Zondag 02/10/2022

Solden: Jodenster uit 1942,slechts 547 dollar

Het is nog steeds gissen naar de naam van de enigmatische opdrachtgever, als die er geweest is. De Sunday Mirror meldde vorig weekend dat het volgens Zweedse inlichtingendiensten zou gaan om een schatrijke Brit die er al geruime tijd van zou hebben gedroomd van het authentieke ‘Arbeit Macht Frei’-hekwerk onder zijn kerstboom aan te treffen. De Brit zou, via twee tussenpersoon, vijf Polen hebben laten aanspreken om tegen een meer dan billijke vergoeding ’s werelds beroemdste stukje metaalwerk te gaan losslijpen.De boeven gingen op vrijdagavond 18 december aan de slag, maar twee dagen later al werd het hekwerk teruggevonden in een bos vlak bij de woning van één van de vijf, nadat die kon worden opgespoord door de politie. Vier van de vijf mannen zijn werkloos. Ze hebben alle een voorgeschiedenis van geweld- en vermogensdelicten en het openbaar ministerie in Krakau hield het er tot donderdag op dat het ging om “ordinaire dieven”. Dat beeld is inmiddels een beetje bijgesteld. Volgens het Poolse weekblad Fakt is deze week een rechtsbijstandsverzoek gericht aan justitie in Zweden. Daar woont en werkt ene Anders Högström, een lokale neonazi. Hij zou eerstdaags in staat van beschuldiging worden gesteld voor het organiseren van de roof in Auschwitz. Högström zou in maart zijn afgereisd naar Polen om samen met twee van de vijf dieven een verkenningsbezoek te brengen aan het openluchtmuseum. Högström zou samen met een tweede Zweedse neonazi go-between hebben gespeeld tussen de vijf Polen en de enigmatische opdrachtgever.Högström liet inmiddels al van zich horen. In een gesprek met de Poolse tabloïd Expressen zegt hij dat hij integendeel degene was die her en der “contacten legde” opdat het hekwerk kon worden teruggevonden.Hoezeer de vijf Polen zich bewust waren van de waarde van de buit, mag blijken uit de staat ervan. Ze hadden het hekwerk met de slijpschijf in drie stukken gezaagd. “Om het transport te vergemakkelijken”, legde één van hen uit aan de politie. De paniek sloeg toe toen op zaterdag opeens alle Poolse media over niks anders spraken, en gewag maakten van een internationale klopjacht. Ze hadden het hekwerk, of wat er van restte, toen maar snel snel gedumpt in dat bos.Toch hadden de vijf Polen het bij het rechte eind. Hadden ze een manier gevonden om het metaalwerk over de grens te krijgen, dan hadden ze er zeker een koper voor gevonden. Sinds internet de bakens voor anoniem kopen en verkopen verzette, boomt de holocaust-industrie als nooit te voren.“Elke papiersnipper die betrekking heeft op de jodenvervolging, de kampen en de getto’s is nu een smak geld waard”, zegt Ward Adriaens, conservator van het Joods Museum van Deportatie en Verzet in Mechelen. “In alle stilte is daar een heel nieuwe markt ontstaan waar we eigenlijk weinig over weten.”Laat ons toch maar eens een poging wagen. Welkom in de wondere catalogus met holocaust-koopjes.

