Zondag 02/10/2022

Tibor Kalman: design = undesign

De tentoonstelling 'Tiborcity. Design and Undesign by Tibor Kalman (1979-1999)' is de eerste - verplichte - halte op de Designroute. De naam Kalman doet wellicht bij weinigen een belletje rinkelen. Hij is wat men noemt een designer's designer die in de professionele wereld op handen werd gedragen (en wiens ideeën gulzig werden geplunderd) maar die zelf bewust een outsider bleef. De selfmade man van Hongaarse afkomst tekende onder meer het imago van de groep Talking Heads en heeft ook de eerste nummers van het roemruchte Colors Magazine van Benetton achter zijn naam staan.

De tentoonstelling in de Fondation pour l'Architecture is gebaseerd op de show die Kalman, voor hij in mei 1999 aan kanker stierf, in opdracht van het San Francisco Museum of Modern Art maakte en die nu dankzij het Vitra Design Museum de wereld rondreist. Tiborcity is een toegankelijke, prettige en prikkelende stad waar het aangenaam rondwandelen is. Onder het motto 'There's no excuse for museums being boring' verdeelde Kalman de ruimte in verschillende, interactieve kamers: Store, Classroom, Coffee Shop, Museum, Music Room, Fun House, Public House, Jail en Future. In de Music Room bijvoorbeeld kan men stukjes muziek activeren door te dansen op de vloertegels. De platenhoezen die Kalman voor Talking Heads ontwierp, waren indertijd baanbrekend: hij is de 'uitvinder' van de omgekeerde letters in felle pantone-kleuren. Hij was ook de eerste die typografie in videoclips verwerkte. Net als zijn vriend David Byrne zocht hij steeds het onverwachte en onuitgeprobeerde op: 'As soon as you learn, move on', is een van zijn uitspraken.

Kalman ontwierp geen objecten maar legde zich toe op het woord - zonder evenwel een dichter te zijn. Hij geloofde in de macht en de kracht van de taal waarmee hij, als betrof het een object, zo efficiënt en functioneel mogelijk omsprong. Hij maakte graag gebruik van slogans en hanteert het woord als massamedium: in Public House is het EVERYBODY-project te zien dat hij maakte voor de 42nd Street, aan de Times Square in New York. Het is een illustratie van Kalmans pleidooi voor sociale (in plaats van architecturale) renovatie. Kalman laat het visuele het inhoudelijke illustreren, tussen woord en typografie wordt een onderlinge spanning gecreëerd: het kijken naar een woord komt aan als een baksteen.

Kalman leed dan ook aan een Magritte-complex, onze illustere landgenoot die met zijn 'Ceci n'est pas une pipe' het woord het beeld liet ontkrachten of versterken. In de tentoonstelling zitten ook verwijzingen naar Broodthaers - die zelf een deel van de mosterd bij Magritte haalde. Voor Colors, het eerste tijdschrift voor de 'global village' waarvan hij - en niet fotograaf Toscani - de inspirator was, presenteerde hij een pagina met kippen (een duidelijke verwijzing naar Les Animaux de la ferme van Broodthaers) waaronder hij namen van bekende modeontwerpers schreef. De gevangeniskamer (Jail) bevat de politieke statements van Kalman. Er is een advertentie te zien voor Chanel-badproducten waarop bootvluchtelingen staan en de special die hij samen met Jenny Holzer in 1993 maakte voor de het magazine van de Süddeutsche Zeitung 'Da wo Frauen sterben bin ich helwach', met boodschappen die op vrouwelijke lichaamsdelen lijken getatoeëerd.

In de tentoonstelling is ook de verzameling Onion rings te zien van Kalman en in de Shop bracht hij zijn verzameling gebruiksvoorwerpen onder die (niet bedoeld) opvallen door hun vormgeving of opschrift.

* Tiborcity, Design and Undesign by Tibor Kalman (1979-1999), in de Fondation pour l'Architecture, Kluisstraat 55, 1050 Elsene

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234