Zondag 03/07/2022

Te koop voor 245.000 euro: SPOOKDORP (+ 1 inwoner + 2 honden)

Het Italiaanse bergdorpje Borgata Calsazio wordt te koop aangeboden op de veilingwebsite eBay. Voor amper 245.000 euro is het van u. De laatste bewoner en twee honden krijgt u er gratis bij.

Voordat Hassan (47) verderstapt, blaast hij eens diep in en uit. De Marokkaanse immigrant beseft het. Borgata Calsazio, zijn thuisdorp in de Italiaanse Alpen, heeft betere tijden gekend. Hijzelf woont er intussen acht jaar. Bij zijn aankomst bedroeg het officiële inwonersaantal zes. Vandaag is dat teruggevallen tot drie. Maar eigenlijk is zijn huis het enige van de veertien in de schaduw van de Gran Paradiso (4.061 meter) dat nog constant bewoond is.

Hassan gaat het rijtje af: "Leeg, leeg, vervallen, leeg." Steenrot heeft de muren aangetast. Sommige deuren zijn weggevreten, altijd staan ze schots en scheef. Is het mooi? Het is om stil van te worden, zo mooi. Rechts in de hoek zit een Mariaschrijn verstopt, de heilige maagd verdoken achter het groen. Even verderop staat nog een kleine fontein, met kristalhelder water recht uit de gletsjers. De straat ernaast heet daarom Via del Lavatoio. Dat heeft althans iemand op de steen geschreven die is achtergelaten op een vensterbank.

Hassan blaast nog eens. Straatnamen, daar doet hij al lang niet meer aan. Op zijn post staat alleen Hassan El Oubouhouch, Borgata Calsazio, nr 22. "Komt altijd zonder probleem aan, die 22 hoeft zelfs niet."

Sinds deze week is Borgata Calsazio wereldberoemd. Op de websites van nieuwsreuzen zoals Time, The Huffington Post en NBC verschenen plots artikels met variaties op de titel: 'Italiaans spookdorp te koop op eBay'. "Voor amper een kwart miljoen, de prijs van een ruime studio in de grote stad", stond er in blokletters achter.

Te mooi om waar te zijn?

Wie de advertentie op eBay leest, denkt: dit is te mooi om waar te zijn. Verse berglucht, panoramische uitzichten en Turijn is nooit veraf. Borgata Calsazio als de perfecte plek voor een buitenverblijf. Geen woord over steenrot of over Hassan. In de kleine lettertjes staat wel dat het 'gebruikt' is en dat 'terugbetaling niet mogelijk' is.

Journalisten die hun huiswerk maken, merken op dat het geen 'sleutel op de deur'-aankoop is. Er zijn miljoenen nodig om van het geraamte opnieuw een dorp te maken. Maar dat er nog iemand woont, nee, dat is niemand opgevallen. Ook de verkoopster niet, een vijftigjarige dame uit Turijn genaamd Marisa Calcio Gaudino. Of ze kan goed doen alsof. In de Italiaanse krant La Stampa vertelt ze dinsdag: "Ik bezit de meeste huizen, de rest zijn krotten. Waarom zou ik ze niet verkopen? Er woont toch geen levende ziel meer."

Tijdens zijn pauze dinsdagochtend moest Hassan die quote drie keer lezen. Hij werkt als pompbediende bij het Statione Total Erg. Zijn baas, Vanda Aimonetto volgens haar naamkaartje, herinnert het zich nog levendig. "Hij viel uit de lucht."

Als je hem toont dat ook buitenlandse websites over zijn thuisdorp berichten, staat Hassan helemaal paf. Hij roept: "Baas, kom kijken, de yankees hebben een foto van je oude huis."

Vanda en haar echtgenoot waren tot enkele maanden geleden inwoners nummer twee en drie van Borgata Calsazio. Ze zijn verhuisd naar Sparone, een dorp een paar kilometers verderop, waar je 's avonds nog een pizza kan eten en een spelletje kan kaarten. Ze is het type dat in het middelpunt van de aandacht moet staan, niet van de leegte. Als ter sprake komt dat haar man familie is van Marisa Gaudino, gooit ze haar armen met een zuiderse geste in de lucht: "Verre, verre familie."

Vierhonderd

Vanda is niet de enige die verhuist. Italië kampt al een tijd met leeglopende dorpen. Volgens statistieken van het ministerie van Binnenlandse Zaken zijn het er ongeveer vierhonderd, verspreid over heel het land, maar hoofdzakelijk in de bergen. De oorzaken zijn divers. Een aantal zijn verlaten na aardbevingen of modderstromen. Maar steeds meer dorpen sterven ook simpelweg uit, zoals Borgata Calsazio.

Het probleem loopt volgens een bepaald patroon. Eerst is er geen werk meer te vinden in het dorp. Het plaatselijke fabriekje sluit, met schapen hoeden valt bijna niks meer te verdienen. Dan gaan ook de winkel en de school dicht, waardoor jongere gezinnen bijna verplicht worden om te verhuizen naar een meer stedelijk gebied. Niemand wil dertig kilometer rijden voor een supermarkt. De ouderen blijven over, en als zij overlijden, sterft het dorp mee een stille dood.