POST UIT AUSCHWITZ

NU VOOR SLECHTS 500 $

De veilingssite eBay tracht zich strikt te houden aan een zelf opgelegd verbod op handel in objecten die aanzetten tot haat. Al wat neigt naar nazi-propaganda wordt er af gegooid, maar het is niet altijd zo eenvoudig om grenzen af te bakenen. Op eBay staat dezer dagen het briefje te koop waarmee ene Janek Stasiak (38) op 21 september 1941 zijn familie meldde dat alles goed ging. Echt, beduimeld papier, verstuurd vanuit het kamp van Auschwitz. Met een poststempel en een postzegel met de beeltenis van Adolf Hitler. Bieden kan vanaf 500 euro.Naar het briefje wordt al enkel weken uitgebreid gelinkt op fora van neo-nazi’s, want in zijn brief bedankte Stasiak zijn vader voor de brieven die hij ontving en “het toegestuurde geld”. Voor revisionisten is dit hét bewijs dat Auschwitz geen dodenkamp was, maar een werkkamp. (En dat klopt ook, zij het zeer ten dele. De nazi’s begonnen pas in 1942 met het op industriële schaal vermoorden van joden en de bouw van gaskamers. Toen Stasiak er aankwam was Auschwitz I in de eerste plaats een werkkamp waar sommige gedetineerden inderdaad post konden ontvangen.)De aanbieder van het 68 jaar oude briefje is Nate D. Sanders, een bekende allesverzamelaar uit Los Angeles met een eigen veilinghuis. Hij kwam al eens in de belangstelling met de veiling van een polshorloge van JF Kennedy en een handtekening van Jozef Stalin. Sanders laat via een medewerker weten geen enkel ethisch probleem te zien. “Dit is een stuk geschiedenis, het ontleent zijn waarde aan zijn geschiedkundige betekenis.” Sanders heeft nog een tweede brief in de aanbieding, komende uit het concentratiekamp van Dachau, en in “uitstekende staat”. Bieden kan ook hier vanaf 500 euro. Dit briefje is van de hand van de 20-jarige Feliks Elizanowski en dateert van 5 november 1941. Vanuit Dachau wil de jongen van zijn vader vernemen of er wel goed voor zijn fiets wordt gezorgd. Ook deze brief geniet logischerwijze buitengewoon grote belangstelling onder revisionisten. Want kijk eens aan: de voornaamste kopzorg van een Joodse gevangene in Dachau was kennelijk zijn fiets.Voor zover bekend, overleefden Stasiak noch Elizanowski de oorlog.

AUTHENTIEKE DAVIDSTER

NU VOOR SLECHTS 547,50 $

Het grote probleem met holocaust-memorabilia is dat er nergens een instantie is die kan certifiëren dat een voorwerp is wat het pretendeert te zijn. Op zijn website usmbooks.com kan de webmaster vanuit het Amerikaanse Rapid City enkel verzoeken om van hem aan te nemen dat het allernieuwste pronkstuk in zijn collectie, een “uiterst zeldzame want ongebruikte Jodenster”, authentiek is. Het vodje gelig textiel staat nu in de aanbieding voor de uitzonderlijke prijs van 547,50 dollar. Volgens de verkoper is dat “aan halve prijs”.De Davidster was het ultieme symbool voor de jodenvervolging door de nazi’s tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vanaf 1939 werd elke Jood, ouder dan zes, in de door de Duitsers bezette gebieden verplicht om de ster te allen tijde op zijn of haar jas te naaien.De man achter usmbooks.com, die ook een hoop nazi-literatuur en memorabilia in de aanbieding heeft, zegt al zoveel gedonder te hebben gekend met media en Joodse organisaties dat hij ook in België met zijn naam niet in de krant wil. Ook hij ziet geen enkel ethisch bezwaar tegen makkelijk geldgewin met objecten die niet eens twee generaties geleden uitsluitend dienden voor het organiseren van een genocide.“Er is maar één regel”, zegt de man. “We verkopen geen goederen waarvan we redenen hebben om aan te nemen dat ze zijn gestolen. Veel mensen denken dat deze spullen de VS zijn binnen gebracht door Amerikaanse soldaten tijdens de oorlog. Dat is niet zo. Negenennegentig procent van de goederen zijn aangekocht in Europa. De Davidster die we nu te koop hebben staan, hebben we gekocht van een Joodse verzamelaar van anti-semitische spullen. Hij verkocht ons al eens eerder een Jodenster en die zag er identiek uit als degene die nu te koop staat. Er zijn veel soortgelijke onzichtbare collecties, en wij kopen vaak bij die mensen. Bij Joodse families ligt het delicaat om dit soort spullen in eigen naam te verkopen.”

Valt wat u zegt ergens te verifiëren?

“Neen, deze mensen staan op hun privacy en dat respecteren wij. U zou verbaasd staan als u zou weten wie onze klanten zijn. Dat zijn dus geen neonazi’s, en ook geen skinheads of Bulgaarse maffiosi. Het zijn vaak zeer bekende en zeer gerenommeerde holocaust-musea, bibliotheken en universiteiten over de hele wereld. Het is een gevoelig onderwerp, dat weet ik wel. Maar dan vooral dan bij mensen die er helemaal niks van af weten.”

Zo’n bord, ‘Arbeit Macht Frei’, wat zou dat hebben opgeleverd, denkt u?

