Woensdag 06/07/2022

NieuwsVerenigde Staten

Taalkundige vingerafdrukken wijzen richting mannen achter complottheorie QAnon

Tijdens de Capitoolbestorming in Washington liepen meerdere mensen rond met referenties aan de QAnon-complottheorie. Beeld Getty
Tijdens de Capitoolbestorming in Washington liepen meerdere mensen rond met referenties aan de QAnon-complottheorie.Beeld Getty

Een techjournalist en een sitebeheerder zouden aan de wieg staan van de extreem-rechtse complottheorie QAnon. Twee teams met linguïsten deden onafhankelijk van elkaar onderzoek naar de identiteit van ‘Q’, de persoon van wie wordt verondersteld dat die de complottheorie heeft verspreid. Beide studies wijzen naar hetzelfde tweetal.

Wies de Gruijter

Volgens QAnon was voormalig president Donald Trump een messias die de wereld zou redden van een pedofiele, satanische elite. De eerste berichten van QAnon verschenen in 2017 op het internetforum 4chan en werden ondertekend door ene ‘Q’. Volgens aanhangers van QAnon was hij een hoge Amerikaanse overheidsfunctionaris, maar over zijn werkelijke identiteit werd volop gespeculeerd. Deze twee linguïstische onderzoeken vormen het eerste empirische bewijs voor wie de werkelijke personen zouden zijn achter het pseudoniem.

Stylometrie

Een Zwitserse start-up en een team van Franse computerlinguïsten deden het onderzoek naar de persoon of personen die schuilgaan achter het pseudoniem met behulp van stylometrie. Deze methode is gebaseerd op kunstmatige intelligentie, waarbij de stijl van geschreven tekst onder de loep wordt genomen.

Stylometrie gaat ervan uit dat iedere auteur een unieke stijl heeft, zegt Suzan Verberne, universitair hoofddocent bij het Leiden Institute of Advanced Computer Science. Een computer telt hoe vaak verschillende woorden in een tekst voorkomen en leert op basis daarvan iemands unieke stijl kennen.

Het kenmerkendst voor de stijl van een auteur zijn de functiewoorden en het gebruik van hoofdletters en interpunctie. Verberne: “Mensen kunnen proberen om expres een andere schrijfstijl te gebruiken. Het gebruik van functiewoorden, zoals ‘de’, ‘het’, ‘op’, ‘naar’ en ‘van’, gaat onbewust, dat kun je moeilijk faken. Die kleine woordjes zijn als een vingerafdruk.”

Nadeel van de methode

De onderzoekers selecteerden een kleine groep mensen van zij vermoedden dat zij Q zouden kunnen zijn, onder wie Trump zelf en zijn vrouw Melania. Dat is het nadeel van de methode, zegt Verberne. “Je kunt het model niet zomaar aan het werk zetten waarna je wat namen terugkrijgt van mensen die in dezelfde stijl schrijven. Je moet al een vermoeden hebben wie de auteur is en het algoritme specifiek op hun schrijfsels toepassen.”

Vervolgens voedden de onderzoekers het algoritme met tweets geschreven door de vermoedelijke personen achter Q. Zo leerde het model de stijl van de verschillende auteurs kennen. Op basis van die aangeleerde patronen kon het inschatten van welke auteur de QAnon-berichten afkomstig zijn.

Beide onderzoeksteams kwamen uit bij de Zuid-Afrikaanse techjournalist Paul Furber en de Amerikaan Ron Watkins, beheerder van een site waarop de berichten van Q in 2018 verschenen. Beide mannen waren al in de begindagen van QAnon in de ban van de theorie, maar ontkennen dat zij zelf Q zijn. Furber zei tegen The New York Times dat Q’s berichten hem zo sterk hebben beïnvloed dat hij op dezelfde manier is gaan schrijven.

In 2020 verspreidden de complottheorieën van Q zich onder een groter publiek. Op sociale media verscheen veel door QAnon verspreid nepnieuws. Uit een enquête van marktonderzoeksbureau Ipsos en radiozender NPR in december van dat jaar bleek dat 17 procent van de Amerikanen in de complottheorieën van QAnon gelooft. Ook in Nederland zijn er mensen die overtuigd zijn van de theorieën.

Welke gevolgen heeft deze onthulling? Weinig, vermoedt nepnieuwsonderzoeker en factchecker Peter Burger (Universiteit Leiden). “Als je gelooft dat wereldleiders zijn geëxecuteerd en vervangen door oplichters, en dat Hillary Clinton een enkelband draagt omdat ze eigenlijk al opgepakt is, ben je niet onder de indruk van deze onderzoeksresultaten. Ik verwacht dat de fanatiekste types het zullen beschouwen als een nieuwe poging van het establishment om de ‘waarheid te verbergen’.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234