Maandag 26/09/2022

'Stalen sliert spaghetti' verdeelt Londenaars

De ArcelorMittal Orbit in Oost-Londen. Inspiratiebronnen waren de Eiffeltoren en de Toren van Babel. Beeld AP
De ArcelorMittal Orbit in Oost-Londen. Inspiratiebronnen waren de Eiffeltoren en de Toren van Babel.Beeld AP

'Spaghetti op steroïden.' 'Een overgroeide meiboom.' 'De erectie van Boris.' 'Een catastrofale botsing van twee hijskranen.' De Engelsen hebben de afgelopen maanden bijzonder veel schik gehad bij het typeren van de ArcelorMittal Orbit, de uitkijktoren in het olympisch park.

Patrick Van IJzendoorn

Kunstenaar Anish Kapoor en ingenieur/ontwerper Cecil Balmond beschouwen hun flamboyante creatie van roodgeverfd staal als het Londense antwoord op de Eiffeltoren, maar niet iedereen deelt deze visie. Hoe dan ook is het grootste kunstwerk op Britse bodem een van de weinige concrete resultaten van het World Economic Forum, drie jaar geleden in Davos, het Zwitserse skioord waar politici, topmanagers en popsterren jaarlijks de stand van zaken in de wereld doornemen.

In de garderobe liepen de Londense burgemeester Boris Johnson en de Indiase staalmagnaat Lakshmi Mittal elkaar tegen het lijf. Bij deze ontmoeting werd afgesproken dat de rijkste inwoner van Groot-Brittannië deze blijvende herinnering aan de Londense Spelen zou gaan financieren.

De Brits-Indiase samenwerking werd versterkt door Kapoor aan te wijzen als ontwerper. Deze 58-jarige Londenaar besloot ook bij deze opdracht samen te werken met de elf jaar oudere Balmond, die met Rem Koolhaas heeft gewerkt aan het televisiecentrum in Peking.

Tweeduizend ton staal
Dat het basismateriaal staal zou worden, was evenmin een verrassing. Mittals fabrieken leverden tweeduizend ton staal, waarvan tweederde hergebruikt is. Uiteindelijk zou de Indiase miljardair 24,4 miljoen euro neerleggen, een bedrag dat de gemeente Londen met 3,9 miljoen aanvulde. Desondanks zullen de toegangskaartjes 15 pond (bijna 198 euro) per persoon gaan bedragen, goedkoper dan het twintig meter hogere London Eye.

Vanaf het begin speelde de Eiffeltoren in het achterhoofd van Kapoor, alsmede de Toren van Babel. Aanvankelijk was het zijn bedoeling om een ongeveer 200 meter hoge toren neer te zetten, maar daarmee zou het bouwwerk het vliegverkeer van het nabijgelegen City Airport hinderen. En te duur worden. De 115 meter is nu nog steeds hoog genoeg om 30 kilometer ver te kunnen kijken vanaf de twee platforms en vanuit het café. Echter, volgens de scheppers is het uitzicht een bijzaak. Centraal staat, zoals dat tegenwoordig hoort, de experience, met name de 'helter skelter'-afdaling via de 455 treden tellende wenteltrap. Een andere ervaring is het gat waardoor bezoekers de stalen wildgroei van bovenaf kunnen bewonderen.

De blindedarm van de Olympische Spelen zal voornamelijk worden beoordeeld aan de hand van zijn uiterlijk. Zoals te verwachten zijn er twee kampen. Liefhebbers van moderne kunst vinden het prachtig, terwijl de alumni van de Prince Charles School of Arts & Architecture allang blij zijn dat Kapoors geesteskind veilig in het gedepriveerde Oost-Londen staat en niet in Chelsea, Hampstead of andere beschermde stadsgezichten. Kapoor trekt zich weinig aan van de kritiek. Volgens hem is het gebruikelijk dat een groot kunstwerk aanvankelijk afkeer opwekt, of het nu gaat om een opera van Wagner, een schilderij van Van Gogh, of, inderdaad, het wonder van Gustave Eiffel.

De vergelijking met de Eiffeltoren is om nog een andere reden interessant. Waar de Eiffeltoren met haar tijdloze elegantie en symmetrie typisch Frans is, sluit de wanordelijke, licht-anarchistische Orbit prima aan bij de Engelse cultuur. De Eiffeltoren is geschikt als decor van een film met James Bond of Julliete Binoche, terwijl de Orbit interessant kan zijn voor makers van romantische komedies met Hugh Grant. Of een kinderfilm. Al het staal daargelaten, doet de Orbit meer denken aan Le Centre Pompidou. De medebedenker van dit omstreden bouwwerk, de starchitect Richard Rogers, heeft Kapoor dan ook zijn schriftelijke complimenten doen toekomen.

Kapoor kan schouderklopjes gebruiken, want de geboorte van de Orbit is een pittige bevalling geweest. Samen met Balmond was hij tegen tal van bouwtechnische uitdagingen aangelopen, zoals het minimaliseren van de trillingen bij wind. Alsof dat niet genoeg was, eisten veiligheidsdeskundigen een extra overkapping van de wenteltrap, hetgeen net zo storend werkt als een brandblusser in een tot museum omgebouwd huis van een Victoriaanse schrijver. Na de Olympische Spelen volgt de ware test voor 'de Eiffeltoren na een nucleaire explosie': hoeveel Londenaars en toeristen zullen speciaal voor de Orbit naar Stratford reizen, niet de meest betoverende buurt van de Britse hoofdstad? Misschien is een interactief lokkertje vereist: gratis entreekaartjes voor de bedenkers van de mooiste bijnamen.

null Beeld AP
Beeld AP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234