“Geen idee. Ik doe, zoals al gezegd, niet in gestolen goederen. En dit is altijd weer het hele probleem: verzamelaars van Duitse oorlogsmemorabilia komen enkel in het nieuws dankzij malloten en criminelen. In Europa is de business nu grotendeels in handen van Russen, waar na de val van de Muur allerlei spullen vrij zijn beginnen circuleren. En waar op grote schaal holocaust-spullen worden nagemaakt.”

U verkoopt geen namaak?

“Nee, alles is echt. Of toch bijna alles. De gifcapsules waarmee nazi-kopstukken aan het eind van de oorlog zelfmoord pleegden, dat zijn replica’s. Maar wel perfecte replica’s.”

EEN POTJE ZYKLON B

NU VOOR SLECHTS 50 $

Het stadje Rapid City, South Dakota, lijkt wel de mondiale hoofdstad te zijn van de handel in holocaust-curiosa. Niet alleen usmbooks.com is er gevestigd, maar ook de firma Hitler PzG Nazi Memorabilia van Michael Kelly, een 55-jarige vader van negen die al zijn hele leven leuke spulletjes verzamelt zoals nazi-vlaggen, Gestapo-kepies en beeldjes van Adolf Hitler met geheven rechterarm. In 2002 kon Kelly van zijn hobby zijn broodwinning maken. “Mijn geloof is de Amerikaanse grondwet”, laat de man ons weten. “De vrijheid van meningsuiting is absoluut. Wij zijn apolitiek.”Michael Kelly is zo apolitiek dat hij op zijn website linkt naar de bekende holocaust-ontkenner Ernst Zundel. Via zijn webwinkel kun je onder meer doosjes Zyklon B kopen. Zyklon B was het gifpoeder dat de SS gebruikte om in de gaskamers als die in Auschwitz mensen te vergassen. De website is wel zo eerlijk te vermelden dat de te koop aangeboden doosjes replica’s zijn. De uitleg bij de doosjes Konzentrationslager Auschwitz 13 IV 1943 lijkt dan weer zo uit de revisionistische literatuur te zijn overgepend: ‘Zyklon B werd door het nazi-leger gebruikt om pest en ongedierte te vernietigen om de bestrijding van ziektes tegen te gaan.’ En voor de duidelijkheid: er zit geen poeder in de potjes. Eén potje kost 50 dollar, verzendingskosten niet inbegrepen. Er wordt verscheept naar alle landen in de wereld, behalve één: Duitsland.“Wij zijn eerlijke verkopers, mijnheer”, zegt Kelly. “Wij zéggen het tegen de klanten dat onze potjes Zyklon B made in China zijn. De nazi-kepies en uniformen worden vooral verkocht aan mensen die eens origineel voor de dag willen komen op Halloween. Er zijn ook Joden die de potjes Zyklon B kopen, voor educatieve doeleinden. Ik heb ook al geleverd aan holocaust-musea.”Namen vrijgeven van musea of andere Joodse klanten - wat zou toelaten te verifiëren wat hiervan klopt - wil de man niet.Ook usmbooks.com verkoopt Zyklon B-potjes, zij het dan voor 55 dollar. Iets duurder dus. Het zijn precies dezelfde potjes, met dat verschil dat de verkoper ze aanprijst als ‘perfectly suitable for use in any museum display’ en het ons opeens bijzonder kwalijk neemt als we opperen dat we hem niet geloven.“Wat ik verkoop is niet minder echt of vals als de buste van Nefertiti in het Egyptisch Museum in Berlijn”, briest de verkoper opeens. “Deze blikjes worden verkocht aan musea, maar dat is allicht niet wat u als sensatiejournalist graag wil horen. Echte Zyklon B-blikjes zijn trouwens nergens meer te vinden. En indien wel, zijn ze onbetaalbaar.”De mijnheer van usmbooks.com is opeens boos op ons en wil niet meer met ons praten.

