Maandag 03/10/2022

Sleutel van een medische revolutie

Brussel

Eigen berichtgeving

Jan de Zutter

'Nee, de champagnekurken zullen bij ons niet knallen", zegt prof. dr. Jean-Jacques Cassiman, hoogleraar menselijke erfelijkheid aan de KU Leuven. "Daarvoor hebben we te lang naar dit moment toegeleefd en is de bekendmaking slechts een symbolisch moment. Maar het is wel degelijk een spectaculaire gebeurtenis dat we in zo'n korte tijd het menselijke genoom gescreend hebben."

De eerste voorstellen om het menselijk genoom te ontrafelen werden in 1985 geformuleerd, maar het duurde tot 1990 vooraleer er een akkoord was over de financiering van het Human Genome Project van de openbare sector en tot 1995 alvorens het decoderen begon. Een jaar eerder, in 1994, startte Craig Venter een klein privé-bedrijfje dat zich op genonderzoek zou toespitsen en in 1998 hield diezelfde Venter het privé-consortium Celera boven de doopvont. Celera wilde zijn klanten, onder meer faramaceutische bedrijven, een voorsprong geven in het onderzoek. Wie eerder beschikt over de gegevens van het genoom, kan eerder patenten aanvragen en eerder nieuwe medicijnen en therapieën ontwikkelen. Hier was véél geld te rapen.

Hoewel Celera met vertraging was begonnen, voorspelde Venter dat hij in drie jaar tijd het genoom zou decoderen aan een tiende van de prijs van het publieke project. Venter deed het beter: in april al kondigde hij aan dat Celera 90 procent van het genoom gedecodeerd had. De publieke sector, onder leiding van Francis Collins van het Amerikaanse National Institute of Health (NIH), huppelde iets achterop, maar had er zich wel toe verbonden om alle gegevens meteen op het internet te plaatsen. Elk gen dat gevonden werd, werd meteen publiek gemaakt, zodat iedereen van de gegevens kon profiteren.

Het genoom is eigenlijk het plan van het leven. Het is de opsomming van vier elementaire chemische bouwsteentjes (de zogenaamde basen: adenine, thymine, guanine en cytosine) die in steeds wisselende volgorde achter elkaar liggen op een lange streng die in de celkern verborgen zit. In totaal heeft het DNA 3 miljard van die bouwsteentjes. Tien procent daarvan kan vertaald worden als genen. De mens zou over zo'n 100.000 genen beschikken. Een gen is een specifieke opeenvolging van de vier bouwsteentjes, die in die volgorde coderen voor de aanmaak van eiwitten. En die eiwitten zijn nodig om het lichaam op te bouwen en aan de praat te houden.

De andere 90 procent is genetisch materiaal waarvan men de precieze functie nog niet kent. Wellicht dient het om de specifieke helixstructuur van het DNA zijn vorm te geven. Wat gisteren werd bekendgemaakt is de zogenaamde 'first draft', een eerste schets van het genoom. Zo'n 10 procent van het genoom is nog niet gedecodeerd en in het gedecodeerde deel zitten ongetwijfeld nog fouten. Die moeten er in de komende maanden uitgezuiverd worden.

Wat kunnen we nu aanvangen met dat genoom? Het kraken van de genetische code is wellicht voor de biologie van hetzelfde belang als de evolutietheorie van Darwin. Want de medische gevolgen zullen indrukwekkend zijn. Het genetisch testen van mensen zal ervoor zorgen dat we op voorhand weten tot welke ziekten een individu aanleg heeft, er zullen medicijnen op maat gemaakt kunnen worden, zodat bijwerkingen vermeden kunnen worden, duizenden nieuwe medicijnen voor ziekten die voorheen onbehandelbaar waren, zullen kunnen worden ontwikkeld, en via gentherapie zullen fouten in de genetische structuur hersteld kunnen worden. Het is allemaal nog toekomstmuziek, maar het genoom is wel de sleutel tot die beloftevolle toekomst.

Professor Cassiman: 'Spectaculair dat we in zo'n korte tijd het menselijke genoom gescreend hebben'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234