Hier en daar wordt met een beschuldigende vinger gewezen naar de regionale en nationale overheden. Die zouden te weinig doen om traditionele berggehuchten in stand te houden. Er worden niet langer medische voorzieningen gegarandeerd, een langetermijnvisie is onbestaande. En het voornaamste probleem volgens de locals: de ministers in designerpak kijken neer op het plattelandsleven.

Soms komt het wél goed. Calitri in het zuiderse Campania was decennialang verlaten, tot een slimme projectleider het dorp onder handen nam. Nu is het een plek waar buitenlandse investeerders wat graag hun centen spenderen. Hetzelfde geldt voor Salemi, op Sicilië. Na een zware aardbeving werden alle huizen er verkocht voor een symbolische euro, op voorwaarde dat de nieuwe bewoners de woningen zouden renoveren. In reisgidsen staat Salemi intussen bij de aanraders.

Zo'n transformatie wil ook Marisa Gaudino. Ze zegt opnieuw in La Stampa: "Als het dorp toeristen kan aantrekken, is het gered. Vandaag rijdt iedereen er zomaar voorbij. Er kan een hotel komen, of een albergo diffuso."

Dat laatste valt het best te vertalen als 'versnipperd hotel'. Het principe is dat hotelkamers verspreid liggen door gebouwen in heel het dorp, maar wel uitgebaat worden door één manager. Noem het een horizontaal hotel of een B&B-dorp. In een reeks (half)verlaten dorpen is dit concept de voorbije jaren een succes gebleken. Toeristen krijgen het gevoel dat ze even mogen meeproeven van het echte leven op de boerenbuiten.

Uitruil

Ook Hassan moet toegegeven: het zou geen kwaad kunnen om eens wat mensen met witte petjes en sandalen door de Via del Lavatoio te zien lopen, in plaats van de twee laatste straathonden. "Ook de andere gehuchten in de omgeving worden steeds kleiner. In het centrum lijkt alles oké. Maar hoe verder naar de rand, hoe meer leegstand."

Of hij zijn boeltje zal overlaten wanneer iemand Borgata Calsazio koopt? Hij denkt van niet. "Een kwart miljoen vind ik te weinig. Mi scusi, het blijven veertien huizen. Het is niet omdat iemand in de stad geld wil verdienen, dat ik zonder pardon moet volgen. Zeker niet als ze mij niet één keer vragen of ik wil verkopen. Dat is toch het minste? Zal ik jouw auto eens online te koop zetten?"

Hassan heeft een uitruil gedaan. Rust, ruimte en natuur boven de gemakken van de moderne maatschappij. Hij vertelt het in zijn woonkamer, waar je hem meteen begrijpt. Internet en kabeltelevisie zijn er niet. "Overbodig", klinkt het. Verwarmen doet hij met een doorgeroeste houtoven in de hoek, "waar ik het beste brood van de vallei mee bak".

Zo moeilijk is dat overigens niet. Er is al dertig jaar geen bakker meer aan zijn kant van de Gran Paradiso. Een overleden oudje heeft hem ooit verteld waar de laatste was in Borgata Calsazio. Spijtig genoeg herinnert hij het zich niet meer. "Wie weet is er bakgerief achtergebleven." Inbreken in de verlaten huizen heeft-ie naar eigen zeggen nog nooit gedaan. "Ik loop nog zelden door het dorp. Ik neem een padje recht naar mijn huis. Ik wil de rust niet verstoren."

Je bent geneigd om hem te geloven. Tijdens de eerdere 'rondleiding' heeft hij verschillende keren getwijfeld over de juiste weg.

Het liefst is Hassan alleen. Over Turijn spreekt hij in korte, benepen woorden. Te druk, te snel, te luid. Of hij zich dan nooit eenzaam voelt? "Ik heb een telefoon. En 's avonds spreek ik tegen mijn televisie." Maar dat gezelschap hebben soms fijn is, kan hij toch moeilijk verbergen. Een bezoeker ontvangt de gastvrijheid van de kluizenaar. In dit geval: Arabische thee met zes lepels suiker per glas en overrijpe pruimen. Je buik niet rondeten terwijl hij een soap op een Franse satellietzender opzet, is bijna ongepast.

Zijn grootste vrees? Dat een zakenman het dorp opkoopt en er bulldozers overheen stuurt. Passanten aan het tankstation vragen Hassan geregeld: "Waarom blijf je daar toch wonen?" Er zijn zo veel betere, mooiere plekken. Het dichtste bij een antwoord dat hij komt is: "Ik heb geen vrouw, geen grote liefde, maar ik heb mijn thuis."

Als de geschiedenis van Borgata Calsazio ooit eindigt, dan lijkt dat niet al tijdens de eerste jaren te zijn. De Nationale Bond van Berggemeenschappen laat weten dat er niet zomaar platgewalst kan worden. Alle gebouwen moeten door een eventuele nieuwe eigenaar in hun oorspronkelijke staat worden hersteld.

Nog dit: mocht u geïnteresseerd zijn, u kunt bieden tot 15 juli. Voorlopig is er geen enkel bod binnengekomen. En niet getreurd als Borgata Calsazio u niet kan overtuigen. Een korte zoektocht op eBay leert dat Pratariccia, een middeleeuws dorpje in Toscane, ook te koop wordt aangeboden. Pratariccia moet wel 3,1 miljoen euro kosten. Afgaand op de foto's en de beschrijving op internet lijkt het dat geld waard.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234