Donderdag 18/08/2022

Shoppen met de ecoradar op

Vandaag is het 'Niet-winkeldag', meldt het Netwerk Bewust Verbruiken. Maar hoe doe je dat? En vooral: hoe plezant is het, zo op een vrije middag vlak voor Sinterklaas en andere feesten? De Morgen deed de test. 'Heb jij dat nu écht nodig? Koetjesrepen en een appelsnijder?'

In de eindeloze reeks 'dagen van' moet Internationale Niet-winkeldag - op een gedeelde plaats met Internationale Wc-dag - toch zo ongeveer de minst populaire zijn. Zeker op een zaterdag in een koud, grijs, nat land waar dringend cadeautjes ingeslagen moeten worden. Wellicht net daarom pakt het Netwerk Bewust Verbruiken (NBV) het hier zachtjes aan. "We voeren geen grootschalige campagne of acties, wat in verschillende landen wel het geval is", zegt woordvoerster An Kokken. Hier wil het NBV het idee eerst even laten circuleren.

Want het is geen al te simpel idee. "Ik heb zelf een jaar geen kleren gekocht en ik moet toegeven: kleren ruilen is mijn ding niet. Anderzijds is niet winkelen uiteraard onmogelijk", zegt Kokken. Maar afvalbergen, uitpuilende kasten, gezondheid en milieu indachtig is minder spullen kopen of ze anders kiezen uiteraard wel een winnende combinatie. En daar draait de hele niet-winkeldag om.

Volgens Kokken, zelf een 'rommelmarktfreak', hoeft het niet lastig, duur of saai te zijn. "Integendeel. Gedachtenloos kopen is saai en vaak ook duurder. De verhalen achter spullen beter kennen, van boontjes tot boormachines, maakt het interessant. Meestal weten wij totaal niet wat we kopen en daarom geeft NBV cursussen ecoshoppen in winkels.

Bezit raakt ondertussen trouwens passé. Delen en ruilen kent een enorme opmars. Maar het echte nieuwe ding is eigenlijk leasen. Je huurt dan maatpakken, decoratie, gsm's. Een arme luis kan zo een chique auto en een puik kantoor 'hebben'. De firma's maken de spullen om lang mee te gaan en jij hoeft geen nieuwe te kopen."

Maar een brood en soepgroenten kun je niet leasen, dus wij leken vatten de ontdekkingsreis in de wereld van duurzamer winkelen aan tijdens de wekelijkse supermarktronde. En beginnen bij het belangrijkste: chocolade. "Kijk, dat weet je dan wel", zegt Kokken, terwijl we naar blauw-witte pakjes Koetjesrepen graaien die ze alleen in deze Brusselse supermarkt hebben. Het land eens checken is altijd een eerste gouden tip. Transport van al wat wij kopen veroorzaakt enorm veel druk op het milieu." Aan ons wel om na te gaan of we zoveel E's, suiker en stabilisatoren in ons lijf willen. "Duurzaamheid is nauw verweven met gezondheid. Bioproducten zijn minder vet, gesuikerd of gezouten. En je zal er geen pesticiden in aantreffen. Een test van Greenpeace uit 2012 toonde aan dat Liptonthee sporen van hoogtoxische pesticiden bevatte."

Chocolade blijkt op zich niet zo'n probleem. Pakken in alle variaties met het 'Bio'- én 'Fairtrade'-label te koop. Zoals ook elders blijkt, zijn er geen noemenswaardige prijsverschillen. Favoriet Côte d'Or heeft een regenwoudvriendelijklabel. "Er zijn zo veel labels. Het Europees biolabel, het Europees ecolabel, en drie fairtradelabels (Fairtrade Max Havelaar, Fair For Life en Ecocert Fair Trade) bieden de beste garantie." Met een opmerkelijk getraind oog herkent Kokken de insignes direct, terwijl wij geconcentreerd de verpakkingen afspeuren en 'niets groens' menen te ontwaren. "Wie weinig tijd heeft, kan makkelijk die labels leren kennen via de site labelinfo.be. Zo koop je alvast geen stukje vernielende of vuile landbouw."

