Maandag 03/10/2022

'Schoolkinderen' van de Vlaamse cinema willen niet meer in de hoek staan

Morgen wordt beslist over het lot van de financieel directeur van het Vlaams Audiovisueel Fonds, dat onder vuur is komen te liggen naar aanleiding van de financiering van de succesfilm De zaak Alzheimer. Robbe De Hert vraagt zich af waarom er in de wereld van de cultuur nog altijd met twee maten wordt gemeten.

Het is niet omdat we bakken kritiek hebben op het nieuwe systeem van financiering van films (en kritiek hebben we!) dat we moeten terugkeren naar het vorige regime, dat ons ondanks allerlei behaalde successen gedurende vier decennia als warhoofdige artiesten heeft behandeld. Orson Welles heeft ooit gezegd dat filmmaken voor 99 procent met geld te maken heeft en voor 1 procent met inspiratie. Helaas heeft voor een groot deel hij gelijk.

Hugo Claus in een hommage aan zijn vriend en filmcollega Fons Rademakers, op het jaarlijkse 'diner van de Onsterfelijken', december 2002: "Fons, maat, behoedzaam en roekeloos, een enkele keer wat moedeloos om wat het krapuul met de poen een bevlogen filmer aan kan doen, want over film regeren weinig heren..." Fons Rademakers zelf (op de VPRO, zondag 21 september 2003): "Telkens als je met een nieuw project kwam, werd je behandeld als een schooljongetje, ook als je vorige films succes hadden, zelfs in het buitenland. Alles moesten ze bekijken..."

Roland Verhavert, de vader van de Vlaamse film, onze filmmaker met de meeste ervaring, zowel als producent als regisseur, doch herhaaldelijk gewraakt om te zetelen in de raad van beheer van het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF): "Voor de commissie komen met een dossier is een vernedering. Ge wordt daar in beschuldiging gesteld. Het is: 'Beschuldigde sta op, waarom wilt gij een film maken en waarom wilt gij die zo maken? En waarom dit en waarom dat.' Kortweg: inquisitie." (uit een interview, zomer 2000).

Onze voornaamste kritiek (ook nu nog, nu vooral gericht op het kabinet van cultuur) is dat men gewoonweg niet wil luisteren naar die filmmensen die over voldoende filmervaring beschikken. Waar zitten trouwens de experts? Aan deze of gene kant van de productie? Is het daarom dat Roland Verhavert (door de kabinetten?) uit de raad van bestuur van het VAF werd geweerd?

Het onprettige van de discussie is dat speelfilms van een bepaalde klasse, omwille van de gangbare, onmenselijke spelregels (en zolang de tax-shelter-regeling niet van kracht is) onmogelijk op een gezonde manier kunnen worden gefinancierd. Dat degenen die zoveel praat hebben zelf maar even proberen.

De vraag is waarom men, op een ogenblik dat de mensen nog in groten getale in onze bioscopen opveren en applaudisseren voor een film zoals De zaak Alzheimer, deze zaak nu wil uitspitten. Is dat omdat men plotseling katholieker wil zijn dan de paus?

Vergeet niet dat een ogenschijnlijk 'commercieel' dossier zoals dat van Alzheimer er net zoals Daens twaalf jaar over gedaan heeft om rond te komen. Twaalf jaar! Al die tijd dat wij met het dossier van Priester Daens bezig zijn geweest geloofde niemand - de filmcommissie noch enige andere Belgische producent - in het dossier. In het buitenland was er wel vertrouwen, maar daar werden wij scheef aangekeken, omdat wij hier de zaak niet rondkregen. En wie financierde het allemaal? Juist, de gek of onnozelaar die het in zijn hoofd haalt om films zoals Daens of Alzheimer op te starten... Ondertussen stijgen de kosten permanent, gaan steeds meer mensen en instellingen zich met de zaak bemoeien en wordt het alsmaar moeilijker (in plaats van eenvoudiger) om een film te realiseren.

Minister Dirk Van Mechelen (VLD) heeft weliswaar het filmbudget opgetrokken van 7.500.000 euro naar 12.500.000 euro (van 300 miljoen naar 500 miljoen frank), maar tegelijkertijd ook geëist dat de filmdienst ieder jaar 2.500.000 euro (of 20 procent van het budget) zou afstaan aan de televisie, voor 'fictieopdrachten' zogezegd in het kader van de 'frank voor ne frank'-regeling. En wat heeft de televisie (bijvoorbeeld in 2000 of 2001) in ruil voor de film gedaan? En hebben ze het ons gemakkelijker gemaakt?

Nee!

Ondertussen gingen er terecht ook meer aandacht en financiële middelen naar de tekenfilm, de experimentele film, enzovoort, zodat er uiteindelijk voor de langspeelfim in het algemeen minder geld overblijft dan voorheen...

Wat is dat toch, die afkeer van politici ten opzichte van de film? Benijdt men ons misschien het succes en de populariteit van Vlaamse speelfilms, zowel in de bioscoop als op de televisie? Is het misschien omdat onze films 'gevaarlijk' kunnen zijn, en hier en daar de maatschappij een spiegel voorhouden (zoals in De zaak Alzheimer), anders dan bijvoorbeeld de opera, die de overheid ook pakken geld kost, terwijl daar veel minder mensen naar gaan kijken? Of is het misschien juist omdat de cinema het vermaak van de gewone man is, dat men het ons, filmmakers zo moeilijk maakt? Ik zie een regisseur of libretto-schrijver voor een opera nog altijd niet zijn loon of privé-bezittingen inzetten, of operazangers niet hun loon afstaan om te mogen deelnemen, terwijl dat systeem in de cinema schering en inslag is - en nog steeds uitbreiding neemt. Het aantal huizen dat verbeurd werd verklaard, of het aantal filmmakers dat hun hele hebben en houden verloren door het maken van een Vlaamse speelfilm, is al lang op de vingers van één hand niet meer te tellen.

Toch wil men ons de les spellen, opzadelen met 'experts' en wat weet ik nog allemaal. En terwijl het ene dossier letterlijk binnenstebuiten wordt gekeerd, passeert het andere, zoals Stille waters, rimpelloos en zonder kritiek de hindernissen van de administratie. En als er dan al eens winst gemaakt wordt, waar denk je dan dat het leeuwendeel naartoe gaat? Juist, naar de bioscoopeigenaars en de aandeelhouders van de megabioscopen op wiens zakengedrag men prat gaat. Al te gauw vergeet men dat de filmmaker de eerste is die geld investeert in een filmproject, en de laatste in de rij om daar iets van te recupereren. Worden wij dan nooit wakker uit deze nachtmerrie?

Robbe De Hert is filmmaker.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234