Dinsdag 16/08/2022

rhythm&blues u Ray Charles: het grote interview, zes maanden voor de dood van de blinde legende

'Ik heb fouten gemaakt, maar nooit uit kwaad opzet. Ik kan dus nergens berouw over hebben, want ik had steeds het beste voor''Het publiek en ik kennen elkaar ondertussen al veertig jaar. Dat is een verdomd lange relatie'

'Ik heb nergens spijt van, lieveling'

'Ik ben nu nog wat zwakjes, maar ik word beter', beloofde Ray Charles, terwijl hij met Clint Eastwood op de foto ging. Zijn veertig jaar oude studio werd op dat moment omgedoopt tot historisch monument. Ray Charles Robinson, zoals hij voluit heette, heeft echter gelogen. Een maand later bleek die inhuldiging zijn allerlaatste publieke optreden. De blinde Amerikaanse zanger overleed vorige week donderdag in Los Angeles aan de gevolgen van een leverziekte. Hij werd 73.

Los Angeles

IFA

Karine Weinberger

Pas gestorven muzikanten worden wel vaker bedacht met de titel legende, maar in het geval van Ray Charles gaat het cliché wel op. Charles was al een legende bij leven: zijn oeuvre leest als een greatest hits-collectie met songs als 'Georgia On My Mind', 'Hit the Road Jack' of 'I Can't Stop Loving You'. Charles vermengde op revolutionaire wijze gospel met blues: "Mijn oren waren als sponzen. Ik zoog alle muziek op die ik hoorde", vertelt hij in zijn autobiografie Brother Ray. Hij maakte zich niet alleen braille eigen, maar leerde op het gehoor piano, klarinet en altsaxofoon spelen. De blinde crooner won negen van de twaalf Grammy's waarvoor hij tussen 1960 en 1966 genomineerd werd, waaronder drie jaar achter elkaar de onderscheiding voor het beste r&b-nummer. Charles was op zijn dertigste al miljonair, maar daarvoor leidde hij een leven dat zich makkelijk leent tot de blues.

Hij werd op 23 september 1930 geboren in het straatarme deel van Albany, Georgia. Op zijn vijfde ziet hij zijn broertje voor zijn ogen verdrinken in een wastobbe. Twee jaar later steekt het noodlot zijn klauwen uit naar hem: hij wordt blind. Op zijn vijftiende wordt hij ook nog eens wees en tegen dat hij zeventien is, is hij een junk. Na een arrestatie wegens heroïnebezit stopt hij een jaar met optreden om af te kicken in een sanatorium. Sindsdien spoelt hij 's ochtends enkel nog zijn stem schoon met koffie en een slokje jenever.

Charles was steeds openhartig over alles, zelfs over zijn liefdesleven - tweemaal gescheiden, twaalf kinderen. Op muzikaal vlak was Charles nog actiever, zelfs toen hij door ziekte verzwakt was. In de lente van 2003 gaf hij zijn 10.000ste concert. Deze zomer zou hij nog duetten met Elton John, Norah Jones, B.B. King, Diana Krall en Willie Nelson uitbrengen. En hij wilde weer op tournee, want optreden was zijn leven. Het zou er niet meer van komen.

U treedt zoveel op als B.B. King. Waar blijft u de energie halen?

"Ik teer op mijn liefde voor muziek. Ik heb liedjes schrijven of zingen nooit als werk gezien, dus hoef ik me 's morgens niet uit bed te slepen. Muziek is mijn liefde en leven. Niemand heeft mij overigens ooit moeten betalen om muziek te spelen. Ik moet enkel betaald worden voor alle besognes errond."

Waarom stopte u tegen eind jaren zestig eigenlijk met muziek componeren?

"Ik schreef eerst uit noodzaak. Ik zat toen bij Atlantic Records. Zij stuurden me liedjes waar ik geen bal aan vond. Er zat gewoon niets anders op dan zelf iets schrijven waar ik me goed bij voelde. Ik heb mezelf nooit als een liedjesschrijver gezien omdat het me te veel tijd kostte. Soms kostte het me drie dagen om een song te schrijven, en verfrommelde ik meer papier dan dat ik iets op mijn blad kreeg."

