Vrijdag 12/08/2022

Schilderij Van Gogh uit collectie Gachet wel authentiek

Het schilderij De tuin van de inrichting Saint-Paul van Van Gogh is echt. Dat stelde het Van Gogh Museum gisteren na een uitgebreid onderzoek naar de authenticiteit. Kenners hadden eerder twijfels geuit over de echtheid van dit werk. Van Gogh-deskundige Jan Hulsker nam het schilderij in diens oeuvrecatalogus van 1996 op met een vraagteken. Er bestaat een ander schilderij met dezelfde titel en nagenoeg dezelfde afbeelding dat in Museum Folkwang in het Duitse Essen hangt en onbetwist is.

Het doek werd in 1954 gedoneerd aan de Vincent van Gogh-stichting door Paul Gachet jr. Het werk kwam uit de collectie van diens vader, dokter Paul Gachet, die aan het eind van Van Goghs leven met de schilder bevriend was. Er werd beweerd dat het werk ook pas in dat jaar voor het eerst opdook. Niemand zou voor die tijd ooit van deze versie gehoord hebben. Dat blijkt onjuist te zijn. Blanche Derousse, dochter van Gachets buurman, heeft tussen 1900 en 1903 diverse aquarellen gemaakt naar werken uit de collectie van dokter Gachet. Ze maakte er ook één naar De tuin van de inrichting Saint-Paul.

De Duitse criticus Jukius Meier-Graefe noemt het werk in zijn Entwicklungsgeschichte uit 1904. Al verwarde hij de pijnbomen op het doek met olijfbomen. Dat is overigens een begrijpelijke vergissing: toen het schilderij in 1954 van Parijs naar Amsterdam werd vervoerd, kreeg het de titel De Olijfboomgaard, getuige een sticker op het spanraam. In 1928 noemt De La Faille De tuin van de inrichting Saint-Paul in zijn oeuvrecatalogus over Van Gogh.

Kenners vroegen zich af hoe het schilderij in de collectie van dokter Gachet was terechtgekomen. Het doek is vervaardigd voordat beide mannen elkaar hebben ontmoet en is bovendien geschilderd in een andere plaats, Saint-Rémy. Dit argument is weinig steekhoudend. Van Gogh heeft namelijk meerdere werken van Saint-Rémy naar Auvers-sur-Oise laten transporteren. Gachet zou het bovendien ook van Theo Van Gogh hebben kunnen ontvangen.

Toch beweren kwaadsprekers dat de versie die nu in het Van Gogh Museum hangt, is geschilderd door Gachets zoon Paul jr. Net als zijn vader was hij amateurschilder. Onder het pseudoniem Louis van Ryssel vervaardigde hij originele werken, maar ook een groot aantal kopieën. Het Van Gogh Museum onderzocht daarom de kwaliteiten van Cachet jr. als kopiist. Aan de hand van onder meer Dahlia's van Paul Cézanne en de kopie van Gachet jr. werd bekeken hoe de amateurschilder te werk ging als hij kopieerde. De kopie bleek in één keer opgezet, terwijl Cézanne de verflagen in verschillende stadia opbracht. Het origineel was bovendien veel trefzekerder geschilderd. Als Cachet jr. al niet in staat was een goede kopie te maken van een Cézanne, zo concludeerden de onderzoekers, zou hij er zeker niet in slagen de nog complexere stijl van Van Gogh na te bootsen.

Om er echt zeker van te zijn dat De tuin van de inrichting Saint-Paul uit het Van Gogh Museum authentiek is, werd het doek vergeleken met andere Van Goghs. Alle pigmenten komen overeen met die uit ander werk. Van Gogh schilderde zijn doeken vaak nat-op-nat. Hij plaatste een verfstreek op een laag die nog nat was. Ook het onderzochte werk heeft dit kenmerk.

Eén van de belangrijkste argumenten tegen het schilderij was hiermee nog niet van tafel. Van Gogh maakte er de gewoonte van zijn werken te noemen in brieven. Dit bewuste werk komt in geen enkele brief met naam voor. Toch schrijft Van Gogh in een brief uit december 1890 over een studie van een tehuis en park "waarvan twee varianten zijn". De schilder gebruikte het woord variant als er sprake was van verschillen qua stijl, maar niet qua inhoud.

Het Van Gogh Museum vindt dat het met dit onderzoek onomstotelijk heeft aangetoond dat zijn versie van De tuin van de inrichting Saint-Paul authentiek is. In de toekomst zal het museum andere werken uit de collectie ook nader onderzoeken. Een ander plan is het opnieuw uitgeven van de brieven met uitgebreide wetenschappelijke notities.

Evert-Jan Pol

Aan de hand van de kopie die Gachet jr. van een Cézanne maakte, werd bekeken hoe de amateurschilder te werk ging

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234