Dinsdag 27/09/2022

'Rooie Ken' betaalt hoge tol voor terugkeer naar Labour

Hij vocht vier jaar lang tegen automobilisten, de politici in Westminster en de duiven, de 'vliegende ratten van Trafalgar Square', en werd de populairste bestuurder van het land. Maar sinds Ken Livingstone is teruggekeerd bij Labour is ook hij besmet geraakt door het Irak-virus. Op 10 juni hoopt hij toch te worden herkozen als burgemeester van Londen.

Peter de Waard

In november, toen George W. Bush een staatsbezoek aan Londen bracht, noemde Ken Livingstone de Amerikaanse president "de grootste bedreiging van de planeet die we ooit hebben gezien". Terwijl Bush en Blair op Buckingham Palace dineerden met genodigden, organiseerde burgemeester Ken Livingstone van Londen een vredesreceptie in het stadhuis voor "iedereen die geen George Bush heet".

'Ken', zoals iedereen de burgervader kent en noemt, leek het bewijs te zijn dat links in Groot-Brittannië nog altijd iemand had om rekening mee te houden. De showman met zijn nasale stemgeluid was in staat volksmassa's te bekoren. Hij stond symbool voor de solidariteit van de internationale arbeidersklasse zonder daarmee het grote electoraat van de middenklasse af te stoten. "Het kapitalisme doodt elke dag meer mensen dan Hitler heeft gedaan. En Hitler was gek", zei hij tegen bankiers. Terwijl andere politici in gepantserde wagens rondreden, nam Ken de metro of liep in voortvarende pas van zijn woning naar zijn kantoor in de futuristische City Hall bij Tower Bridge, onderwijl babbelend en grapjes makend met de Londenaren: "Weet je waarom politici geen psychiaters nodig hebben? Ze praten de hele dag al over zichzelf."

In januari werd de dissident door Tony Blair weer in de moederschoot van de Labour-partij opgenomen. Nadat hij vier jaar geleden als 'onafhankelijke kandidaat' de eerste democratisch gekozen burgemeester in de geschiedenis van Londen werd, moet hij op 10 juni bij de nieuwe lokale verkiezingen New Labours eerste burgemeester van Londen worden. Hij zegt dat het etiket van knecht van Tony Blair hem niet zal veranderen. Hij zal de regering zo nodig te vuur en te zwaard blijven bestrijden. "Als ze minder geld zouden willen geven aan het Londense stadsbestuur, dan stap ik zo weer naar de rechter. Dat heb ik ook de afgelopen jaren gedaan. Ik was vorige keer Ken Livingstone, en ik ben nu Ken Livingstone. Sinds ik weer bij Labour hoor, heb ik niks anders gedaan."

Hoewel hij zijn status als politiek enfant terrible niet wil opgeven, is zijn ster door zijn terugkeer in Labour verbleekt. Hij is niet meer de politicus die de penny's in de volkswijken moet inzamelen om zijn verkiezingscampagne te bekostigen, maar wordt nu geholpen door de rijke en machtige spinmachine van Tony Blair, dezelfde spinmachine die ook de impopulaire oorlog tegen Irak moet blijven verdedigen. Hoewel hij een geharnast tegenstander blijft van de oorlog, is hij nu als lid van het politieke establishment besmet met het Irak-virus. Zijn riante voorsprong in de opiniepeilingen op zijn Conservatieve tegenstrever Steven Norris is gehalveerd: van 18 tot 9 procentpunten. "Hij heeft de grootste fout uit zijn leven gemaakt door zich weer bij Labour aan te sluiten. Mensen willen stemmen op Ken, maar niet op Labour", stelde Norris deze week hoopvol.

De kwestie Irak is tot droefenis van Livingstone nu ook inzet geworden van de lokale verkiezingen en overschaduwt al zijn successen als bestuurder. Zelfs zijn grootste critici geven toe dat hij het beter heeft gedaan dan iedereen had verwacht. Labour, die Livingstone vier jaar geleden nog als lastpost en dwarsligger uit de partij zette - "de mensen die hem het best kennen mogen hem het minst", waarschuwde Neil Kinnock vanuit Brussel - bewierookt hem nu als een visionair. De vrees van Blair dat hij zijn bijnaam Red Ken eer zou willen aandoen en zich zou uitleven in links hobbyisme is niet bewaarheid. De rode rakker uit de jaren tachtig die als stadsbestuurder Margaret Thatcher het leven zo zuur had gemaakt, het huwelijk van Charles en Diana boycotte, IRA-'terroristen' met alle egards ontving en door The Sun de meest weerzinwekkende man van het land werd genoemd, gooide geen geld over de balk en bruuskeerde evenmin topmanagers, gezagsdragers en buitenlandse staatshoofden - met uitzondering dan van Bush. Integendeel, hij werd een van de belangrijkste promotors van de City als financiële hoofdstad van Europa en de voornaamste pleitbezorger van Londen als locatie voor de Olympische Spelen van 2012. "Twee jaar geleden zou iedereen ons uitgelachen hebben als kandidaat voor de Spelen. We konden niet eens het WK atletiek aan. Nu zitten we in de finale", klopt hij zich tegenwoordig op de borst.

Sommigen vinden dat Ken zich heeft laten inpakken door de zakenwereld. "Hij heeft zelfs de stakingsactie van de transportbond tegen het ontslag van een van haar leden veroordeeld. Socialisten kunnen geen steun meer geven aan Livingstone", stelt Jim Horton van de radicale Socialist Workers Party, die gehoopt had de burgemeester als eigen voorman in de armen te kunnen sluiten. Donderdagavond spreekt Livingstone ondernemers en bankiers toe in het hol van de leeuw: een business-school in het midden van de City. Na afloop gunt hij zich tijd om een paar vragen te beantwoorden.

