Dinsdag 27/09/2022

AchtergrondRusland

Russische gevangenen moeten nijpend soldatentekort gaan opvangen

Een Russische soldaat bewaakt een groep buitenlandse journalisten bij een checkpoint in Loehansk.  Beeld AP
Een Russische soldaat bewaakt een groep buitenlandse journalisten bij een checkpoint in Loehansk.Beeld AP

Het Russische leger is druk bezig in de strafkampen gevangenen te rekruteren voor de oorlog in Oekraïne. De omstreden wervingscampagne laat zien dat Moskou met een nijpend tekort aan soldaten te kampen heeft.

Bert Lanting

Voornaamste oorzaak van het gebrek aan manschappen, ruim vier maanden na het begin van de invasie in het buurland, is de weigering van president Poetin een mobilisatie af te kondigen uit vrees dat zo’n drastische stap veel onvrede zal uitlokken onder de bevolking. Poetin heeft verzekerd dat dienstplichtige militairen niet bang hoeven te zijn dat zij naar Oekraïne worden gestuurd, ook al blijkt dat soms wel te gebeuren.

Tot nog toe probeerde het Kremlin de tekorten op te lossen met extra contractsoldaten, voornamelijk uit arme regio’s in Rusland. In de Donbas profiteert Rusland van de verplichte mobilisatie die de pro-Russische autoriteiten daar in hun gebied hebben afgekondigd, vaak tegen de zin van de plaatselijke bevolking in.

Detentiecentra

Kennelijk heeft het Kremlin nu voor een onorthodoxe aanpak gekozen, omdat de tekorten aanhouden. Volgens de site Gulagu-net, die zich inzet voor Russische gevangenen, blijkt uit berichten uit gevangenissen en strafkampen dat het leger sinds enkele weken gedetineerden probeert te verleiden voor dienst bij de troepen in Oekraïne. Ook huurlingenlegers, zoals Wagner en Patriot, kloppen bij de detentiecentra aan om hun personeel aan te vullen.

Vooral in Mordovië, een regio die al sinds de Stalin-periode tal van strafkampen herbergt, wordt druk gerekruteerd onder de zeks, de gevangenen. Maar ook in andere regio’s lopen officieren van het leger de kampen af om gedetineerden te werven. Vaak worden zij vergezeld van Wagner-mensen, hoewel Poetin hardnekkig ontkent dat de autoriteiten ook maar iets van doen hebben met het beruchte huurlingenleger.

Ook in de Tweede Wereldoorlog maakte het Rode Leger gebruik van gevangenen uit de goelag, het netwerk van strafkampen waarin onder Stalin miljoenen mensen vast zaten. Aanvankelijk vochten vooral militairen die wegens desertie of wangedrag waren veroordeeld in de strafbataljons, maar later bestond het merendeel uit ex-gevangenen uit de goelag.

Ingezet bij meest riskante operaties

Vechten in een sjtrafbat was een manier om van je straf af te komen, maar voor de meerderheid betekende het de dood. De eenheden, die vaak onder commando stonden van officieren van de geheime dienst NKVD, werden ingezet voor de meest riskante operaties, zoals het opruimen van landmijnen. Daarbij werden de sjtrafniki vooruit het veld ingestuurd om op die manier de weg te banen voor reguliere eenheden.

Wie het overleefde werd vaak meteen weer voor de volgende riskante operatie ingezet. Geschat wordt dat er tijdens de oorlog een half miljoen mensen bij de strafbataljons heeft gediend. Slechts een klein aantal van hen heeft het einde van de oorlog gehaald.

Het is de vraag of het Russische leger nu ook zo wreed zal durven omgaan met ex-gevangenen die zich hebben aangemeld voor de strijd in Oekraïne. Maar uit de mails die Gulagu-oprichter Vladimir Osetsjkin ontvangt, blijkt dat familieleden van gevangenen zich ernstig zorgen maken. Sommigen klagen dat de telefoon van hun verwanten onmiddellijk werd afgesloten, zodra zij zich hadden aangemeld als vrijwilliger.

IK-4-strafkamp in Fornosovo

Een groep vrijwilligers uit het IK-4-strafkamp in Fornosovo bij St.-Petersburg kreeg te horen dat ze meteen naar de grens met Oekraïne zouden worden gestuurd. Daar krijgen ze dan twee weken training, waarna ze de oorlog in worden gestuurd.

“Mag dit wel?”, vroeg de vrouw van een gevangene zich in een mail aan Gulagu.net af. “Nee”, concludeerde de moeder van een andere gedetineerde. Zij wees erop dat het leger volgens een presidentieel decreet uit 1999 geen mensen die tot celstraf zijn veroordeeld in dienst mag nemen.

Ook al krijgen de gevangenen kwijtschelding van hun straf (na een half jaar dienen) en een flinke soldij (rond de 3.000 euro per maand) beloofd, lijkt er onder de gevangenen betrekkelijk weinig animo te zijn om te gaan vechten in Oekraïne. De oogst van de rekruteringscampagne is het grootst onder de bevolking van de kampen met een streng regime, waar de ergste en langst gestrafte misdadigers zitten. Kennelijk vragen de meeste anderen zich af of ze die zes maanden meedoen aan Poetins ‘speciale militaire operatie’ wel zullen overleven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234