EEN AUSCHWITZ-WERKPAK

NU VOOR SLECHTS 2.300 $

Wie van Halloween een compleet onvergetelijk gebeurtenis wil maken, kan ook altijd opteren voor een authentiek, gerafeld Auschwitz-werkpak met verticale streepjes. De website jewishmemory.info pretendeert met de verkoop van dit soort spulletjes hulde te brengen aan de Joodse zaak, maar bepaald overtuigd ziet het geheel er niet uit. Een werkpak, “gedragen door een gevangene in een concentratiekamp” ligt nu in de solden. Normaal kost het 4.000 dollar, momenteel tijdelijk 2.300 dollar.Naargelang de nationaliteit van wie op de site komt rondneuzen, is één en hetzelfde pak in Auschwitz gedragen door “Belgische Joden”, “Nederlandse Joden” en “Franse Joden”. Idem voor handgemaakte poppetjes die, naargelang de wens van de klant, ooit zijn gemaakt en gebruikt door Belgische/Nederlandse/ Franse/... Joodse kinderen. In nu eens Auschwitz, dan weer Dachau, dan weer Buchenwald. Er is voor elk wat.De webwinkel heeft ook houten klompen in de aanbieding, “gedragen door een gevangene in een concentratiekamp”. En ook petten en stigmatiserende stiksels in alle kleuren en vormen waarvoor de nazi’s categorieën bedachten: Jood, Arische rasvervuiler, zigeuner, communist, homo, lesbienne...Pogingen om de mensen achter de website te bereiken, bleven onbeantwoord. De hele catalogus oogt buitengewoon nep. Ergens op de site wordt toegegeven dat de echtheid van de spullen niet altijd kan worden gegarandeerd. Maar: “In 1990-1992 verkochten enkele musea Oekraïne holocaust-spullen (het was een moeilijke tijd voor dat land) en wij kochten veel van hen.”Ook hier schermen de verkopers met holocaust-musea, her en der in de wereld, die permanent zouden kampen met een gebrek aan exposeerbare spullen en lange wachtrijen zouden vormen aan de virtuele kassa. De website heeft ook een pagina met getuigenissen van “tevreden klanten”. Eén van die klanten beweert conservator te zijn van “een” holocaust-museum in “België”. En kijk eens aan: de man laat zijn naam afkorten als... Anders H., de man die spijts de eigen ontkenningen door het Poolse gerecht wordt beschouwd als de spilfiguur in het onderzoek naar de meest lugubere roof van 2009.In het Museum van Deportatie en Verzet te Mechelen neemt conservator Ward Adriaens graag alle twijfels weg: “Wij betalen nooit, absoluut nooit, voor holocaust-memorabilia. Ik ken ook geen andere musea die dat zouden doen. Alleen al het als koopwaar beschouwen van dergelijke spullen is een slag in het gezicht van de miljoenen mensen die zijn omgekomen in de concentratiekampen. Wie iemand in zijn familie heeft verloren tijdens de Shoah zal historisch waardevolle spulletjes wegschenken, zeker niet verkopen. Schenken, ja. Om het leed te gedenken. Er munt uit slaan? Ik denk het niet.”Het museum in de vroegere Dossinkazerne wordt af en toe zelf benaderd door mensen die wat op de zolder zeggen te hebben gevonden en wel eens willen weten wat het waard is. “Meer dan er uit beleefdheid eens naar kijken doen we niet”, zegt Adriaens. “Het gaat vaak om kindertekeningen waarvan de verkoper beweert dat die ‘door een kind in een concentratiekamp’ zijn gemaakt. Begin zoiets maar te verifiëren. Laatst kwam er ook iemand langs met een grote en ‘authentieke’ SS-dolk (lacht). Er worden op grote schaal spullen vervalst en nu is dus het punt bereikt waarop rijke mensen arme Polen ertoe aanzetten om concentratiekampen te gaan beroven.”De Zweedse krant Aftonbladet, altijd goed geïnformeerd over extreem rechts in eigen land, berichtte een week na de roof al dat het eigenlijke plan erin bestond het hek voor “ettelijke miljoenen” euro’s door te verkopen en met de opbrengst her en der in Europa neonazistische groeperingen te financieren.“Je kunt enkel hopen dat een deel van dit alles fictie is”, zucht Ward Adriaens. “Het hekwerk met ‘Arbeit Macht Frei’ behoort tot het door de Unesco erkende werelderfgoed. De man die opdracht gaf het te stelen, stal het ook van u en van mij. De vele honderdduizenden die omkwamen in de concentratiekamp hebben geen graf. Het enige graf dat er is, is het kamp zelf. Als het klopt dat de opdrachtgever een neonazi is, is de gedachte voor de overlevenden van de concentratiekampen ondraaglijk. Het gaat in België om nog een dertigtal mensen, maar zij moeten nu aan het eind van een al zo bewogen leven verder met het inzicht dat het crapuul van weleer terug is.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234