Maandag 15/08/2022

Slavenwortels met een blank tintje

Ergens in het jaar 1850 nam de bejaarde beheerder van een landgoed in South Carolina zijn pen op om zorgvuldig zijn bezittingen te verdelen. Onder de spinnenwielen, zeisen, tafellakens en het vee dat hij verdeelde onder zijn erfgenamen bevond zich een zesjarig slavenmeisje dat korte tijd later geschat zou worden op een waarde van 475 dollar. In zijn testament wordt ze omschreven als de ‘negro girl Melvinia’. Na zijn dood werd ze weggerukt van de mensen en de omgeving waarin ze opgroeide en ‘op transport gezet’ naar de staat Georgia. Enkele jaren later baarde ze daar als tiener haar eerste zoon, in onduidelijke - mogelijk onvrijwillige - omstandigheden verwekt door een blanke man wiens naam verloren ging in de nevelen van de geschiedenis.In de annalen van de Amerikaanse slavernij zou dit verhaal onopgemerkt gebleven zijn, ware het niet dat deze affaire twee tumultueuze jaren voor de Burgeroorlog (1861-’65) de wortels vormt van een bloedlijn die zich vertakt van het landelijke Georgia naar Birmingham, Alabama, tot Chicago en, uiteindelijk, het Witte Huis in Washington. Melvinia Shields, de familienaam verwijst naar een van haar meesters, en de onbekende blanke man die haar bevruchtte, zijn de groot-groot-groot-grootouders van Michelle Obama, Amerika’s first lady.Door velen gezien als een krachtig symbool van zwarte ontvoogdingsstrijd groeide Michelle LaVaughn Robinson Obama op met een vage kennis van haar familiegeschiedenis. Pas tijdens de campagne voor de presidentsverkiezingen leerde haar familie dat een betovergrootvader langs vaderszijde een voormalige slaaf was uit South Carolina, Jim Robinson (+/- 1850-1900), die in een ongemarkeerd graf van de Friendfield Plantation in Georgetown werd begraven. Maar de rest van haar wortels bleven, vooral langs moederszijde, een mysterie.Genealoge Megan Smolenyak van de familiegeschiedenis-website Ancestry.com en de krant The New York Times brachten daar nu met een gezamenlijk onderzoek verandering in. Zij bevestigen Michelle Obama’s familiegeruchten over een blanke voorouder. “Uit alle wortels van Michelle schreeuwde Melvinia om gevonden te worden”, zegt Smolenyak, die eerder Barack Obama’s wortels langs moederszijde terugvoerde naar Ierland.

Een mulat

Toen haar eigenaar, David Patterson, in 1852 stierf kwam Melvinia in Georgia terecht op een landgoed waar de plak werd gezwaaid door nieuwe meesters: Pattersons dochter Christianne en zijn schoonzoon Henry Shields. Een andere wereld ging voor haar open. In South Carolina deelde ze lief en leed met 21 andere slaven. In Georgia was ze slechts een van de drie lijfeigenen op wie de klok rond een beroep werd gedaan: voor kook- of poetswerk in huis, voor het plant- en oogstwerk van tarwe, maïs, zoete aardappelen en katoen; of voor het onderhoud van de drie paarden, vijf koeien, zeventien varkens en twintig schapen, achterhaalde Smolenyak in een landbouwenquête uit 1860.Ongeveer op vijftienjarige leeftijd beviel Melvinia rond 1859 van Dolphus T. Shields. Het is momenteel moeilijk uit te maken wie zijn vader was. Op het ogenblik van de conceptie was Henry Shields eind veertig en had hij al vier zonen in de leeftijd van 19 tot 24, maar ook veel andere mannen verbleven regelmatig op de boerderij. De kans dat de zwangerschap onvrijwillig was is groot. “Niemand moet nog verrast opkijken over de verkrachtingen en de reikwijdte van seksuele exploitatie die onder de slavernij plaatsvond. Het was een dagelijks praktijk”, zei Jason A. Gillmer, een rechtenprofessor van de Texas Wesleyan University, die de verhoudingen onderzocht tussen meesters en slaven, aan de New York Times. “Maar we stelden vast dat sommige van deze relaties erg complex waren.”Tijdens de volksraadpleging van 1870 werden drie van Melvinia’s vier kinderen, onder wie Dolphus, geboekstaafd als mulatto. Een van hen werd vier jaar na de emancipatie geboren, dus na de slavernij. Ze gaf alle kinderen de naam Shields, conform de gewoonte dat voormalige slaven de namen aannamen van hun vroegere meesters maar misschien ook een hint naar hun biologische vader.Zelfs na haar ‘bevrijding’ bleef Melvinia als landarbeidster werken, op land dat grensde aan het eigendom van Charles Shields - een van Henry’s zonen. Als dertiger of veertiger besloot ze volgens een latere volksraadpleging om zich te herenigen met de voormalige slaven van haar kindertijd op het landgoed van de Pattersons: Mariah en Bolus Easley, die zich met Melvinia vestigden in Bartow County, nabij de grens met Alabama. Daar huwde de jongvolwassene Dolphus een van Easleys dochters, Alice, die Obama’s betovergrootmoeder werd. Daar werd volgens Smolenyak “een gemeenschap herenigd die vroeger uit elkaar was gerukt”. Maar Melvinia zou nooit achterhalen wat haar eigen afkomst was. Ze stierf hoogbejaard, een stuk in de negentig. Op haar doodscertificaat uit 1938, getekend door een familielid, staat “onbekend” in de ruimte voor de namen van haar ouders.