Vond u dan geen voldoening in zelf liedjes componeren?

"De noodzaak is er niet meer, dus zie ik er het nut niet van in om mezelf daar nog mee bezig te houden: ik heb een geweldige componist, Billy Osborne, die écht kan schrijven."

Waarom besloot u om een eigen label op te starten?

"Ik had gewoon zin om zelf een label (Crossover Records, nvdr) te beginnen, en ik wilde zien hoe ik het eraf zou brengen. Niet zo best, bleek algauw. Om een label te laten draaien moet je de hele tijd aanwezig kunnen zijn. Je moet je winkel in de gaten houden."

En u bent op zoveel vlakken bezig...

"...dat het onmogelijk bleek om zowel op te treden als op de werkvloer te staan. Ik heb toen besloten het label op non-actief te zetten. Tot ik, ergens vorig jaar, een alleraardigste dame vond die competenter is dan ikzelf. Zij leidt de zaak nu in goede banen."

U hebt een speciale band met Frankrijk, viel me op.

"Ik hou van Frankrijk en van de Fransen, omdat ze hun liefde voor mij ook niet wegsteken. Wist je dat ik in Frankrijk sinds 1960 steevast voor uitverkochte zalen speel? Ze hangen slechts een paar bordjes op met de aankondiging dat ik kom spelen, en dat volstaat. Ik wil niemand tekortdoen, maar ik heb echt wel een boontje voor de Fransen."

En iedereen ter wereld blijkt er een voor u te hebben.

"(lacht) Dit gaat klinken alsof ik over mezelf loop op te scheppen. Maar ja, ik kan telkens weer spelen voor een geweldig publiek. Dat is ook wel logisch: het publiek en ik gaan ondertussen al veertig jaar mee. Dat is een verdomd lange liefdesrelatie, hé."

Zou u in Europa willen leven?

"In Frankrijk wonen had een optie kunnen zijn, ware het niet dat ik geen woord Frans spreek. Ik versta het niet, ik kan het niet eens lezen, dus weet ik niet hoe een woord klinkt - in het Spaans lukt me dat wel omdat je aan de schrijfwijze kunt zien hoe je het woord moet uitspreken. Ik hou van de Franse klanken, maar ik snap er niets van. En de Franse taal werkt met twee geslachten. Hoe kan ik nu weten wat vrouwelijk is? (lacht)"

U begon uw carrière vijftig jaar geleden in een Amerika dat door rassenscheiding verscheurd werd. Hoe kijkt u nu tegen uw geboorteland aan?

"Discriminatie vind je overal en in alle tijden terug. Volgens mij is er in die halve eeuw trouwens niet zo knap veel veranderd. Je zult steeds mensen tegenkomen die anderen het leven zuur maken vanwege religie of huidskleur. Dat krijg je niet uitgeroeid."

Er klinkt berusting in uw stem.

"Meer onvermogen om het te begrijpen dan berusting. Ik ben nu 72 en ik snap nog steeds niet waarom zoveel mensen moeite hebben om respect op te brengen voor een ander. Ik zeg niet dat we elkaar allemaal graag moeten zien, maar... leef en laat leven, godbetert. Ik hoef niet zoals jij te zijn, maar ik heb ook geen enkele reden om je het bloed van onder de nagels te pesten omdat je niet bent zoals ik. Ach, mensen vinden zoveel manieren om een ander te haten. Het gaat mijn verstand te boven."

Is er discriminatie onder muzikanten?

"Wat ik zo geweldig vind, is dat muzikanten daar niet over nadenken. Muziek verenigt mensen. Het enige dat telt, is hoe goed je je instrument beheerst of hoe knap je kunt zingen."

Is er een groot verschil tussen de muziekindustrie van vroeger en die van vandaag?

"Absoluut, schatje. Ik mag me gelukkig prijzen dat ik kon beginnen in een tijd waarin de mensen in de muziekindustrie heel ruimdenkend waren en begrepen waar je als artiest mee bezig was. Ik heb de indruk dat er vandaag enkel nog advocaten en boekhouders te vinden zijn, en het vervelende is dat die geen maat kunnen houden."

