het Sydenham Art College in Londen en bij zijn terugkomst in Frankrijk ging hij als freelancer ontwerpen voor bekende juweliers als Vever en Boucheron. In 1885 krijgt hij de kans om een bestaand atelier over te nemen. Zijn populariteit groeit met het jaar en het aantal ervaren ambachtslieden die zijn creaties uitvoeren, groeit snel tot een dertigtal. Een grote schat van tekeningen uit de tijd is in de tentoonstelling te zien. Van sommige ziet men in goed verlichte, kleine toonkasten ook het resultaat.

Wat maakt Lalique zo bijzonder? Zijn grote verdienste is dat hij totaal ongewone materialen durfde te gebruiken. Tot dan werd de waarde van een sieraad uitsluitend afgemeten aan het aantal diamanten, briljanten en de hoeveelheid platina die het bevatte. Lalique echter introduceert minder dure materialen als hoorn, koraal, opaal, glas, email, parels... en hij laat het ontwerp primeren op de kostbaarheid van het materiaal. De natuur en de heersende mode van het japonisme beïnvloeden sterk zijn stijl. Hij zegt het classicisme vaarwel en bedenkt waanzinnige parures met zingende vogels, draken, slangen, pauwen, libellen, wespen en kevers.

Maar bovenal houdt hij van vrouwenvormen, zij het om ze met juwelen te bedekken of ze in zijn ontwerpen te verwerken. Is Sarah Bernhardt een van zijn beste klanten, dan is het zijn echtgenote Augustine-Alice die zijn muze en model is. We zien haar in profiel, of in vooraanzicht, met half geloken ogen. Maar we zien in de tentoonstelling ook foto's van Sarah Bernhardt met enorme hoofdtooien.

In 1997 verschijnt in de Gazette des Beaux-Arts een artikel van Emile Gallé - die andere grote glaskunstenaar -, die Lalique de uitvinder van het moderne juweel noemt. Zijn naam is gemaakt. In 1900 neemt hij deel aan de wereldtentoonstelling in Parijs en krijgt hij het erelegioen. Hij mag de aristocratie uit heel Europa tot zijn klanten rekenen. Op de Place Vendôme - nog steeds het mekka van het dure juweel - opent hij in 1905 een winkel.

Kort daarna koopt hij een glasfabriek en gaat hij onder meer flacons ontwikkelen voor parfumeur Coty. Reukwaters werden tot dan verkocht in een soort anonieme apothekersflesjes, en Lalique vernieuwt ook daar, door de vorm en de kleur van het flesje aan te passen aan de naam van het parfum. Hier eindigt de tentoonstelling, bij enkele van die bewaarde flacons. Nog tot zijn dood in 1945 legt hij zich verder toe op glasproductie, maar dat is een ander verhaal. n

INFO

René Lalique, Bijoux d'Exception 1890-1912 loopt in het Musée du Luxembourg in Parijs tot 22 juli. Het kleine museum is onderdeel van de Senaat, en het omliggende park is een van de bekendste van Parijs. Met de Thalys ben je op 1u22 in Paris-Nord. Het goedkoopste tarief voor een heen-en-terugbiljet is 54 euro. Er zijn dagelijks 25 verbindingen tussen Brussel-Zuid en Paris-Nord, metrostation Luxembourg. Het entreeticket voor de tentoonstelling kost dan 10 euro in plaats van 13 en je hoeft niet in de rij te staan. Als partner van de tentoonstelling biedt Thalys echter de uitzonderlijke kans om voor 100 euro te reizen in Comfort 1 (eerste klasse). Op de trein wordt een maaltijd geserveerd en zijn er gratis kranten. Alle info en reservaties op www.thalys.com of www.museeduluxembourg.com, in de treinstations of op 070/667.788.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234