Bruggenbouwer

Ergens voor 1888 zetten Dolphus en Alice Shields de migratie van de familie verder naar Birmingham, Alabama, een ‘boomtown’ met een spoorweg, een ijzer- en staalindustrie en fabrieken die vanuit het zuiden voormalige slaven en hun kinderen aantrokken.Dolphus was toen een dertiger, maar viel in de geïndustrialiseerde stad op door zijn lichte huidskleur - sommigen zeggen dat hij eruitzag als een blanke. Hij was een timmerman maar kon lezen en schrijven. Hierdoor boekte hij snel sociale vooruitgang. Rond 1900 bezat hij een eigen huis. Tegen 1911 opende hij zijn eigen schrijnwerkerij en werktuigenslijperij. Als vrome kerkganger stichtte hij mee de First Ebenezer Baptist Church en de Trinity Baptist Church, die later actief werd in de burgerrechtenbeweging. Hij superviseerde ook de zondagsscholen, die vandaag nog altijd bestaan. “Hij was de deken van de kerkvoogden in Birmingham”, zei Helen Heath (88) aan de NYT. “Hij was een ernstige man, een zakenman.”Hoewel hij aanvankelijk tot de arbeidersklasse behoorde verhuisde Dolphus naar een gesegregeerde buurt waar zwarte huiseigenaren en huurders een middenklassewelvaart opbouwden. In zijn huis golden volgens overlevende getuigen strenge regels: er mocht niet worden gerookt, gekauwd of gevloekt. In haar huidige verschijning zou Michelle Obama hem geschokt hebben. Dolphus vond dat vrouwen geen lipstick of broeken mochten dragen. Op de radio mochten alleen hymnes worden gespeeld. “Bluesmuziek was taboe”, herinnert Bobbie Holt (73), die opgevoed werd door Dolphus en zijn vierde vrouw Lucy. Ze herinnert zich nog dat de familie “elke avond in de week naar de kerk trok” en dat hij “pepermuntjes uitdeelde aan de kinderen”.Maar zijn familieleven was hard geweest. Zijn eerste vrouw, Alice Easley Shields, verhuisde van hot naar her na hun scheiding. Ze werkte als naaister en als meid, en twee van haar zonen raakten aan lager wal.Robert Lee Shields, Michelle Obama’s overgrootvader, huwde Annie Lawson in 1906 en werkte als loonarbeider en bagagedrager voor de spoorwegen voor hij op zijn 32ste plots spoorloos uit de burgerlijke stand verdween. Willie Arthur Shields, een uitvinder die patenten won voor droogkuis, eindigde als onderhoudstechnicus.Volgens Holt praatte Dolphus nooit over zijn familiegeschiedenis. “We bevonden ons in een tijdperk waar we niet wilden dat iemand wist dat we slaven gekend hadden. De mensen wilden daar niet over praten”, zei Helen Heath, die altijd vermoedde dat Dolphus blanke voorouders had vanwege zijn huidskleur en haarstijl “die je vertelden dat hij bijna blank was”.In een tijd dat Afro-Amerikanen wanhopig waren over de hardnekkigheid en het geweld waarmee de blanke meerderheid hen verboden te stemmen, uitsloten van ambtenarenjobs, uit ‘whites only’-restaurants en eigendom te verwerven in ‘blanke’ buurten speelde Dolphus Shields volgens de overlevende getuigen wel een zeldzame rol als bruggenbouwer tussen de diep verdeelde gemeenschappen. Een lokale Barack Obama van zijn tijd, zeg maar. Zijn schrijnwerkerij bevond zich in de blanke sectie van de stad, en hij ging dikwijls om met blanken. “Ze kwamen regelmatig naar zijn zaak om een praatje te slaan”, vertelde Holt. Dolphus Shields verkondigde ook overal dat de rassenrelaties zouden verbeteren. “Op een dag komt alles wel goed”, zei hij dikwijls, herinnerde Holt zich.

Amerikaans sprookje

Toen hij in 1950 op 91-jarige leeftijd stierf was de door hem beloofde ‘change’ net begonnen. Op de dag van zijn dood werd de segregatie in restaurants en hoger onderwijs verboden. Zijn kleinzoon Purnell Shields, Michelles grootvader langs moederszijde, werkte toen al als schilder in de metropool Chicago, waar hij tijdens de Great Migration (de grote trek van Afro-Amerikanen van het zuiden naar het noorden, 1910-’30) naar toe trok.Vandaag rust Dolphus Shields op een exclusief zwart kerkhof, overwoekerd door kniehoog gras en tussen gebroken grafzerken. Maar nu zijn bloedbanden tot de first lady van het Witte Huis reiken, zal zijn levensverhaal een Amerikaans sprookje worden waarover nog lang zal worden nagepraat. “Michelle Obama vertegenwoordigt onze evolutie en hoe we zijn”, zei Edward Ball, een historicus die in zijn memoires Slaven in de familie zelf beschreef hoe hij ontdekte dat hij zwarte verwanten had, de nakomelingen van zijn blanke voorouders die slaven tewerkstelden. “We zijn geen gescheiden stammen van latino’s, blanken of zwarten in Amerika. We zijn allemaal vermengd, en we hebben dat gedurende generaties gedaan.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234