Vrijdag 12/08/2022

'Spoor moet Luik er bovenop helpen'

Luik heeft de mogelijkheden om het drama van ArcelorMittal te boven te komen. Met de nodige creativiteit kunnen de ontslagen metaalarbeiders straks onder meer als bouwvakker aan de slag. 'De stad bezit de troeven om een ramp op sociaal vlak te voorkomen', zegt Standardbaas Roland Duchâtelet. Johan Corthouts

Het is ondertussen anderhalf jaar geleden dat Roland Duchâtelet de overstap maakte van STVV naar Standard. De controversiële ondernemer werd midden 2011 voor 41 miljoen euro eigenaar van de Luikse club.

Veel sportief plezier heeft Duchâtelet aan zijn aankoop nog niet beleefd. Standard speelde vorig seizoen bijzonder matig. Ook dit jaar ziet het er niet meteen naar uit dat de Rouches kunnen meedingen voor de titel. Al lijkt er wel beterschap op komst. Maar beter ook, want een deel van de aanhang van Standard zit in zak en as na de aankondiging door staalreus ArcelorMittal dat er opnieuw 1.300 banen worden geschrapt.

"We gaan er alles aan doen om een goed sportief resultaat neer te zetten. Op die manier kunnen we de mensen die straks hun job verliezen een hart onder de riem steken", zegt Duchâtelet in de bestuurskamer van zijn club. Het stadion van Standard ligt aan de Maas. Aan de overkant van de rivier staan de staalfabrieken van Cockerill Sambre, die aan het begin van het decennium na enkele megafusies in het imperium van Lakshmi Mittal rolden, er verweesd bij. Een kilometerslange streep van ijzer en staal, grotendeels rijp voor de schroothoop. Het lijkt een kwestie van enkele jaren alvorens de onderneming, waar bijna twee eeuwen geleden de industrialisatie op het Europese vasteland begon, zijn laatste adem uitblaast.

Ook Duchâtelet beseft maar al te goed dat er geen toekomst meer is voor de staalfabrieken. Om zijn supporters niet voor het hoofd te stoten, is de voetbalbons op zijn hoede om hier harde uitspraken over te doen. "Ik weet niet hoe lang het staalbedrijf nog open blijft", zegt hij. "In de jaren tachtig was er een zeer zware crisis in het staal. Dertig jaar later is de onderneming er nog altijd. In feite slaagt de staalnijverheid erin om veel langer dan verwacht te overleven. Maar nu de hoogovens dicht zijn wordt het wel zeer moeilijk. De keten is doorbroken. Het wordt lastiger om wat nog rest van de onderneming te bevoorraden met ruw staal."

Duchâtelet verwierf bekendheid als oprichter van Vivant, een partij die ijverde voor een basisinkomen en tekeerging tegen hoge belastingen op arbeid. Na de invoering van de kiesdrempel kreeg hij onderdak bij Open Vld, waarvoor hij een tijd senator was. Maar Duchâtelet is in de eerste plaats ondernemer. Met zijn bedrijven heeft hij een fortuin verdiend. In het boek De 200 rijkste Belgen van Ludwig Verduyn prijkt hij met een geschat vermogen van bijna 750 miljoen euro op de vijftiende plaats. "Ik hou me er niet mee bezig, maar die 750 miljoen euro lijkt mij aan de hoge kant", antwoordt Duchâtelet als we hem confronteren met de cijfers.

In Wallonië is Duchâtelet veel minder bekend dan in Vlaanderen. De meeste Luikenaars kennen hem enkel als voorzitter van de Rouches. Maar veel mensen weten niet dat Duchâtelet een bijzondere band heeft met de stad, die al veel langer duurt dan zijn voorzitterschap van Standard. "Mijn ouders traden hier in het huwelijk, mijn twee oudste broers en mijn zus zijn hier geboren. En mijn dochter woonde een tijd in de stad", zegt hij.

De gedeeltelijke sluiting van ArcelorMittal is een nieuwe klap voor Luik. Voelt u de spanning op de tribunes van Standard?

"Ja. De staalnijverheid is een stuk van Standard. De arbeiders die vandaag getroffen worden zijn onze supporters. De staalnijverheid maakt deel uit van de club."

Begrijpt u de mensen die vinden dat Mittal een stuk crapuul is?

"Toen Ford de sluiting aankondigde van zijn autofabriek in Genk heb ik Vlaamse parlementsleden en ministers iets gelijkaardigs over de bazen van Ford horen roepen. Dat is niet verstandig. Het is een emotionele reactie."

Vakbonden en politici voelen zich verraden door Mittal. Hebben ze gelijk?

"Ik weet niet of Mittal bepaalde beloftes heeft gemaakt. Ik ken het dossier onvoldoende."

Heeft nationalisering nog zin?

