Maandag 26/09/2022

Sex Pistols-film The Great Rock 'n' Roll Swindle eindelijk weer verkrijgbaar

Samen met Westwood runde McLaren de beruchte Londense klerenwinkel Sex. Hij maakte gebruik van het moment om de punkers uit te melken. Dat beeld zet hij van zichzelf neer in 'Rock 'n' Roll Swindle'

Tien tips om iedereen een poot uit te draaien

Recentelijk verscheen The Great Rock 'n' Roll Swindle op dvd. Die film over de punkbende Sex Pistols heeft al jaren een cultstatus, onder meer omdat hij door het getouwtrek tussen de Pistols en hun voormalige manager Malcolm McLaren al evenlang niet meer te vinden was. McLaren is trouwens ook de hoofdrolspeler in en het brein achter Swindle. In de film bindt hij de strijd aan met zijn band, maar raakt hij in de knoei met zijn Ego. Het neemt zoveel plaats in dat de punkbeweging verpietert in zijn schaduw. Schrijfster Saskia De Coster verdiept zich in de legende van de ultieme teen angst-band.

Wanneer punkdiva en modeontwerpster Vivienne Westwood vandaag in de spiegel kijkt, riskeert ze een identiteitscrisis: ze is het evenbeeld van Thatcher. Hetzelfde kapsel, dezelfde lijkbleke huid. In de jaren zeventig deed Westwood er alles aan om Maggies tegenbeeld te zijn. Hoe meer Thatcher er in de UK de zweep op legde, des te dieper boorden Westwood en de Britse punkers de veiligheidsspelden in hun lijf, en met eens zoveel overtuiging doken ze in de chaos die Margaret met harde hand wilde bestrijden. Thatcher maakte van de jaren zeventig succesvol de oversteek naar de jaren tachtig. De punkbeweging ging ten onder. In 1979 werden de Sex Pistols opgedoekt.

McLaren had voor de Pistols in New York even de New York Dolls gemanaged. In de muziek van midden jaren zeventig daalden Led Zeppelin en andere bands met veel sérieux af in een fantasiewereld die weinig met het echte leven van groeiende werkloosheid, prijsstijgingen, inflatie en stakingen te maken had. De glamrockers wentelden zich ondertussen in een botergeile decadentie die wel tot de ondergang en vuile ziektes moest lijden. In 1977 telt glamrocker Ziggy Stardust in 'Five Years' af tot de Apocalyps, terwijl de Ramones op hun eigen bescheiden wijze de som maken. "1, 2, 3, 4!", zingen zij, in een reductio ad absurdum van de popmuziek tot dan.

In de filmwereld brengt Kubrick een toekomstnachtmerrie over de postindustriële samenleving met A Clockwork Orange scherp in beeld. Die toekomst leek verdacht veel op het heden. De Britse punkers waren zo vriendelijk dat te beamen en het nulpunt te markeren: zij beleefden de hel van de Apocalyps in vierletterwoord en nihilistische gedachte. Aan de andere kant van de oceaan hadden onder meer de New York Dolls de rockmuziek al met een stevige dosis opwinding en gevaar geïnjecteerd. De Poppen inspireerden Malcolm McLaren om in de UK de ultieme teen angst-band gestalte te geven.

De rock-'n-roll van de jaren zestig droeg nog een vetkuif, en de belofte van een nieuwe, andere wereld zonder dienstplicht, een wereld vol seks en drugs en, ja hoor, rock en roll. Punk daarentegen was tegen. Veiligheidsspelden en swastika's waren het visitekaartje van de punk. De swastika als het symbool voor losers - de nazi's hadden immers de oorlog verloren. McLaren, flamboyante man in de kantlijn van de samenleving, had een neus voor nieuwe tendensen, en een oog voor visueel spektakel. Samen met Westwood runde hij de beruchte Londense klerenwinkel Sex. Hij maakte gebruik van het moment om de punkers uit te melken. Dat beeld zet hij van zichzelf neer in Rock 'n' Roll Swindle.

