Woensdag 05/10/2022

Tussen nostalgie en avant-garde

Het Festival van Aldeburgh, aan de kust van Suffolk, werd opgericht door de componist Benjamin Britten en zijn levenspartner, de tenor Peter Pears, als 'een plaats waar de meest getalenteerde opkomende en gevestigde musici elkaar kunnen ontmoeten'.

Dat opzet klinkt traditioneel maar van bij het begin bouwden Britten en Pears op vier pijlers, die Brittens eigen interessepunten weerspiegelden: zijn eigen composities in het perspectief van de traditie, oude muziek (dit jaar o.m. met Philippe Herreweghe en zijn Collegium Vocale), nieuwe muziek en kunsteducatief en sociaal-artistiek werk. Daarenboven creëerden zij een festival dat sterk verbonden is met het landschap en de gemeenschap waarin het leeft.

Van dat landschap gaat een immense nostalgie uit. Torenende wolkenformaties rollen over de kolkende zee, de verzande estuaria met hun vogelkolonies in de ruisende rietvelden zijn een natuurlijke muzikale inspiratiebron. Zelfs het uithangbord van mijn hotel aan zee kriept 's nachts de openingsnoten van Brittens Peter Grimes.

Nostalgie spreekt ook uit sommige concerten. James Gilchrist zingt very British liederen van Britten, Finzi en Tippett. Hij zit in het uniform van een spoorwegkantonnier achter een tafeltje en drinkt thee. Achter hem worden beelden geprojecteerd van de oude spoorweg van Leiston naar Aldeburgh, die in de jaren vijftig van de vorige eeuw werd opgeheven. Midden in het concert zet hij zijn pet op en gaat buiten. Je ziet hem op het scherm zijn ronde doen. Als hij klaar is, zet hij de liederavond voort. Het publiek krijgt in het programmaboekje een stafkaart en een wegbeschrijving mee en de raad om de oude spoorweglijn eens af te stappen. Ik doe het, in de druipende regen, onder de paraplu.

Kakofonie?

Dat concert vond overigens plaats in een fabrieksgebouw als een kathedraal uit 1858, een van de eerste om bandwerk toe te passen. Toen het festival in de zestiger jaren uit zijn voegen begon te barsten, waren Britten en Pears bij de eersten om uit te kijken naar oude fabrieksgebouwen. Het centrum van het gebeuren brachten zij onder in een 19de-eeuwse mouterij in het nabijgelegen dorpje Snape, Snape Maltings. In het hoofdgebouw werd een grote concertzaal ondergebracht en gaandeweg werden de andere gebouwen ingenomen door kantoren, een school voor musici tussen het conservatorium en de beroepsloopbaan en recent nog een kleinere zaal en een aantal studio's. Er zijn ook winkeltjes en je kunt er (dure) appartementen kopen. Hoewel de site even mooi is ingebed in het landschap en even mooi baksteen, beton en hout integreert, is Snape Maltings het anti-Glyndebourne: geen landgoed maar een fabriek, Een even intrigerende, mythische plaats als het beroemde operafestival maar zonder de upper class.

Enkele jaren geleden werd de Franse pianist Pierre-Laurent Aimard tot zijn eigen verbazing gevraagd om er artistiek directeur te worden. Aimard, een van de interessantste musici van onze tijd, heeft een verleden in de hedendaagse muziek maar evengoed als eminent vertolker van Debussy en Beethoven. Maar hij stond niet meteen bekend als een Britten-liefhebber. Aimard: "Het is niet de taak van een artistiek directeur om te houden van de muziek die hij programmeert. Integendeel, hij heeft de plicht om divers te programmeren." Hij speelt o.m. een concert met muziek van Debussy, Liszt, Skrjabin, Murail en Benjamin, waarbij de Britse beeldend kunstenaar Norman Perryman live vergankelijke schilderijen creëert met anilineverf op overheadprojectoren. Een interessant experiment in synesthesie maar met een al te decoratief, uitbeeldend resultaat. Succesvoller is de herschepping van John Cages Musicircus: in alle zalen spelen gelijktijdig tientallen professionele en amateurensembles allerlei muziek, van duetten van Leclair tot pianomuziek van Satie, van Cage tot elektronisch experiment, van Suffolkse traditionals tot country & western. Een kakofonie? Soms, maar vaker, als je van de ene plaats naar de andere wandelt, een steeds weer verschuivende golf van indrukken. Soms kabbelt het geheel voort maar er zijn ook hoogtepunten, zoals wanneer in een kleine studio Aimard zelf samen met een comedy-artieste de piano van binnen en buiten, van boven en onder maltraiteert, terwijl vlak ernaast Jordi Savall melancholisch mediteert over een middeleeuwse estampie. Of wanneer Aimard joggend zijn intrede doet in de Britten-studio en alle vormen van clusters uit de Steinway haalt, inclusief zulke die hij met zijn achterwerk speelt (dat wordt ooit een hit op YouTube). Of wanneer twee jonge zangstudentes Mozart zingen in de lift.

Verse vis

Educatie is inderdaad eveneens een essentieel onderdeel van het festival. Dit jaar waren er niet alleen verschillende concerten gewijd aan de grote Duitse componist Helmut Lachenmann maar kwam die ook aankomende componisten coachen bij het schrijven van een kort stuk voor piano. Het resultaat van dat werk was daarenboven tegen het einde van het festival in een concert te horen. Zoals dat in een haven hoort: verser kan de vis niet zijn.

Volgend jaar zou Britten honderd jaar zijn geworden. Dat kan het festival niet ongemerkt laten voorbijgaan. Heel het jaar door zijn er evenementen. Op het festival zelf in juni wordt Peter Grimes gespeeld op het strand van Aldeburgh en staan Curlew River en het voor Snape Maltings geschreven Death in Venice eveneens op het programma. Maar trouw aan Brittens geest is er ook veel voor kinderen en amateurs en zijn er veel creatieopdrachten gegeven, niet alleen aan 'klassieke' componisten maar ook aan schrijvers, beeldend kunstenaars, folk- en jazzmuzikanten, klankkunstenaars en choreografen. Hopelijk stormt het, op zee en op de podia.

Info: www.aldeburgh.co.uk

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234