Een van de labels staat ook op een pak wc-papier. Alleen ziet het er vies grijs uit. "Dat hoeft nochtans niet. Witte milieuvriendelijke rollen bestaan. Vreemd dat ze ze hier niet hebben." De 'oorlogsvariant' gaat de kar in. Het contrast met de rollen in felle kleuren en met speciale geurtjes is enorm. Dezelfde chemische geuren vallen aan ter hoogte van de schoonmaakproducten. Ontgeurders voor koelkasten en eindeloze rijen 'natuurlijke' geuren voor wc en huiskamer. Kokken wil er slechts één woord aan vuil maken: 'vreselijk.'

Zo kijkt ze ook een beetje wanneer we een pak wattenschijfjes inslaan. "Euh, een washandje werkt perfect, toch? Mochten de vijf miljoen vrouwen in ons land geen wattenschijfjes meer kopen, dat zou een fantastische reductie van de afvalberg zijn!"

Nog een gouden tip: soda. grijpt een suffe plastic zak vast met daarin een substantie die lijkt op dikke klonters zout. De begeleidende tekst gaat zo: 'Schoonmaken van vloeren, sanitair, ivoor, zilver, hakblokken. Reinigen van koelkasten. Spoelen van bierglazen. Ontstoppen van afvoer. Beschermen van prei en fruitbomen tegen insecten. Het nemen van voetbaden.' Een superproduct uit de ouwe tijd. "In combinatie met azijn is dit het schoonste schoonmaakproduct. En veruit het goedkoopste."

Maar je ziet het dus niet liggen. Dat blijkt ook het geval met de schoonste douche- en textielzeep, respectievelijk een blok bodyzeep en een blok Marseillezeep. En, nee, de fluobusjes douchespul met daarop 'Nature & you' zijn echt niet beter voor mens en planeet dan de roze flesjes 'Romantic lover'-gel. "Fake 'groen' van echt groen onderscheiden is niet zo moeilijk: wanneer er geen label present is maar wel veel plastic, chemie en kleur én een of ander ecologisch getinte naam kun je er gif op innemen dat het groenwasserij is", leren we.

En dan vlees. De fotograaf neemt een mooie kip beet, wij lezen het recept op de bizonsteak uit de Verenigde Staten. "Een vleeseter die in een kleine zuinige auto rijdt, stuurt een pak meer broeikasgassen de lucht in dan een vegetariër in een terreinwagen", meldt Kokken droogjes. Waarop een discussie ontstaat over auto's en ecologie. Lastig om te weten hoe het echt zit, wanneer bijvoorbeeld BMW cleantech pusht en tegelijk politici omkoopt voor minder strenge uitstootnormen.

Kokken: "Vaak is duurzaam niet eenduidig. Je zou bijvoorbeeld denken dat een multinational als Unilever niet zo koosjer is, maar het bedrijf is internationaal wel een voortrekker op vlak van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Vlees is echter géén genuanceerd verhaal. Voor één kilo vlees is zeven kilo graan nodig. En die kip van je zit vol antibiotica. Smakelijk!", zegt Kokken. Biovlees van bij de bioslager, zo af en toe, is hier de ultieme tip.

Vis dan maar? Wanneer we een blikje tonijn in de kar mikken, haalt Kokken het eruit om de labels te lezen. Eén ervan toont een grijnzende dolfijn met daarboven 'dolfijnvriendelijk'. "Dat zegt niets. Voor vis één advies: de app van WWF en het MSC-label zoeken." Bij de verse vis blijkt zo dat kabeljauw uit Alaska en de Barentsz Zee een betere idee is dan die uit de Noordzee, door de vangst- en kweektechnieken.