Vindt u nog steeds dat het internationale kapitalisme meer slachtoffers maakt dan Hitler?

"Daar neem ik geen woord van terug. Maar dat betekent niet dat ik als burgemeester niets wil doen voor de City. Als ik de internationale positie van de City kan versterken, dan wil ik mij daarvoor inspannen. Maar het zal wel nooit gebeuren dat iedereen mij hier ook echt mag."

U bent nu vertegenwoordiger van een partij die de oorlog heeft gesteund.

Geïrriteerd: "Absoluut niet. Ik vind dat Groot-Brittannië de troepen zo snel mogelijk uit Irak moet terugtrekken. En dat vinden vele Labour-leden. Ik zeg en ik schrijf het steeds, maar niemand wil blijkbaar luisteren."

Zijn grootste succes sinds zijn aantreden is dat hij de stad letterlijk in beweging heeft gekregen. Taxi's en bussen komen weer vooruit in het overvolle centrum van Londen dankzij de begin vorig jaar ingevoerde congestieheffing, waarbij iedere automobilist die overdag het centrum van Londen binnenrijdt vijf pond (7,50 euro) tol moet betalen. Algemeen, niet in de laatste plaats door de Labour-regering, werd een fiasco en een chaos voorspeld, maar bijna anderhalf jaar later is duidelijk dat de invoering soepel is verlopen en dat het resultaat merkbaar is. De verkeersdrukte in de binnenstad is met 30 procent afgenomen, en taxi's en dubbeldekkers zijn weer in staat voetgangers in te halen. "Ik ben niet anti-auto", zegt Livingstone. "Ik vind alleen dat je het openbaar vervoer moet verbeteren en propageren. De opbrengsten van de congestieheffing worden gestoken in de verbetering van het busvervoer."

De resultaten zijn indrukwekkend. Het aantal buspassagiers is vorig jaar gestegen van 4,5 naar 6 miljoen. Livingstone: "Londen is de enige metropool in de wereld waar de bussen meer passagiers trekken. Begin 2003 kwam 45 procent van de mensen met de auto de stad in en 15 procent met de bus. Nu komt 42 procent met de auto en 18 procent met de bus."

Hoewel de Conservatieve opponent Norris de congestieheffing treiterend de meest regressieve belasting sinds de poll-tax noemt ("als je de rijken wilt pakken, moet het tarief naar honderdduizend pond") wil Livingstone het tolgebied nu verdubbelen.

Red Ken heet nu Congestion Ken, maar de tol is niet zijn enige wapenfeit. Livingstone heeft ook meer politie op straat gekregen. Het aantal bobby's in Londen nam in vier jaar met vijfduizend toe tot dertigduizend. Hij kopieerde zelfs gedeeltelijk de zero tolerance van de voormalige Newyorkse burgemeester Rudolph Giuliani. Wie in Londen met de fiets op de stoep rijdt, hangt arrestatie boven het hoofd. Wie kauwgum op straat gooit of spuugt, kan een fikse bekeuring krijgen. Iemand die ook maar vijf seconden zijn auto fout parkeert, is gezien het leger van duizenden nieuwe parkeerwachters verzekerd van een wielklem en minimaal honderd euro boete.

Hij deinst er ook niet voor terug harde en geslepen Amerikaanse managers - zoals Bob Kiley voor de metro en Barbara Cassani voor het binnenhalen van de Spelen - op sleutelposten aan te stellen. Vlak voordat hij werd benoemd gaf Livingstone aan Kiley een advies. "De beste manier om je Groot-Brittannië voor te stellen is om te denken aan de DDR op het hoogtepunt van de koude oorlog met elke vier jaar een verkiezing", waarschuwde Livingstone.

Na één jaar repliceerde Kiley na een vruchteloos bezoek aan het ministerie van Financiën: "Je hebt het bij het verkeerde eind gehad met het DDR-model. Noord-Korea is een beter voorbeeld."

Ken Livingstone schuwt de confrontatie niet. Hij sleepte de regering-Blair voor de rechter na een conflict over de noodzakelijke modernisering van de eveneens overvolle London Underground. Terwijl de regering op een gedeeltelijke privatisering aanstuurde, probeerde Livingstone het project te financieren met een obligatielening. Uiteindelijk verloor Livingstone de strijd, maar niet nadat hij extra middelen had binnengehaald.

Ken zegt zijn werk in zijn eerste vier jaar niet te hebben kunnen afmaken. Zijn kruistocht tegen de duiven op Trafalgar Square bijvoorbeeld is nog niet geslaagd. Ofschoon de voedselverkopers zijn verwijderd, houden de 'vliegende ratten' zich hier nog altijd massaal op en vervuilen de National Gallery, de kerk van St. Martin's in the Field en het standbeeld van Nelson. Een groter probleem is het feit dat booming Londen exorbitant duur is geworden. Er is een schreeuwend tekort aan onderwijzers en verpleegkundigen, die in de hoofdstad geen betaalbare huisvesting kunnen vinden. Livingstone heeft naarstig getracht de woningnood te lenigen. Projectontwikkelaars die in hun bouwplannen 50 procent 'betaalbare' woningen opnemen, hoeven het minder nauw te nemen met planologische beperkingen en kunnen onbeperkt de hoogte in. Maar het heeft nauwelijks zoden aan de dijk gezet. Livingstone, die vorig jaar op zijn 57ste voor het eerst vader werd, heeft niets van zijn jeugdige elan verloren. Het moet een geruststelling zijn voor Tony Blair dat Livingstone geen hogere ambities koestert. Hij wil tot 2012 burgemeester van Londen blijven - het jaar waarin de stad de Olympische Spelen hoopt te organiseren.

© De Volkskrant

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234