Zaterdag 02/07/2022

Televisie in de aanbieding

Mijn televisieloosheid is niet eens een principiële keuze, laat staan een ideologische. De voorbije jaren was er gewoon zoveel in mijn leven dat ik zelden behoefte had aan televisiekijken

Bizar, de reacties als blijkt dat ik al vijftien jaar leef zonder televisie in huis. Spontaan is alvast mijn vroegere buurvrouw die elke keer als we elkaar ontmoeten informeert of ik ondertussen nog steeds geen tv heb. Zij kan zich geen leven zonder voorstellen en wilde me ooit een toestel schenken, veronderstellende dat ik me de aankoop ervan niet kon permitteren. Ergerlijker is de houding van de meer gestudeerde medemens die meestal meteen beamend wil opmerken ook steeds minder te kijken en vervolgens iets oreert over de verkleutering of toenemende VTM-isering, dat soort gratuite meningen waarvan domweg aangenomen wordt dat ik die ook wel zal huldigen.

Mijn televisieloosheid is niet eens een principiële keuze, laat staan een ideologische. De voorbije jaren was er gewoon zoveel in mijn leven dat ik zelden behoefte had aan televisiekijken. Ik ben ook geen tegenstander van de beeldcultuur, ik groeide op met tv en voelde me daar prima bij. (Overigens gebeurt het wel eens dat ik 's nachts drie speelfilms na elkaar op video bekijk. Ik bedoel maar dat er ook in mij een beeldjunkie zit.)

De schaarse keren dat ik toch televisie kijk, doe ik dat ook bijzonder enthousiast. Heus niet alleen als er een voetbalinterland of een bergrit uit de Tour de France vertoond wordt. Op zeldzame avonden dat ik door wat voor toeval ook - het voederen van de goudvis als vrienden op vakantie zijn bijvoorbeeld - ongehinderd kan beschikken over de afstandsbediening ontpop ik me als een verwoed zapper. Waarschijnlijk precies omdat ik het zo weinig doe, kijk ik me dan de ogen uit. Zowat alles vind ik fascinerend, van een docu op National Geographic tot de geliktheid van omroepsters, ook de stompzinnigste reclameclips wekken mijn oprechte verwondering. Op zo'n zapavond wil ik werkelijk álles zien, ook wat me inhoudelijk niet boeit; zelfs een soap of muziekclip noopt tot allerlei overpeinzingen over de tijdgeest of - jawel - de om zich heen grijpende beeldcultuur. Ik kan het iedereen aanraden: na maandenlange televisieonthouding een avondje ongebreideld televisiekijken. Meestal ga ik nadien opgeruimd slapen, en de volgende maanden heb ik weer wat anders te doen.

"Het is een tour de force om, tijdens het zappen, even géén vechtpartij te zien, geen explosie, geen traan, geen blote bil, geen vrijpartij", schrijft Cornald Maas in TV.NL (Prometheus), een bundel televisiekritieken met als ondertitel: Hoe de televisie mijn leven veranderde. Maas werd na enkele ervaringen als televisiemaker tv-columnist voor de Volkskrant. Gedurende anderhalf jaar keek hij dagelijks en bracht daarover consciëntieus verslag van in de krant. Een kenner die, schrijvend over allerlei programma's die ik op een uitzondering na nooit heb gezien, meteen ook een ideale toetssteen is voor mijn occasionele televisiebedenkingen.

"Hoe meer zenders en programma's er kwamen", schrijft Maas, "hoe vaker ik mensen - óók op tv - hoorde zeggen dat ze nauwelijks nog televisie kijken. 'Omdat er toch niks op tv is', beweren ze." Tijdens mijn zeldzame tv-avonden denk ik daarentegen: ongelooflijk hoeveel interessants er te zien is. Waarlijk een dagelijkse overkill aan informatieprogramma's, weliswaar steeds meer uit prime time verbannen. Ik vraag me altijd af waarom de verstokte kijker niet zoveel intelligenter is. Telkens weer denk ik ook aan de eerste generatie televisiemakers - zoals Nic Bal of Karel Hemmerechts - die meende dat het medium zich leende tot volksopvoeding, vorming, zelfs volksverheffing. Daartegenover staat de wijdverbreide mening bij de meer opgeleiden dat er niets interessants op televisie is. Ik ben gelukkig geen deskundige om deze paradox te moeten duiden.

