Zondag 14/08/2022

Tussenstand: De man die zijn eigen putten moet dempen

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Walter Pauli maakt als opiniemaker van De Morgen een balans op van de afgelopen week.

Sinds 1 april - en dat is geen grap - is Luc Coene de nieuwe gouverneur van de nationale bank. Die benoeming was dus blijkbaar zo hoogdringend dat de regering van lopende zaken het nodig vond ertoe over te gaan. Het doet een beetje denken aan Paul-Henri Spaak, vicepremier en Franstalig socialist, in mei 1940. Voor hij naar Frankrijk en later naar Londen vluchtte, liet hij bij gebrek aan volwaardige regering het land over aan een paar topbankiers: "Messieurs, nous vous confions la Belgique!" Yves Leterme is niet zo eloquent en doet ook niet zo pathetisch als Spaak, maar de toestand vertoont parallellen: er is een 'verhinderde' regering, maar intussen moeten de instellingen blijven werken en mag de economie niet stilvallen.

En intussen doet de regering met die benoeming natuurlijk aan politiek: als is de gouverneur van de nationale bank geen politicus pur sang, hij is hoe dan ook een 'politieke' sleutelfiguur. Hij zetelt in de Europese Centrale Bank, de instelling die autonoom de nodige monetaire beslissingen neemt inzake de euro. En de euro is stilaan de ongekroonde vorst van alle landen die tot de eurozone horen. Wie niet mee kan, wordt (nog) niet achtergelaten, maar krijgt van de karwats. Dat maakten Griekenland en Ierland mee, dat is de doem die boven Portugal en Spanje hangt, en stilaan ook boven België. Het op orde krijgen van het sociaaleconomische huishouden is prioritair.

Vanzelfsprekend is Luc Coene zich daarvan erg bewust. Hij deed er ook al een aantal uitspraken over, een paar weken terug nog in zijn functie als voorzitter van de Hoge Raad van Financiën. Besparen besparen besparen, daar kwam het op aan, onder meer 500 miljoen euro in de sociale zekerheid. Dat dit advies nogal strookt met de inzichten van zijn eigen partij (Open Vld) en zijn eigen politieke familie (de liberale), kan hij afdoen als irrelevant: niet hij, Luc Coene, maar de Hoge Raad van Financiën stelde het rapport op.

En toch zal Coene, meer dan andere gouverneurs, op de vingers gekeken worden als hij luid zal pleiten voor inleveringen allerhande. Luc Coene heeft namelijk geen onbesproken track record terzake. Hij is geen Fons Verplaetse. Daarbij gaat het niet om het al dan niet tonen van enig bourgondisch embonpoint, maar om het verschillende beleid dat men uitzette toen men verantwoordelijkheid droeg als (adjunct-)kabinetschef van de eerste minister. In opdracht van eerste minister Wilfried Martens bereidde Fons Verplaetse in 1982 een devaluatie van niet minder dan 8,5 procent van de Belgische frank voor. Hij deed dat in het grootste geheim en achter de rug om van de toenmalige gouverneur van de Nationale Bank, Cécil de Strycker. Nadien zou Verplaetse, samen met premier Martens, ACV-voorzitter Jef Houthuys en bankier Hubert Detremmerie in het Ardense dorpje Poupehan het toenmalige inleveringsbeleid vormgeven. Als zo'n man dan later gouverneur van de nationale bank wordt, heeft hij het volle gezag om van tijd tot tijd op te roepen tot matiging. Hij had namelijk zelf het voorbeeld gegeven toen hij het beleid mee bepaalde.

Notionele intrest
Luc Coene is ook jarenlang kabinetschef geweest van een eerste minister: tijdens de paarse jaren diende hij Guy Verhofstadt. Coene was zelfs méér dan kabinetschef. Behalve eerste minister Guy Verhofstadt waren de VLD-ministers in paars I Rik Daems, Marc Verwilghen, Jaak Gabriels en Annemie Neyts. In dat gezelschap werd Coene "de feitelijke vicepremier van de Vlaamse liberalen" genoemd, en hij sprak het niet tegen. Zeker als het om sociaaleconomische thema's ging. Hij was immers een studax met een lange staat van dienst in (inter)nationale instellingen, een man die zijn carrière al in 1973 bij de Nationale Bank begon, die verder zette bij het Internationaal Monetair Fonds, in de jaren tachtig door Frans Grootjans teruggehaald naar België, om vervolgens hoge kabinetsfuncties bij Guy Verhofstadt af te wisselen met het politieke mandaat van senator en functies bij de nationale bank.