Komen jonge artiesten nog aan de bak?

"Niet zoals in mijn tijd. Toen bleven ze in je investeren als ze voelden dat je talent had. Toen Atlantic me tekende, heb ik drie of vier platen gemaakt die voor geen meter verkochten. Het was zo verontrustend dat ik zelf naar de grote baas stapte: 'Ik maak me zorgen, kerel. Ik heb nog geen enkele nummer-eenhit gescoord.' Weet je wat hij antwoordde? 'Kijk eens, Ray, maak je geen zorgen om hits. Maak gewoon muziek. De hits zullen wel komen.' Vandaag vind je zo'n mensen niet meer in de muziekindustrie."

Wat stoort je het meest in de platenindustrie van vandaag?

"Artiesten worden aangemoedigd om zichzelf tot in het oneindige te herhalen. Of erger nog, ze worden aangespoord om hun eigenheid overboord te gooien en exact te klinken als het nieuwste hitwonder."

Iedereen aapt iedereen na.

"Muzikanten hebben nu zelfs apparaatjes waarmee ze iets doen dat sampling heet. Dat is toch te gek voor woorden! Volkomen idioot, zeg ik je. Dat is toch hetzelfde als stelen? Je pikt wat een ander je voordeed. Iedereen wordt toch met een brein geboren, waarom kun je dan zelf niets bedenken? Vroeger hoorde je Ella Fitzgerald twee noten zingen en je wist dat zij het was. Idem dito met Nat King Cole, Frank Sinatra of Muddy Waters. Die individualiteit is verloren gegaan. Heel spijtig."

Is er iets in uw carrière waar u spijt van hebt?

"Ik heb nergens spijt van, lieveling - en ik ben nu ontzettend eerlijk met je. Ik kan nergens berouw over tonen, want ik had steeds het beste voor. Ik heb fouten begaan maar nooit uit kwaad opzet. Je leeft en je leert bij, dat is alles. Ik hoef niet met spijt terug te blikken."

U lijkt wel voltijds verzamelaar van onderscheidingen. Welke prijs ligt u het nauwst aan het hart?

"Dat kan ik met de beste wil niet zeggen, omdat elke prijs een andere betekenis heeft. Je kunt me evengoed vragen wat mijn favoriete fruit is of mijn lievelingsplaat. Bovendien ben ik steeds zielsgelukkig als iemand vindt dat ik een onderscheiding verdien."

U wordt ook wel the genius, het genie, genoemd.

"Zo'n uitspraak laat me natuurlijk niet onberoerd, maar ik heb het daar wel wat moeilijk mee. Het overweldigt me: ik kan mezelf niet als een genie zien. Ik zou het niet weten ook. Wanneer ik zing, componeer of een instrument speel, focus ik me maar op één zaak: de muziek. Mijn verstand kan zich maar op één ding tegelijk richten."

Quincy Jones heeft gezegd dat u in feite nog steeds zestien jaar bent.

"Dat is klopt wel, als je tenminste de maturiteit die je in je leven opdoet even buiten beschouwing laat. Maar ik voel mezelf zo jong omdat muziek me zo'n energie geeft, en daar ben ik niet de enige in. Ik herinner me een show van Duke Ellington, die op dat moment aan een zuurstoftank mag. Toen hij het podium opging, koppelde hij zich echter los van dat apparaat. Hij gaf zo'n grandioze, gepassioneerde show dat je nooit zou denken dat hij doodziek was. Na het optreden ging hij gewoon terug aan de zuurstoftank. Het is misschien moeilijk om te begrijpen, maar muziek is een krachtig goedje."

Er staat ook geen leeftijd op.

"Mensen vragen me wel eens wanneer ik met pensioen ga. Hoe kan ik dat nu doen? Muziek is mijn leven. Ik zou niet weten wat gedaan als dat zou wegvallen. Bij Duke Ellington was dat krek hetzelfde. Muziek maken is voor ons als ademen. Je kunt er niet zonder."

'Niemand heeft me ooit moeten betalen om muziek te spelen, alleen voor de besognes daarbuiten had ik geld nodig'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234