Donderdag 11/08/2022

Turbulente weerzone ‘Zwarte Pot’ zou sleutel tot mysterie kunnen zijn

Heeft de Airbus van Air France de ‘Pot au Noir’ niet overleefd? Alleszins worden de weersomstandigheden in deze beruchte ‘Zwarte pot’, de plaats waar de luchtmassa’s uit het noordelijk en zuidelijk halfrond elkaar raken in het Atlantische evenaarsgebied, meer en meer als oorzaak naar voren geschoven voor het verongelukken van het toestel. Dat een blikseminslag volstaan zou hebben om de Airbus te doen neerstorten, daar hebben luchtvaartspecialisten de grootste twijfels bij. Als zo’n inslag evenwel plaatsvindt in combinatie met factoren als hagel, ijzelvorming en stormwind, dan wordt het scenario een stuk plausibeler. Alleen luidt de vraag welke weersomstandigheden de Airbus maandag omstreeks vier uur in de ochtend te trotseren kreeg. Meteorologen die er weerkaart en satellietbeelden bijhaalden, spreken van ‘vrij normale condities’ voor het bewuste gebied, 820 kilometer ten noordoosten van het Braziliaanse eiland Fernando de Noronha. Alleen: wat heet ‘normaal’ in een regio die sinds jaar en dag berucht is bij zowel piloten als zeelui, en ten tijde van de slavenhandel de naam Pot au Noir kreeg, omdat zoveel voor de slavernij bestemde zwarten er een graf vonden voor ze de kust van Brazilië bereikten? Een regio waar de passaatwinden bijna altijd voor turbulenties zorgen en waar ook zondag storm stond, de Força Aérea Brasileira (FAB) nopend tot een waarschuwingsbericht? Andere piloten die het traject in de nacht van zondag op maandag aandeden, getuigden van ‘intense activiteit’ ter hoogte van de plek waar de Airbus moet zijn verdwenen.“De vlucht Rio-Europa is niet voor beginners”, verzekert de Franse oud-piloot Jean-Pierre Moutté aan Le Monde. “Op de evenaar komt het erop aan de enorme watermassa’s te vermijden die zich daar vormen. Zonder goed werkende radar kom je er niet door. De stormen kunnen er gigantisch zijn, met vuistgrote hagelbollen die op het vliegtuig inrammen en massa’s ijs die op de vleugels gevormd worden. Voor piloten betekent de Pot au Noir een slapeloze nacht.” Het ijs levert niet alleen een probleem vanwege het extra gewicht, ook het profiel en de aerodynamiek van het vliegtuig kunnen erdoor gewijzigd worden, waardoor het niet langer gedragen wordt en neerstort. De Pot au Noir maakt deel uit van - en is een populair synoniem voor - de zogenaamde intertropische convergentiezone, de evenaarsregio waar de luchtmassa’s uit de noordelijke en zuidelijke hemisfeer elkaar raken en reusachtige cu-nimbs vormen - cumulonimbi of stapelwolken die tot 15.000 meter reiken en daarmee de hoogste zijn in de troposfeer. “Met name de kern van zo’n wolk moet je als piloot vermijden,” aldus Moutté. “Overdag zie je zo’n cu-nimb van heinde en ver met het blote oog en kun je hem met een omweg van enkele honderden kilometer omzeilen. Maar ’s nachts moet je het met de radar stellen. Als die echter uitvalt en ook de noodradar werkt niet, dan heb je een probleem.”Desondanks zijn piloten voldoende vertrouwd met het fenomeen om het routineus af te handelen. Maar er is een extra element. Volgens weerkundige Isimar de Azevedo Santos van de Federale Universiteit van Rio (UFRJ) is er sinds vorig jaar sprake van “abnormale verhoging van de activiteit in de convergentiezone. We hebben er geen verklaring voor, maar de atmosfeer geeft er al maanden ongewoon veel energie vrij. Het is hetzelfde fenomeen dat de jongste weken zoveel stortregens en overstromingen in Noordoost-Brazilië veroorzaakt.” (LD)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234