Die chaotische film, gemaakt in 1980, ontstond als een project van Russ Meyer met als titel Who Killed Bambi? Julien Temple nam het project van Meyer over. Het werd een mockumentary over de opkomst en ondergang van de beruchtste punkband ooit, door de ogen van hun doortrapte manager. Via een mengsel van animatie, een fictieve detectiveplot en livebeelden van optredens verklapt McLaren nu eens in voice-over, en dan weer on screen aan een vrouwelijke punkdwerg zijn Tien Geboden Om Iedereen - platenmaatschappijen, schuimbekkende moralisten, en niet te vergeten de punkers en de Sex Pistols zelf - een Poot Uit te Draaien en daar nog eens zeer veel succes mee te oogsten ook. Want hoe is het mogelijk om het tot publieke vijand nummer 1 te schoppen, geen airplay te krijgen, niet te mogen optreden, geen platen te mogen verkopen en toch de populairste band van het moment te zijn? Op papier ziet dat er aantrekkelijk uit, en leerrijk voor afgevoerde Star Academisten, maar dat verandert als u Rock 'n' Roll Swindle opzet.

In een van de eerste scènes worden de Sex Pistols, als leiders van de revolutie, op de brandstapel gezet tijdens een fictieve volksopstand uit 1780. Met andere woorden: de Pistols zijn opgenomen in de annalen van de geschiedenis. Tijd voor McLaren om zijn visie op de geschiedenis door te drukken.

McLarens terugblik in The Great Rock 'n' Roll Swindle wordt helemaal gekleurd door zijn dispuut met Lydon over diens vermeende contractbreuk. Lydon had de band op theatrale wijze verlaten. De onstage ontbinding van de band wordt getoond in Swindle. In San Francisco in januari 1978 vraagt Johnny Rotten na een nummer aan het publiek "ever had the feeling you been cheated?" en wandelt het podium af. Exit de Sex Pistols. De daaropvolgende ruzie tussen McLaren en Rotten ging over de rechten over de songs de verdeling van de bijbehorende centen. Het kwam tot een rechtszaak, waar Lydon rijker uit kwam en McLaren strijdlustiger. McLaren wilde zijn veroordeling wegens mismanagement belachelijk maken. "That's what we tried to do, to lie incredibly", licht McLaren zijn betrachting met Rock 'n' Roll Swindle toe. Hij wil zich als grote zwendelaar profileren die de hele platenindustrie in haar hemd zet, die iedereen te slim af is.

En inderdaad vraag je je af met welke drug hij de Pistols minus Johnny Rotten zo ver gekregen heeft dat ze meespelen in deze film. Hoe heeft hij hen trouwens in de begindagen van de Pistols zo ver gekregen om mee te spelen? Dat leren we in het Eerste Gebod: How to manufacture your group? De bologige Johnny 'Rot Gebit' Lydon hing in 1975 rond in de klerenwinkel Sex. McLaren merkte hem op toen hij een T-shirt droeg met als opschrift 'I hate Pink Floyd'. Hij werd prompt gevraagd zich bij de boysband te vervoegen die McLaren aan het kneden was rond de groep van zijn winkelhulp Glen Matlock. Ex-skinhead Paul Cook en seksverslaafde Steve Jones waren al gerekruteerd. Later kwam Sid Vicious er nog bij - hij had de punklooks en vertoonde geen sporen van overdreven muzikaliteit. Van bij het begin wantrouwden de bandleden elkaar. Een ander Gebod van McLaren: de groepsleden moeten elkaar rauw lusten.

En dan: How to sell the swindle? McLaren etaleert zich zo nadrukkelijk als het type manager dat het aan zijn imago, zijn bankrekening en zijn ego verplicht is om de naïeve punkers de mainstream in te sleuren dat je de verschoppeling en anarchist Malcolm herkent. Zijn eigen punkroots komen bloot te liggen. McLaren is het typevoorbeeld gebleven van de punker volgens de meest gangbare theorieën, een adolescent die zich uitleeft in zijn natuurlijke impulsen: drinken, neuken, voeten aan alles vegen, vloeken omdat je de laatste bus huiswaarts gemist hebt. Hij laat de primal scream horen van een mompelende, verwarde tiener die slecht gitaar speelt op maximumvolume, terwijl McLaren wil tonen dat hij de Pistols slim de muziekindustrie binnenloodst om van binnenuit de smerigheid van de business bloot te leggen. Best interessant, maar niet voor wie iets over de maatschappelijke wortels van de punkbeweging wil zien.

