Zondag 23/01/2022

AchtergrondVerenigd Koninkrijk

Schandalen teisteren Boris Johnsons partij, maar Britse premier ‘ziet niet eens dat er een probleem is’

Boris Johnson Beeld AFP
Boris JohnsonBeeld AFP

Het Britse Lagerhuis kwam maandag bijeen voor ‘een schandaaldebat’ over diverse schandalen waarin de Conservatieve regeringspartij is verwikkeld. Een Labour-afgevaardigde noemde Boris Johnson ‘een bespottelijke dictator’, en de premier zelf was tot zijn spijt verhinderd.

Patrick van IJzendoorn

Als de Britse Conservatieven een politieke achilleshiel hebben, is het wel ‘sleaze’, de onhebbelijke gewoonte om verwikkeld te maken in corrumperende praktijken. Een steekpenning hier, een vriendendienst daar. En vergeet de seks niet. Terwijl de wereld in Glasgow bijeen is om het leven op aarde te redden en er een nieuwe Brexit-crisis aankomt, is Westminster in de ban van schandalen bij de Tories, die zichzelf zien als ’s lands natuurlijke bestuurders.

Zo was oud-minister Owen Paterson in opspraak geraakt wegens lobbypraktijken namens een medisch bedrijf dat tijdens de pandemie honderden miljoenen aan contracten voor testmaterialen wist af te sluiten met de rijksoverheid. Hij ontving daarvoor 100.000 pond. De parlementaire integriteitscommissie schorste de vooraanstaande parlementariër voor een maand, maar Johnson droeg zijn fractie op de schorsing via een Lagerhuisstemming ongedaan te maken.

‘Laat rechtvaardigheid geschieden, ook al valt de hemel naar beneden’, had Jacob Rees-Mogg verklaard, de deftige afgevaardigde die het Paterson-debat als Leader of the House vol bravoure had geopend.

Owen Paterson, die 100.000 pond ontving voor lobbywerk en werd geschorst als Lagerhuislid. Beeld REUTERS
Owen Paterson, die 100.000 pond ontving voor lobbywerk en werd geschorst als Lagerhuislid.Beeld REUTERS

Dit alles veroorzaakte zoveel heisa in de media dat de premier de belegerde Paterson een dag later alsnog moest laten vallen. Vervolgens maakte de commissie bekend dat het een onderzoek wil beginnen naar de gratis herfstvakantie die Johnson onlangs had genoten in de Spaanse villa van Lord Goldsmith, een bevriend Hogerhuislid. Ook de behangaffaire omtrent de door een partijdonateur bekostigde renovatie van de ambtswoning speelde laatste dagen weer op.

Cash for Honours

De Engelse pers rook bloed, en het wachten was op de volgende scandaleuze onthulling. Deze liet niet lang op zich wachten. The Sunday Times meldde dat rijke ondernemers die ten minste drie miljoen pond aan de Conservatieve Partij schenken een adellijke titel kunnen krijgen, en daarmee een plek in The House of Lords. Op deze manier zijn al 16 donateurs lid geworden van het Hogerhuis. ‘Cash for honours’ is overigens geen exclusief Conservatieve bezigheid. Labour heeft zich daar onder Tony Blair en Gordon Brown ook aan bezondigd.

Tijdens het weekeinde zei oud-premier John Major dat de handelwijze van de regering, van zijn partijgenoten, ‘schandalig, fout en onwaardig’ is, en voor grote reputatieschade in het buitenland zorgt. Er klonk wat hoongelach, omdat ook Sir John’s zevenjarige premierschap in de jaren negentig geplaagd werd door financiële en amoureuze schandalen. Dat leidde uiteindelijk tot een grote verkiezingsnederlaag en de machtsovername door Tony Blair.

Boris Johnson in Hexham General Hospital, een bezoek dat hij dankbaar gebruikte als excuus om niet bij het 'schandaaldebat' te hoeven zijn.  Beeld Getty Images
Boris Johnson in Hexham General Hospital, een bezoek dat hij dankbaar gebruikte als excuus om niet bij het 'schandaaldebat' te hoeven zijn.Beeld Getty Images

Van zo’n politieke ommekeer is vooralsnog geen sprake, maar voor het eerst sinds een jaar heeft de Labour-oppositie een voorsprong genomen in de peilingen. Een tussentijdse verkiezing in het Westengelse kiesdistrict van de opgestapte Paterson moet een idee geven van hoe de kiezers tegen de nachtmerries in Downing Street aankijken. Opvallend is de groeiende populariteit van De Groenen, als modieus alternatief van de grote partijen.

‘Sterfbed’

De schandalen onder Major wekten indertijd de indruk dat de Conservatieven na elf jaar Thatcherisme uitgeregeerd waren. Een soortgelijk gevoel speelt nu weer op. De Conservatieven zijn alweer elf jaar aan de macht. ‘De Tories gedragen zich als een vermoeide regering op een sterfbed’, schreef de conservatieve commentator Fraser Nelson in The Daily Telegraph. Volgens hem nemen overmoed en gemakzucht de overhand.

Dat valt de premier aan te rekenen. Boris Johnson lijkt de overtuiging te bezitten dat hij – geconfronteerd met een zwakke, ruziemakende oppositie – alles kan maken. Daar komt bij dat hij zichzelf niet beschouwt als een leider met moreel gezag. Loyaliteit gaat bij hem boven moraliteit, wat verklaart dat hij collega-Brexiteer Paterson, wiens vrouw twee jaar geleden onverwacht zelfmoord pleegde, lang in bescherming heeft genomen.

Boris Johnson, met zijn minister van Binnenlandse Zaken Priti Patel, tijdens een bezoek aan een hindoe-tempel in Londen, zondag. Beeld AP
Boris Johnson, met zijn minister van Binnenlandse Zaken Priti Patel, tijdens een bezoek aan een hindoe-tempel in Londen, zondag.Beeld AP

De schandalen bewijzen dat Johnson weinig mensen om zich heen heeft die hem van verstandig advies kunnen dienen en hem kunnen vertellen wat er speelt in de rest van de samenleving. Hij heeft vooral ja-knikkers om zich heen verzameld, een teken van onzekerheid. ‘Ik ben bang dat hij niet weet hoe hij dit probleem moet verhelpen’, zegt zijn biograaf Tom Bower, ‘het is goed mogelijk dat hij niet eens ziet dat er een probleem is.’

Voorafgaand aan het Kamerdebat over een aanpassing van de gedragscode, zoals een mogelijk verbod op lobbywerk voor dienende volksvertegenwoordigers, liet Johnson de mogelijkheid open dat Paterson een adellijke titel krijgt, zodat hij zijn politieke loopbaan als Hogerhuislid kan vervolgen. Ondertussen probeert Johnson elk gesprek te brengen op het jongste vaccinatieoffensief, een onderwerp waarmee hij wel kan scoren.

Graag bezoekt hij daarom ziekenhuizen. Het kwam hem goed uit dat hij maandag een werkbezoek had gepland aan Hexham General Hospital, nabij de Muur van Hadrianus. Door dit bezoek kon hij naar eigen zeggen niet aanwezig zijn bij het ‘schandaaldebat’. Een week eerder echter, had Johnson een privéjet geregeld zodat hij na een bezoek aan Glasgow tijdig aanwezig kon zijn op een reünie met oud-collega’s van The Daily Telegraph in een Londense herenclub.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234