Dinsdag 28/06/2022

Tot waar geen mens meer verder kan

et bleef toch een raadsel. Waarom bijvoorbeeld de Denen - ook een klein landje, Denemarken - ijzersterke films konden maken, van de soort die een mens totaal ontregeld achterlaten en die lang, heel lang, bijblijven (Lars von Trier en Thomas Vinterberg, om er maar twee te noemen), en wij niet. Toegegeven, er was het erg mooie De helaasheid der dingen: een ‘buiten categorie’-geval. En hier of daar maakten nog wel een paar cineasten een fijn exemplaar. Maar toch bleef je onbestemd in termen van ‘een Vlaamse film’ denken. Moeilijk, natuurlijk, om daar de vinger op te leggen, maar het heeft te maken met een gevoel van: net niet. Het scenario rammelde bij momenten een beetje, of er waren een paar stiltes waarbij veelbetekenende blikken de topdialoog die helaas ontbrak moesten camoufleren, minstens één acteur werd eerder gekozen om zijn of haar BV-status dan om het pure talent, of er zat wel ergens een of ander personage een karikatuur van zichzelf te wezen, en naar echte diepgang was het toch vaak ook even zoeken.

Maar zoals dat hoort leef ik van de hoop, en opeens bleek dat terecht. Want daar was Rundskop, het langspeeldebuut van Michaël Roskam. En voor eens en altijd werd bewezen: het kan, het bestaat. Rundskop is een klassefilm met een vanzelfsprekende internationale allure: echt grote cinema, punt.

Er wordt nochtans Limburgs, West-Vlaams en Waals in gesproken. Er komt meer dan één eindeloos plat landschap in voor. En de personages zijn vetmesters en maffioze hormonenhandelaars, mannen met hoekige karakters en commerçanten die weten hoe de dingen werken: erst das Fressen und dann die Moral, mannen zoals ze in dit land onmiskenbaar bestaan. Maar Rundskop is bovenal een film over alles. Michaël Roskam pakt schaamteloos de grote thema’s aan. Hij schreef en regisseerde een verhaal over goed en kwaad, en vooral: over hoe schemerig dat onderscheid per definitie is. Over onrecht dat een jongetje wordt aangedaan, en de onontkoombare consequenties voor de man die hij zal worden. Over onverwerkt zeer dat zich een weg naar buiten beukt, omdat pijn er toch een keer uit moet. Over isolement en verbondenheid. Over vriendschap en verraad. Over verlangen dat niet weet hoe het liefde moet worden. Over kapotte levens.

En er is meer dat Rundskop uittilt boven de Vlaamse film, denk ik. Dit is geen verhaaltje dat prettig weg te happen valt. Hier wordt nooit voor één kleur gekozen, nooit voor kijkvriendelijke rechtlijnigheid. In Rundskop zit brutaliteit én nuance, woeste verbeelding én onhandige tederheid, heel veel donkerte én een beetje humor. Hier wordt gezocht naar de herkenbaarheid in wat intuïtief afstoot, niet in wat spontaan charmeert. Hier durven ze gaan voor uitzichtloosheid. Hier wordt gewroet in binnenkanten, tot waar geen mens meer verder kan.

En nog: het ziet er allemaal prachtig uit, de soundtrack van Raf Keunen zit helemaal juist, en de acteurs tillen het sterke scenario nog eens naar een hoger niveau. Je gelooft ze allemaal, totaal. Niemand staat hier zomaar zijn rolletje te spelen. Er zit een intensiteit in hun verschijning, iets van daar samen echt willen staan, of zo. En Matthias Schoenaerts en Jeroen Perceval springen er zelfs dan nog eens uit. Matthias op kop, natuurlijk. Hoe hij van zijn lijf een bunker heeft gemaakt: een jaar zwaar fysiek trainen met zevenentwintig kilo extra spieren tot gevolg, en hoe hij mentaal radicaal heeft toegeleefd naar dit project, dat wekt ontzag. Als hij dat allemaal inzet om Jacky te spelen, een man die zich totaal vastrijdt in zijn eigen machteloosheid, is het resultaat ronduit indrukwekkend.

Wat een maker, Michaël Roskam. Achtendertig, schilder van opleiding, drie bekroonde kortfilms gemaakt en dan met zo’n debuut op de proppen komen. Dan ben je alvast getalenteerd, intelligent en gevoelig. Maar het moet ook te maken hebben met grote gedrevenheid, je eigen weg gaan. En met goed voorbereid zijn. Hij heeft een masterclass gevolgd aan het gerenommeerde Maurits Binger Film Instituut van Amsterdam, waar op het hoogste niveau scenarioschrijven gedoceerd wordt. Dat voel je. En hij heeft ook nog eens vijf jaar aan dit script gewerkt. Zelf het hele plaatje uitgetekend. De juiste mensen rond zich verzameld. En dan gezocht naar producenten. 1,9 miljoen gevonden, een budget dat toch nog een stuk kleiner is dan dat van een film als Dossier K, bijvoorbeeld, met zijn 3,5 miljoen. En dan heeft hij het gewoon gedaan.

Er wordt al een tijdje getoeterd over hoe goed het gaat met de Vlaamse cinema. Films die scoren op buitenlandse festivalletjes, of films met namen die volk naar de zalen trekken, dat wordt dan voor het gemak kwaliteit genoemd. Wel, filmmensen, -liefhebbers en al de rest, ga allemaal naar Rundskop kijken. Velen zullen het met mij eens zijn: vanaf nu ligt dáár de lat.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234