Televisie is inderdaad vaak banaal, zo meent criticus Cornald Maas, "uitputtend, eenvormig, weinig creatief, belachelijk. Maar ook informatief, dynamisch, amusant, bij vlagen roerend."

In een eerste deel schrijft hij over de verpaupering, een ondertussen obligate term voor intellectuelen die het over televisie hebben. Makkelijk zich vrolijk te maken over de banaliteit van spelprogramma's of de domheid van de deelnemers. Maas citeert een voorbeeld van de om zich heen grijpende debilisering bij de programmamakers. In het RTL-quizprogramma Faktor 4 stelde de presentatrice - Babette van Veen nog wel - op een montere wijze de volgende vraag aan de kijkers: "Waar gaat de zon op?" Bijdehand gaf ze er de multiple choice-antwoorden bij: oost - west - noord - zuid. En voor de zekerheid nog een tip: "De drie wijzen komen er óók vandaan."

Opmerkelijk is de tendens bij presentatoren om haast te koketteren met de eigen onwetendheid. Het soort gespeelde spontaniteit van je-kunt-nu-eenmaal-niet-alles-weten. Maas citeert hierbij een andere presentatrice (Christine van der Horst in Nachtsuite): "Wow! Nu ben ik de draad kwijt. Maar we zijn allemaal maar mensen. Dat is de realiteit van vandaag." Voorts is er natuurlijk het gebrek aan nuance, blijkbaar eigen aan flitsende televisie. In praat- en actualiteitsprogramma's is er vreemd genoeg geen tijd meer voor duiding. "Hoe moet 't nou verder in Kosovo? Draag eens een oplossing aan, en hou 't even kort." Zo vroeg Jos Brink eens aan een uitgenodigde actievoerder.

Zelf overmatig geregisseerd en gefaket is de televisie blijkbaar vooral op zoek naar "het échte leven". Reality-televisie en docu-soaps bij de vleet. Nu bestaat er ook al een programma Geboeid, waarin de deelnemers, gadegeslagen door camera's, een week lang met boeien aan elkaar vastzitten. En na programma's als Spoorloos heeft de televisie ook al pleegkinderen in de aanbieding. Maas: "Het venster op de wereld ontpopte zich de laatste jaren als maatschappelijk werker. De camera kwam eraan te pas om ruzies te beslechten. Om criminelen te betrappen. Om mensen weer samen te brengen. Om pleegkinderen aan ouders te helpen. Om huwelijken te sluiten. Televisie werd redder in de nood, rechter, huwelijksmakelaar, detectivebureau, adoptiebureau."

Het virus van gewonemensentelevisie sloop ook de nieuwsuitzendingen binnen, met de dictatuur van de beeldjes ter plaatse. Zonder beelden geen verhaal, schrijft Maas: "Zolang de camera er maar bij is. Liever gebrek aan duiding of een betekenisloze registratie dan het verwijt niet alert te zijn geweest." Voorbeelden genoeg van liveverbindingen waarin de verslaggever te vertellen weet dat er nog niets te vertellen is. Het verbijstert me altijd dat zelfs serieuze journalisten zich lenen tot dat soort non-informatie.

Na anderhalf jaar televisiekritieken besluit Maas ermee op te houden en zonder televisie verder te leven: "Ik grijp in voor de televisiewerkelijkheid mij definitief in haar greep heeft. Ik ga op zoek naar reële ervaringen. Het echte leven weer in." Terwijl ik tijdens het lezen zin kreeg méér televisie te kijken, bij deze wil ik zelfs een televisiecolumn claimen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234