"Politici zijn verplicht om de ontslagen zeer erg te vinden. Wat er vandaag bij ArcelorMittal gebeurt, ís ook heel erg. Bij elk sociaal bloedbad hoor je wel iemand roepen om nationalisering. Maar het is niet op het moment dat de staalfabriek nog verder wordt afgeslankt dat men over een oplossing moet beginnen nadenken."

Had de overheid eerder moeten nadenken over reconversie?

"Ja. De staalindustrie zit al decennia in de problemen. Sommigen zullen zich zeker herinneren dat Jean Gandois in de jaren tachtig als crisismanager werd aangesteld."

Komt Luik deze klap te boven?

"De stad heeft verschillende troeven. Het plan van de Waalse minister van Ruimtelijke Ordening Philippe Henry (Ecolo, JOC) spreekt mij erg aan. Luik heeft een ongelooflijke troef: langs beide oevers van de Maas bezit de stad spoorinfrastructuur. Langs de linkeroever voor het personenvervoer, langs de rechteroever voor het goederentransport. Omdat het goederentransport bijna plat ligt, wil Henry de infrastructuur gebruiken als voorstadsnet. Dat zou vrij goedkoop kunnen gebeuren, want de sporen liggen er al. Ook Alain Mathot (PS), de burgemeester van Seraing, is grote voorstander van het project. Hopelijk gaat de NMBS als eigenaar van het spoor niet dwarsliggen. Heel veel steden zouden dromen van de infrastructuur waarover Luik gratis beschikt."

Dan ga je de oude industrie daar toch eerst moeten weghalen.

"Ja, je zal heel wat moeten saneren. Maar van zodra men in Luik beslist om de spoorinfrastructuur op te waarderen, staan er onmiddellijk driehonderd vastgoedprojecten op stapel. Op die manier creëer je werkgelegenheid in de bouw en bij kleinere bedrijven die zich langs de Maas zullen vestigen. Veel staalarbeiders die hun job verliezen kunnen daar aan de slag gaan. Luik is een mooie stad. Als je de mensen terug naar de stad kan lokken, creëer je een nieuwe dynamiek. Het is echt fijn wonen langs de Maas."

Waar moet Luik het geld vandaan halen om een en ander in gang te steken?

"Dat is een kwestie van prioriteiten. Als je ziet dat de NMBS jaarlijks 2 miljard euro subsidie krijgt van de overheid, dan is het een kwestie van keuzes maken. De gemeenten kunnen samen met het gewest ook naar de bank stappen. Voor een goed project is er altijd een lening te krijgen."

Beschikt de gemeente over andere troeven?

"Er zijn heel wat goede technologiebedrijven actief in het Luikse. Ook in de farmasector gebeurt er heel wat. De stad heeft een goede universiteit en kan bogen op een uitstekende gezondheidszorg."

Hoe speel je die troeven uit?

"Dat gaat heel moeilijk. Vandaag is er geen duidelijke, wettelijke regeling om buitenlandse patiënten naar België te halen voor een behandeling. Dat kan enkel via achterpoortjes. Nochtans ligt Luik naast Maastricht en Aken. Patiënten uit Nederland en Duitsland zouden terecht kunnen in Luikse ziekenhuizen. Maar dan moet je wel bereid zijn om de zorgsector om te bouwen tot een profitsector."

Kan dat zomaar?

"De werkgelegenheid in de industrie staat onder druk. Dat heeft grote gevolgen voor ons maatschappelijk model, zoals we dat na de Tweede Wereldoorlog hebben uitgebouwd. Dat model is voornamelijk gebaseerd op arbeid in fabrieken. Met de centen die in de industrie worden verdiend, worden sociale zekerheid, onderwijs, sport en cultuur gefinancierd. De industrie heeft de draagkracht niet meer om de financiering van die non-profitsectoren te dragen."

Is die afkalvende werkgelegenheid in de industrie een probleem? Door de automatisering produceren fabrieken meer dan vroeger.

"Amper 4 procent van de bevolking, 500.000 mensen op een bevolking van 11 miljoen, werkt vandaag nog in de industrie. Tel daarbij 100.000 landbouwers en 200.000 werknemers in de bouwsector en dan heb je het gehad met de productieve sector in ons land. Dat is onvoldoende om ons huidig model op te laten draaien. De bevolking beseft dat niet goed. Jammer genoeg is dat besef ook nog niet doorgedrongen bij onze politici."

Wat moet er dan gebeuren?

"Er werken vandaag evenveel mensen in de zorgsector als in de industrie. In de toekomst zal er nog veel meer volk bijkomen. Want door de vergrijzing zullen de noden toenemen. Voor haar financiering is de zorgsector evenwel nog steeds afhankelijk van wat de industrie opbrengt. Het wordt hoog tijd dat we deze sector als volwaardig gaan beschouwen. Vandaag wordt de zorgsector beheerd als een soort van afvalproduct. Dat geldt ook voor onderwijs, sport en cultuur. Ze moeten profitsectoren worden."

