Donderdag 30/06/2022

AchtergrondLokale landbouw

Succes korte keten lijkt van korte duur: verkoop piekte door corona, crisis jaagt consument weer weg

Bioboer Jelle Delanoeije op het veld. ‘De crisis heeft ons een kans gegeven, anders hadden mensen ons misschien minder snel ontdekt.’ Beeld Wouter Van Vooren
Bioboer Jelle Delanoeije op het veld. ‘De crisis heeft ons een kans gegeven, anders hadden mensen ons misschien minder snel ontdekt.’Beeld Wouter Van Vooren

Boerderijwinkels kregen een boost tijdens de pandemie. Mensen wilden massaal groenten en fruit kopen bij de lokale boer, want duurzame en gezonde voeding werd weer hip, maar wat blijft er nog over van die trend?

Luka De Kinder

Vroeg je voor corona aan de gemiddelde Vlaming wat een pastinaak is, dan kon die daar enkel iets vaags op antwoorden. Maar sinds de herontdekking van hoevewinkels werden vergeten groenten, versgemalen roggemeel en zelfgemaakte kruidenkaasjes weer populair. Hoevewinkels, boerenmarkten, zelfpluktuinen en buurderijen bloeiden open. Consumenten hadden meer tijd om richting velden te trekken en versgeoogste producten te kopen. En ook mensen die schrik hadden om een supermarkt vol potentiële besmettingen binnen te lopen, vonden hun weg naar de boerderijwinkel. Maar die evolutie is de laatste maanden volledig teruggedraaid. Inkopen doen moet weer efficiënt en snel, dus zien landbouwers hun klantenaandeel slinken.

null Beeld Wouter Van Vooren
Beeld Wouter Van Vooren

“Tijdens corona zagen we het aantal klanten verdriedubbelen”, vertelt Wannes De Jonghe van Boeren & Buren, een netwerk dat rechtstreeks bij lokale boeren koopt. “Nu zakken we terug naar het niveau van 2019”, zegt De Jonghe. “Nochtans zijn we in die tussenjaren veel in de pers gekomen en hebben we ons verder geprofessionaliseerd, het ligt dus niet aan ons.” Ann Detelder van het Steunpunt Korte Keten bevestigt de neergaande ontwikkeling bij hoevewinkels. “We wisten dat de verkoop na corona zou dalen, maar tot een paar maanden geleden zaten we nog altijd aan twintig procent meer dan voordien. Door nieuwe crisissen zijn mensen hun focus op gezonde voeding kwijtgespeeld en zijn die cijfers nog gedaald”, verklaart Detelder.

Omzetcijfers uit Nederland geven aan dat consumenten ook daar minder boerderijwinkels bezochten de afgelopen maanden. Volgens onderzoeksbureau GfK lag de omzet in maart gemiddeld op een index van 92, tegenover de 176 punten vorig jaar. De Jonghe bevestigt dat ze die curve in heel Europa zien. “Consumenten kiezen ook over de landsgrenzen heen opnieuw meer voor de reguliere kanalen.”

Korte keten

Dat de meeste buurtwinkels aan populariteit inboeten, zou onder meer komen doordat andere spelers op lokale voeding inzetten. “Supermarkten zijn nu ook ‘lokaal’ en ‘duurzaam’, terwijl dat helemaal niet zo is”, beweert De Jonghe. “Ze hebben sommige producten van achter de hoek, maar dat is voor marketingdoeleinden. Het is pijnlijk om te zien dat zij zich verkopen als korte keten, want zo komen ze op ons terrein. Maar wij verlonen onze landbouwers eerlijk, zij niet”, aldus De Jonghe.

Supermarkten profileren zich dus als lokale verkoper zonder de nodige engagementen of afspraken aan te gaan met landbouwers achter de schermen. Bovendien dragen supermarkten de gevolgen van de crisis in Oekraïne en stijgen de prijzen. “Mensen denken dat een korte keten dure luxeproducten voortbrengt, maar net omdat het van een lokale boer komt, zijn wij niet geïnfecteerd door de oorlog”, verklaart De Jonghe.

Jelle Delanoeije in zijn hoevewinkel in Muizen bij Mechelen.  Beeld Wouter Van Vooren
Jelle Delanoeije in zijn hoevewinkel in Muizen bij Mechelen.Beeld Wouter Van Vooren

“Dat we populariteit verliezen? Nee, integendeel”, zegt bioboer Jelle Delanoeije. “De crisis heeft ons een kans gegeven, anders hadden mensen ons misschien minder snel ontdekt.” Dat Delanoeije zijn klantenaantal na de crisis niet drastisch zag slinken, verklaart hij door zijn unieke teelt. “Aardappelen vind je overal, maar iets als warmoes of heel verse spinazie heb je in een supermarkt niet omdat die keten langer is.” Een andere verklaring ziet hij in de marktgangers: “Omdat markten lang gesloten waren, zochten zij een andere plek zoals een boerderijwinkel om hun verse producten te kopen. Sommigen zijn blijven plakken.”

Populariteit

De Jonghe hoopt dat mensen de lokale winkels niet vergeten. Uit een bevraging naar koopgewoonten van zijn klanten ziet hij dat ze gemotiveerd blijven om de landbouwers in hun buurt te steunen. Tachtig procent geeft aan rechtstreeks bij de boer te blijven kopen. Zo’n zestien procent wil zelfs nog vaker de reguliere winkels links laten liggen. De inflatie en hoge prijzen van de supermarkten spelen daar zeker een rol in.

Ook Detelder denkt dat het niet zozeer aan de populariteit ligt, maar aan de huidige koopkrachtcrisis. “Hun energiefactuur kunnen ze niet veranderen, maar voor voeding hebben consumenten wel de keuze tussen goedkope huismerken of versproducten van de boer. We verwachten wel een terugkeer naar de boer als het einde van die crisis in zicht is.”

Vlotte terugkomst

Ondertussen promoot Detelder met het Steunpunt Korte Keten de samenwerking tussen boeren uit dezelfde regio. “Zo kunnen zij hun afzet optimaliseren en op die manier hun kosten drukken. Op de snelle groei tijdens de pandemie waren hoevewinkels eigenlijk niet voorzien. Ze hadden vaak niet voldoende personeel en hun aanbod was soms gewoon te klein voor de vraag. Nu kunnen we ons voorbereiden op een vlotte terugkomst.”

In samenwerking met de Korte Keten Alliantie, een coöperatie tussen Boeren & Buren, Voedselteams en Linked.Farm, wil ook Vlaams minister van Landbouw Hilde Crevits (cd&v) de korte ketenboeren bekender maken. Ze wil het aantal landbouwers dat een deel van zijn omzet uit korte keten haalt, optrekken van een op de zeven naar een op de vijf. Afgelopen zaterdag presenteerde ze die nieuwe strategische visie op de startdag van de Week van de Korte Keten, een week met allerlei activiteiten om de korte keten te promoten. “Want er moet meer korte keten op tafel komen”, zegt Crevits. De Week van de Korte Keten loopt nog tot komende zondag.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234