Zondag 25/09/2022

Winterspelen Sotsji

Spionnen, steroïden met whisky en een gat in de muur: is dit het grootste dopingschandaal ooit?

Werd er in Sotsji gefraudeerd met hulp van de Russische geheime dienst? Beeld EPA
Werd er in Sotsji gefraudeerd met hulp van de Russische geheime dienst?Beeld EPA

Russische atleten werden in 2014 gedopeerd voor de Olympische Winterspelen in Sotsji met medewerking van de Russische geheimde dienst FSB. Dat verklaart een ex-directeur van het antidopinglaboratorium aan de New York Times. Als de verklaringen van Grigory Rodchenkov kloppen, leverde de Russische staat een dopingprogramma af dat even perfide als succesvol was: liefst 15 verdachte atleten wonnen medailles op de Spelen.

Tom Windey

Je moet het de Russische fraudeurs nageven: voor de Winterspelen van 2014 gingen ze niet over één nacht ijs. Dat blijkt uit de bekentenissen van Grigory Rodchenkov, een voormalige labodirecteur, tegenover de New York Times.

Rodchenkov leidde het labo waar duizenden Olympiërs op doping getest werden. Maar hij werkte in het geheim ook aan minder frisse praktijken mee. Zo hielp hij om een cocktail van drie prestatiebevorderende substanties te ontwikkelen, die hij aan tientallen Russische atleten bezorgde. Die 'cocktail' mag u trouwens letterlijk nemen: de mannen kregen hun steroïden gemixt met whisky, de vrouwen kregen ze met vermouth.

Beveiliging bij het labo waar Rodchenkov de plak zwaaide. Beeld EPA
Beveiliging bij het labo waar Rodchenkov de plak zwaaide.Beeld EPA

Dat het niet om een eenmansoperatie van een experimenterende laborant gaat, mag duidelijk zijn. Mogelijk een van de meest uitgebreide dopingcomplotten in de geschiedenis van de sport werd meticuleus gepland en uitgevoerd.

Reeds maanden voor de Olympische Spelen in Sotsji startten, verzamelden Russische officials urine van de atleten die zouden deelnemen. Onbezoedelde plasjes werden in limonade- en babyflessen veilig weggebracht, om later weer te worden opgediept als het tijd was om dopingcontroles te omzeilen.

Daarbij speelde de Russische geheime dienst een onverkwikkelijke rol, zegt Vitaly Stepanov, die lange gesprekken voerde met Rodchenkov. Het Amerikaanse nieuwsmagazine '60 Minutes' van CBS News kreeg afgelopen weekend in een gesprek met Stepanov een aantal opmerkelijke details over de dopingzaak beet. FSB-agenten gingen in Sotsji als dopingcontroleurs aan de slag, zegt hij daar. "Ze probeerden in Sotsji elke stap in het antidopingproces te controleren."

Via labodirecteur Rodchenkov werd 's nachts de 'vuile' urine van de Russische sporters omgewisseld voor de 'schone' urine die ze maanden eerder afgegeven hadden. De schone urine werd aangereikt via een gat in de muur. "Ik meen door iemand die voor de veiligheidsdiensten werkte", verklapte de directeur daar later over. Dat de stalen in zogezegd fraudebestendige flesjes werden bewaard, maakte blijkbaar niet uit om ze toch om te wisselen. "Het werkte als een Zwitsers horloge", zei hij tegenover de New York Times.

WADA doet jubelsfeer omslaan

Veel geluk aan wie één en ander nu moet gaan onderzoeken trouwens, want de 'vuile' urine werd volgens de directeur meteen doorgespoeld in de toiletten.

Voor de Russen was er dan ook lang geen vuiltje aan de lucht: niemand werd betrapt op doping. Beter nog: Rusland haalde de meeste medailles binnen en haalde het vingers in de neus van grote rivaal VS. Als kers op de taart kreeg Rodchenkov na de Spelen de prestigieuze Orde van de Vriendschap opgespeld door president Poetin zelf.

Maar die sfeer sloeg helemaal om. Rodchenkov liep in november vorig jaar in het vizier van het wereldantidopingagentschap WADA. Dat beschuldige hem ervan de spil in een dopingprogramma van de Russische staat te zijn, waarbij hij tests vervalste en atleten chanteerde.

Rodchenkov ontkent alleen die laatste beschuldiging, maar in elk geval werd de grond in Rusland hem te heet onder de voeten. Hij vluchtte na het rapport van WADA naar de VS. Uit angst voor repercussies. En die angst lijkt niet onterecht: vlak na zijn vertrek kwamen twee van zijn naaste collega's onverwacht om het leven. De voormalige baas van het Russische antidopingagentschap Nikita Kamajev en diens voorganger Vjatsjeslav Sinev overleden beiden in februari.

Toen was er nog geen vuiltje aan de lucht: Poetin op de Winterspelen in Sotsji vorig jaar. Beeld AFP
Toen was er nog geen vuiltje aan de lucht: Poetin op de Winterspelen in Sotsji vorig jaar.Beeld AFP

Rusland: "Absurde aantijgingen"

Het zal u niet verbazen dat de Russische minister van Sport Vitali Mutko de 'absurde' aantijgingen ontkent. "Nergens op gebaseerd", klinkt het daar. "We ontkennen niet dat er een dopingprobleem is. De beschuldigingen van de ex-directeur zijn ook voor ons een schok. Maar als je in acht neemt dat hij werd ontslagen voor het vervalsen van testresultaten, ligt het voor de hand dat hij andere motieven heeft om deze beschuldigingen te uiten."

Daar is men bij het Internationaal Olympisch Comité (IOC) nog niet zo zeker van. Rodchenkov vond een luisterend oor bij dat comité, waar men zijn bekentenissen 'erg zorgwekkend' noemt. Het IOC stelt samen met het Internationaal Antidopingagentschap WADA een onderzoek in naar de allegaties. Ook de FBI zou zich over de zaak buigen.

"Dit kan hele dopingcontrole op stelten zetten"

Tegenover Nederlandse openbare omroep NOS reageerde onze landgenoot Peter van Eenoo op het schandaal. Van Eenoo, dopingexpert en in Sotsji toezichthouder in het bewuste lab, merkte helemaal niks van de fraude. En dat baart hem zorgen.

"Als dit waar is, zet dit de hele antidopingcontrole op stelten", zegt hij.

Welke sporters zaten in het dopingprogramma?

Zeker een derde van alle Russische medaillewinnaars in Sotsji zou meegedaan hebben aan het bedrog. De namen van de atleten staan op een spreadsheet die Rodsjenkov aan The New York Times getoond heeft.

Op de lijst staat onder andere Alexander Zubkov, een bobsleeër die twee keer goud won.

Ook op de lijst: Alexander Legkov, een langlaufer die goud en zilver won, en Alexander Tretjakov, goudenmedaillewinnaar bij het skeleton.

Onder de tientallen sporters zitten ook olympiërs die geen medaille wonnen. Zo zou het hele Russische vrouwenijshockeyteam doping hebben genomen.

Nog geen van de sporters heeft gereageerd op de beschuldigingen. (JF/VK)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234