Voor groenten is er ook een app en een website met een lijst van de seizoensgroenten. Kokken: "Dat maakt, in combinatie met afkomst, een enorm verschil. Tomaten in de winter neem je beter wel uit Spanje, waar ze in de zon zijn gerijpt, dan uit eigen land, waar de serres enorm veel energie zuipen. Nog beter: laat de tomaten een keer liggen en neem een lokale seizoensgroente in de plaats." Bij het witloof is 'uit volle grond', wat minder milieubelastend is dan hydrocultuur. Voor het eerst ontdekken we de kleine zinnetjes. Voor het eerst vragen we ons af of wat de 'impact' is van een pastinaak uit Wallonië die in erg veel plastic verpakt zit. Consequentie is niet vanzelfsprekend. Maar cijfers maken duidelijk dat je moet letten op verpakking, veel plastic, afkomst en seizoen of labels al een heel eind komt zonder dat het een tijdrovende bezigheid moet worden.

Ondertussen aan de ajuinen de lastige keuze: bio uit Israël of niet-bio uit België? "België! De afgelegde kilometers wegen veel zwaarder. Ook Spa Reine, voor wie toch flessenwater wil, is een betere keuze dan een Frans watermerk." Water koop je volgens de duurzame shopster echter beter gewoon niet. Net zoals 'brol'. Daaronder rekent Kokken talloos veel speelgoed, verpakkingsproducten en huis-tuin-en-keukengerei. Waaronder deze puike appelsnijder om appels meteen mee in schijfjes te snijden. "Dat is zoals een ontgeurder in je koelkast. Onzin. Dat ding is in China gemaakt van aardolie en onderging allerlei vervuilende productie processen. Heb jij geen mésje?"

Dat hebben we. Maar tijd hebben we niet en er moet dringend een sintcadeautje gescoord worden. "Speelgoed is, net zoals decoratie, elektro en huishoudspullen, een zeer zware milieuvreter. Zeker omdat het vaak goedkope plastic is en niet lang meegaat of mensen het nauwelijks gebruiken. Kringwinkels en rommelmarkten zijn een schatkamer aan speelgoed. Of Repaircafés, waar fietsen, jassen, tassen hersteld worden. Wij werken nu ook aan een project om fietsen op de groei te huren. Per leeftijdscategorie krijg je een groter model te huur zodat je niet telkens opnieuw nieuwe fietsen moet kopen."

Toch moet nu 'cadeautje' van de lijst afgevinkt. Rommelmarkten zijn voor in de vakantie, ooit. Kokken plooit. "Ok, ga dan voor een klassieker zoals Playmobil of Lego. Dat gaat in ieder geval het langst mee."

Duurder is dat dan weer wel. Net zoals een klein zakje biochips duurder is dan een comfortabel pak Doritos. "Wanneer je allerlei dingen niét koopt, spaar je meer dan genoeg uit voor bepaalde items de minst vervuilende keuze te maken. En voor 'dure' lekkere natuurlijke wijn. Of mooie kleren. Laat dit jaar de kapotte rits van je winterjas herstellen, koop wat minder brol en schaf volgend jaar dat exemplaar aan dat je echt wil. " Daarmee heeft Kokken ons alsnog volledig over de streep getrokken om al eens een pakje voorgesneden zalmblokjes te laten liggen.

repaircafe.be: repareerbijeenkomsten in Vlaanderen en Brussel
ecoplan.be: kaart met duurzame (web)winkels in Vlaanderen
gedeelddoor.be: alle initiatieven rond ruilen, delen en tweedehands
labelinfo.be: overzicht van duurzaamheidslabels
goedevis.nl: app voor duurzame vis
www.groentekalender.be: overzicht seizoensgroenten en -fruit
www.leefmilieubrussel.be: de app voor seizoensgroenten
www.goedewaar.nl: app om kledingmerken te screenen
bewustverbruiken.be / vormingsaanbod: vorming rond duurzaam winkelen

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234