Maandag 03/10/2022

Rio de Janeiro houdt grote schoonmaak in sloppenwijken

De Braziliaanse politie heeft zondag de grootste favela van Rio de Janeiro bezet. Rocinha is de negentiende sloppenwijk die inmiddels is schoongeveegd, in een poging de stad veilig te maken voor de organisatie van het WK voetbal in 2014 en de Olympische Spelen in 2016.

Rocinha, waar ruim 120.000 mensen leven in tegen hellingen opgestapelde illegale huizen, bevindt zich in de elegante zuidelijke zone van de stad, tussen exclusieve buurten en wereldberoemde stranden. De ligging zorgde ervoor dat de armenwijk in dertig jaar uitgroeide tot Rio's grootste en meest rendabele centrum voor verkoop van marihuana en cocaïne aan toeristen en rijke stadsbewoners.

Zondag werd voor dag en dauw het luchtruim boven de zone gesloten, waarna 2.000 leden van het elitekorps van de militaire politie de favela binnenvielen, ondersteund door pantservoertuigen en helikopters. Ook de aan Rocinha grenzende, veel kleinere sloppenwijken Vidigal en Chácara do Ceu werden heroverd op de drugscriminelen. Ondanks de inzet van veel troepen en zwaar materieel was er geen sprake van een oorlogsklimaat. "De actie verliep zonder incidenten", zei José Mariano Beltrame, veiligheidssecretaris van de deelstaat Rio, die erop wees dat er een permanente post voor wijkagenten wordt opgericht, bekend als UPP. Vervolgens wil het deelstaatbestuur collectieve voorzieningen garanderen, zoals riolering, elektriciteit, televisieaansluitingen en een vuilnisophaaldienst.

De weg naar de bezetting van de favela werd in feite geplaveid afgelopen donderdag, toen Rio's meest gezochte drugsbaas Antonio Bonfim Lopes, alias 'Nem' (kindje), werd aangehouden onder curieuze omstandigheden. Hij probeerde Rocinha te ontvluchten in de kofferbak van een luxeauto, die op naam stond van een Congolese diplomaat. De gevreesde gangster stapte met tranen in de ogen en met de handen omhoog uit de bagageruimte.

Het verhaal van Nem is symbolisch voor de corrumperende macht van de drugs in de favela's. Volgens de Braziliaanse pers trad hij 'bij toeval' toe tot de georganiseerde misdaad. Tien jaar geleden leende hij 50.000 real (ruim 20.000 euro) van Lulu, de toenmalige cocaïnechef van Rocinha, om de ziekenhuisrekening voor een van zijn zeven kinderen te betalen. In ruil voor de lening begon hij drugs te verhandelen, om zich vervolgens op te werken tot leider van de bende Vrienden van Vrienden (APA), die samen met het Rode Commando Braziliës grootste misdaadsyndicaat is.

Nem voorzag in de basisbehoeften van Rocinha, maar zijn reputatie als weldoener werd overschaduwd door oncontroleerbare autoritaire uitbarstingen. Hij legde de wijk een gedragscode op met draconische straffen, zoals een schot door de hand en de dood via de 'magnetron' (de veroordeelde wordt ingesloten in een stapel autobanden, die vervolgens in brand wordt gestoken).

Tijdens zijn eerste verhoor zei Nem dat hij zeker de helft van zijn drugsomzet overdroeg aan corrupte politieagenten. Soms was de chantage zo groot dat hij maandenlang niets overhield. Carlos Costa, voorzitter van de wijkraad van Rocinha, verklaarde zondag dat de raid van de autoriteiten rustig was verlopen, omdat Nem vanuit zijn cel het bevel had gegeven aan 200 nog in de favela verblijvende APA-leden zich niet te verzetten.

Race tegen de klok

Rocinha is favela nummer negentien die door de militaire politie is 'gepacificeerd', zoals de Brazilianen zeggen. De regering van Rio, een van de gewelddadigste deelstaten van het land, begon in 2008 aan een race tegen de klok om de arme, door drugsbendes en paramilitaire groepen gedomineerde wijken schoon te bezemen met het oog op het wereldkampioenschap voetbal van 2014 en de Spelen van 2016. Meer dan 1,5 miljoen personen leven in circa 1.000 sloppenwijken in Rio, oftewel een derde van de totale stadsbevolking.

De deelstaatgouverneur Sergio Cabral legde zondag uit dat de herovering van Rocinha eerder is uitgevoerd dan aanvankelijk was gepland. Volgend jaar in juni wordt in de stad de top voor milieu en duurzame ontwikkeling Rio+20 gehouden. De favela ligt precies op de route die door tientallen staatshoofden en diplomatieke delegaties zal worden afgelegd. De autoriteiten willen incidenten voorkomen, zoals een voorval in augustus 2010 in het Hotel Intercontinental, dicht bij Rocinha, waar delinquenten urenlang 30 personen gegijzeld hielden na een wilde schietpartij met de politie.

De meeste Brazilianen juichen de 'pacificatie' van de sloppenwijken toe. Maar er is ook kritiek te horen. "Het probleem wordt verplaatst", zei María Teixeira, een inwoner van Rocinha, zondag tegen de tv-zender Globo News. "De criminelen vluchten naar de buitenwijken. Het centrum en het zuiden zijn nu redelijk schoon. Maar zal de wijkpolitie ook na de grote sportevenementen blijven?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234