Luc Coene was de echte architect van het paarse sociaaleconomische beleid. Het is onmogelijk zijn hand en invloed niet te zien achter de gigantische lastenverminderingen van paars voor burgers en bedrijven. Nogal wat economen vonden dat toen al ongepast. Bedrijven helpen met gerichte lastenverlagingen in moeilijke tijden, daarvoor is veel te zeggen, dat kan de economie de nodige zuurstof geven. Maar het nut van gigantische lastenverlagingen als de economie spontaan boomt? Maakt dat de bedrijven niet vadsig in plaats van fit? En tijdens paars II kwam daar nog de notionele intrest bovenop, die Coene mee voorbereidde, waardoor bedrijven een fictieve rente mogen aftrekken van hun winst. Men kan veel zeggen over die notionele intrest, maar niet dat het tot veel extra jobs leidde.

Met andere woorden: als Luc Coene het land oproept om te besparen, is dat deels om putten te vullen die hij zelf heeft zitten delven, en waarop men toen vanuit zijn partij en zijn regering geen kritiek wilde horen. Er was geld te over, waarom zou men sparen of investeren in plaats van het door deuren en vensters weg te smijten? Het is dat de erven-Vandersteen processen inspannen tegen wie de cover van hun album De wilde weldoener voor politieke doeleinden gebruikt, of de illustratie bij dit stuk was al gekozen.

Als Luc Coene in de spiegel kijkt en de sociale partners met enig (moreel en politiek) gezag wil overtuigen, zal hij toch de val moeten vermijden dat hij nu vooral de sociale zekerheid wil doen betalen wat hij destijds de bedrijven heeft gegeven. Een sociale zekerheid die hij zelf mee op droog zaad zette, door opeenvolgende sociale lastenverminderingen voor diezelfde bedrijven. Daar was destijds altijd wel wat voor te zeggen, het is geen zwart-witverhaal, maar dat is het vandaag ook niet. Wie overtuigend wil pleiten om van de sociale zekerheid inspanningen te vragen, zou misschien toch ook eens iets te zeggen mogen hebben over de notionele intrest. Ook dat debat wordt het best zo zakelijk mogelijk gevoerd: hoeveel kost die? Wat bracht die op? Kunnen er eventueel bijkomende voorwaarden opgelegd worden, zodat die meer (of eindelijk eens wat) opbrengt en minder kost?

Partijpolitiek
Luc Coene volgt Guy Quaden op. Dat was een PS'er die na verloop van tijd nauwelijks aangesproken werd op zijn partijkaart. Hij was bijvoorbeeld niet tegen de index, maar waarschuwde wel voor inflatieverhogende neveneffecten van die index. Vorige week zei Quaden in een afscheidsinterview: "Mijn stelregel is dat een gouverneur niet te veel moet spreken en niet te weinig. Hij moet alleen spreken over zaken die tot zijn bevoegdheid behoren - zoals het monetair en het economisch beleid - en daarbij moet hij uitgaan van het algemeen belang, niet van partijpolitieke overwegingen." Van dat laatste mag hij zelf niet verdacht worden. Voor een man met een uitgesproken partijpolitiek profiel als Luc Coene wordt dat geen sinecure.

Vooral omdat Coene, zelfs in zijn 'technocratische' functies, al een paar keer een kans miste om te zwijgen. In volle debat over de geluidsnormen boven Zaventem argumenteerde hij, als bewoner van de oostrand, dat de luchthaven eigenlijk verkeerd gelegen was en dus beter elders heropgebouwd zou worden, geheel toevallig ergens ten westen van Brussel. En vlak voor de verkiezingen vorig jaar voorspelde hij mogelijke onrust in de financiële markten bij eventuele verkiezingswinst van de N-VA.

De nationale bank bewaakt de economie en welvaart van het land, ziet inmiddels zelfs toe op onze banken, maar wie in die nationale bank houdt een beetje toezicht op haar nieuwe gouverneur?

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234