De weinige keren dat de Sex Pistols zelf ten tonele verschijnen in Rock 'n' Roll Swindle en hun onbehouwen ding doen, hangt er elektriciteit in de lucht. De kijker krijgt een vermoeden van wat punk was: puin verder afbreken. The Clash riep al in 1977 wat nu 99 procent van de wereldbevolking roept: 'I'm so bored with the USA'. Ze hadden genoeg van de corrupte politie, de ongelijke verdeling van de welvaart en de oppermachtige politiek. Punk begon als een vijandige schreeuw om sociale hervormingen en culmineerde in de haat tegen de Hyacinth Bouquets van de Britse samenleving. Jongeren lieten zich vollopen met het gif van de tijd, knoopten een stel Tampaxen bij wijze van antidecoratie aan hun oren en amuseerden zich door de miserie ten volle te beleven. Het mediatumult dat de Pistols veroorzaakten, was het begin van punk als geconstrueerd beeld. De Duivel kreeg een duidelijk gezicht voor de doorsnee Brit: dat van een jonge wolf met de vettigste grijns ter wereld met in zijn kielzog een bende crapuul dat met geen tang vast te pakken was.

Voor deze film was heel wat materiaal voorhanden, van de eerste punkoptredens gefilmd door Derek Jarman tot Sid Vicious' versie van 'My Way'. In de definitieve versie van Rock 'n Roll Swindle worden echter enkel de beelden van de Pistols getoond die geschiedenis gemaakt hebben, bijvoorbeeld hun optreden tijdens het grote Jubilee-feest voor koningin Elizabeth. Op een boot op de Theems spelen ze 'God Save the Queen' tot de politie hen het zwijgen oplegt. De authentieke zwartwitbeelden van optredens zijn doorsneden met kleurenbeelden van een pogoënd publiek. So much for authenticity.

Na de split van de groep volgt Julien Temple de overblijvende groepsleden Steve Jones en Paul Cook naar Rio. Met de verbannen treinovervaller Ronnie Biggs nemen ze er enkele slaapbevorderende nummers op. Sid Vicious gaat in de film, al in staat van ontbinding, op tournee in Frankrijk.

Van een gebalde documentaire is op dit punt al helemaal geen sprake meer. Volgen onder meer nog in de volgende, overbodige dertig minuten: ene Tadpole die 'Who killed Bambi?' zingt en Steve Jones die overgaat tot actie met een pornoster. Humor kan de bedoeling zijn achter een scène met Paul Cook die in een babybed slaapt op de tonen van 'No Future', en de discoversie van 'Pretty Vacant' door een stel gladiatoren in een nachtclub. Wodan zij gedankt sloeg de bliksem in mijn buurman in tijdens het bekijken van de dvd en gebeurde er aldus nog iets.

Als bonus, op de dvd, is er nog een vrij droog interview met Julien Temple door een zekere, moeilijk verstaanbare Chris Salewicz. In een andere extra geeft Temple wat achtergrondinformatie bij de filmbeelden. Temple hing als student rond in de punkscene en kreeg beperkte toegang tot de Pistols. Soms ontmantelde Temple zijn camera en liet vrienden de onderdelen binnensmokkelen in clubs, om ze weer in elkaar te zetten en te kunnen filmen. Temple weet ook te vertellen dat een gloriemoment van de Pistols, het uitbrengen van de single 'God Save the Queen' op het moment van Queen Elizabeths jubileumviering, een gelukkig toeval was. De single had eerder moeten uitkomen bij platenmaatschappij EMI, maar de release liep vertraging op omdat de band op zoek moest naar een nieuw platenlabel nadat Jones in een BBC-interview met Grundy het volgende historische woord de ether injaagde: fucker!

Zij die niets beters te doen hebben dan naar deze dvd kijken: fuckers! Zij die iets over de punkbeweging willen weten: lees een boek! Bijvoorbeeld England's dreaming. Anarchy, Sex Pistols, Punk Rock and Beyond van Jon Savage.

The Great Rock 'n' Roll Swindle wordt gedistribueerd door Sony.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234