Zondag 22/05/2022

Nieuws

Shell voor rechter in Zuid-Afrika vanwege plannen voor olie-exploratie in walvissengebied

Actievoerders tegen de plannen van Shell, in Sandton, Johannesburg. Beeld EPA
Actievoerders tegen de plannen van Shell, in Sandton, Johannesburg.Beeld EPA

Mag Shell in een kwetsbaar zeegebied bij Zuid-Afrika met seismisch onderzoek speuren naar olie en gas? Of moet deze luidruchtige vorm van exploratie worden verboden om migrerende walvissen niet te verstoren? Die lastige keuze moet een Zuid-Afrikaanse rechter vrijdag maken.

Ben van Raaij

Vier natuur- en mensenrechtenorganisaties daagden Shell woensdag in een spoedzitting voor rechter Avinash Govindjee van het gerechtshof van Makhanda, het vroegere Grahamstad in de provincie Oost-Kaap. Ze wilden voorkomen dat het oliebedrijf met zijn seismisch onderzoek start. Te elfder ure, want het onderzoeksschip Amazon Warrior is al gearriveerd. Ook gedaagd waren de Zuid-Afrikaanse ministeries van Mijnbouw en Energie, dat Shells vergunning afgaf, en van Bosbouw, Visserij & Milieu, dat de natuurbelangen moet bewaken.

Royal Dutch Shell (zoals het bedrijf nog even heet) hoopte deze week te kunnen beginnen met zijn onderzeese seismische onderzoek, waarbij via explosies geluidsgolven worden afgevuurd die tot kilometers diep in de zeebodem olie- en gasvoorraden kunnen detecteren. Het zeegebied in kwestie, de zogenaamde ‘Wilde Kust’ tussen Oos-Londen en de grens van Kwazulu-Natal, is een belangrijk voortplantings- en foerageergebied voor Antarctische bultruggen en andere walvissen, die er in de zuidelijke wintermaanden komen baren en paren.

De omstreden plannen, waartegen afgelopen maanden in Zuid-Afrika steeds meer verzet rees, waren in 2014 door de regering goedgekeurd net voordat een strenge mijnbouw- en milieuwet werd ingevoerd. Milieuadvocaat Willie Duminy noemde de vergunning daarom volgens de krant The Daily Maverick woensdag tijdens de zitting onrechtmatig, want gebaseerd op een verouderd goedkeuringsproces dat sindsdien fors werd aangescherpt.

Belangrijker is volgens Duminy dat niet kan worden uitgesloten dat Shells seismische onderzoek schade zal berokkenen aan de walvissen, zeeschildpadden en ander marien leven in het ecologisch rijke, maar kwetsbare zeegebied. Integendeel, de (goedgekeurde) milieu-effectenrapportage laat zien dat er voldoende aanwijzingen zijn voor ‘onherstelbare milieuschade’. Alle reden dus om het onderzoek per direct af te blazen.

Volgens Shell worden de nadelen van seismisch onderzoek zwaar overdreven en kunnen de tegenstanders niet aantonen dat het tot significante of onherstelbare schade zal leiden. Het bedrijf zegt zeer veel ervaring te hebben met seismisch onderzoek en alle voorzorgen te zullen nemen om de schade voor het zeeleven te beperken. Zo doet Shell het onderzoek juist in de zuidelijke zomer, als de walvissen weer weggetrokken zijn.

Seismisch onderzoek, voerden Shells advocaten aan, wordt bovendien al meer dan een halve eeuw overal ter wereld gedaan, en al 15 jaar onderzoeken wetenschappers de ecologische gevolgen. Nooit zou daarbij enig bewijs zijn gevonden van schadelijke invloed, ook niet bij de 35 studies die in Zuid-Afrikaanse wateren zijn gedaan. Als het seismisch onderzoek nu wordt verboden, dreigt Shell, komt niet alleen de planning van het project in gevaar, maar moet Zuid-Afrika er rekening mee houden dat het bedrijf het hele project afblaast.

De milieugroepen zouden daar niet rouwig om zijn (en sturen er volgens Shells advocaten zelfs heimelijk op aan). Shell brengt volgens hen het hele zeegebied langs de Wilde Kust in gevaar, niet alleen het mariene ecosysteem maar ook de sociale, economische en culturele rechten van de lokale bevolking, de Mpondo, die afhankelijk zijn van ecotoerisme en visserij, en voor wie land en zee nauw verbonden zijn met hun culturele identiteit. En dat zou zwaarder moeten wegen dan ‘de egoïstische belangen van een bedrijf als Shell’.

Voor de tegenstanders spelen in de zaak tegen Shell natuurlijk ook klimaatargumenten mee. Zoals Happy Khambule van Greenpeace Africa tegen The Daily Maverick zei: “We weten dat Shell een klimaatschurk is die voor winst overal de levens van mensen en de planeet verwoest.” Volgens Khambule heeft Zuid-Afrika geen behoefte meer aan “gewelddadige (fossiele) extractie en verwoesting”, maar aan een “rechtvaardige transitie naar hernieuwbare energie”. Bovendien mogen er volgens het Internationale Energie Agentschap (IEA) vanwege de klimaatdoelen van Parijs helemaal geen nieuwe olie- en gasvoorraden meer worden aangeboord.

Premier Oscar Mabuyane van de provincie Oost-Kaap reageerde deze week terughoudend op de rechtszaak over de exploratie van Shell, waarvoor hij eerder toestemming gaf. “Het is nog steeds alleen maar een onderzoek.” Hij wees er ook op dat de bevolking van Oost-Kaap straatarm is en duurzame ontwikkeling nodig heeft.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234