U wil ziekenhuizen, scholen, culturele centra en sporthallen privatiseren?

"Het zal niet anders kunnen. Als we in de toekomst nog groei willen creëren in dit land, wordt het hoog tijd dat die sectoren op eigen benen gaan staan. Vandaag zitten deze sectoren in een staatssysteem, een soort van planeconomie. En die planeconomie wordt almaar groter. Kijk naar het onderwijs. Vroeger had je nog concurrentie tussen katholiek en officieel onderwijs. Vandaag is daar door de onwaarschijnlijke regelneverij niks meer van te merken. Alles is eenheidsworst geworden. Voor ziekenhuizen geldt hetzelfde. Welke instelling er vandaag nog een scanner krijgt, wordt in Brussel beslist."

Worden zorg en onderwijs nog betaalbaar als je die sectoren aan de markt overlaat?

"Schoolkinderen en patiënten moeten nog altijd overheidssubsidies kunnen krijgen. De overheid kan nog nog altijd de vraag financieren, maar waarom zou de overheid ook het aanbod moeten beheren? Laat aan de aanbodzijde de concurrentie werken."

Straks krijgen we hier Amerikaanse toestanden.

"Politici denken verkeerdelijk dat prijzen de hoogte ingaan omdat bedrijven winst willen maken. Maar bedrijven zijn doorgaans veel efficiënter dan de overheid. Als je alles privatiseert, wordt de productie van diensten goedkoper en zal ook de kwaliteit verbeteren."

Is de toestand erger in Wallonië?

"In het zuiden van het land zijn er tal van politici die denken dat de overheid alles moet organiseren. Vergis u niet, Vlaanderen heeft terzake, in negatieve zin, een enorme inhaalbeweging gemaakt ten aanzien van Wallonië. De overheveling van bevoegdheden aan gewesten en gemeenschappen heeft ervoor gezorgd dat Vlaanderen een geldverslindende machine is geworden. Op het vlak van regelneverij is Vlaanderen veel erger geworden dan Wallonië."

Wallonië met zijn machtige vakbonden en socialistische partij wordt smalend het Cuba aan de Maas genoemd. Is dat beeld niet meer juist?

"Ik heb meer vertrouwen in de Waalse vakbonden dan in de Waalse politiek. De bonden hebben meer oog voor de lange termijn dan politici. De macht van de PS is zodanig groot dat de ondernemersdynamiek is ondergraven. Dat is een probleem, hoewel de Waalse socialisten in positieve zin evolueren sinds Elio Di Rupo premier is. Vergeet evenwel niet dat hier in Luik de industrialisatie is begonnen. In deze stad was men destijds meer ondernemend en creatief dan in Vlaanderen. Heel veel mensen uit Vlaanderen hebben in Wallonië werk gevonden. De Vlamingen kloppen zich graag op de borst, maar economisch gezien staat Vlaanderen na de sluiting van Opel en Ford er helemaal niet meer goed voor. Je hoort Flanders zus en Flanders zo, maar het is lachwekkend om te zien hoe weinig alle initiatieven opbrengen.

Ondertussen heeft Vlaanderen met al zijn regeltjes een mastodont gecreëerd. Door de regionalisering zitten we met veel te veel ambtenaren. In heel België zijn in de verschillende administraties 810.000 mensen aan de slag, per inwoner is dat dubbel zoveel als in Duitsland. In de gezondheidszorg en onderwijs werken er nog eens respectievelijk 500.000 en 300.000 mensen. Omdat de overheid zoveel ambtenaren heeft is ze duur en zijn de belastingen op arbeid zeer hoog. Welke bedrijven willen dan nog investeren in België?"

Belgacombaas Didier Bellens heeft dus gelijk? Ons land doodt bedrijven.

"Hij heeft natuurlijk gelijk."

Trekt u dan ook weg?

"De meeste bedrijven waarvan ik aandeelhouder ben zijn omwille van de te hoge belastingdruk naar het buitenland vertrokken. Slechts 10 procent van de werkgelegenheid hebben we hier in België gecreëerd. Het gaat om 500 jobs. Mocht de belastingdruk op arbeid niet zo hoog zijn, hadden we hier 4.500 extra banen kunnen scheppen. Niet alleen bedrijven zoeken andere oorden op. Ook meer en meer Belgische ingenieurs en andere kenniswerkers trekken naar het buitenland. Het is hoog tijd dat men werkt aan een re-engineering van ons maatschappelijk model. Vergeleken met zestig jaar geleden, toen het model werd uitgedacht, is er veel veranderd."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234