Donderdag 30/06/2022

AnalyseCoronavirus

Twee nieuwe broertjes van omikron komen in het vizier van de WHO. Wat is hun slagkracht?

null Beeld AP
Beeld AP

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) zet twee omikronvarianten op de lijst van in de gaten te houden nieuwkomers. Wat betekent dat precies? ‘Ik zou wel ongerust zijn mocht er een totaal nieuwe variant opduiken die ook voor meer ziekenhuisopnames zorgt’, zegt Steven Van Gucht (Sciensano).

Barbara Debusschere

1. Waarom zet WHO de nieuwe varianten op de watchlist?

De WHO volgt de evolutie van een paar tientallen subvarianten van de besmettelijke ‘oorspronkelijke’ omikronvariatie BA.1. Nu zet de gezondheidsinstantie BA.4 en BA.5 op haar watchlist. Want deze omikronfamilileden “hebben toegevoegde mutaties die we moeten bestuderen om hun impact in te schatten op mogelijke ontsnapping aan het immuunsysteem.”

Zo’n ontsnapping betekent dat mutaties een variant toelaten iemand die door vaccinatie en/of besmetting al immuniteit opbouwde toch te besmetten. “BA.4 en BA.5 hebben twee mutaties in het deel van het stekeleiwit dat bindt op de receptoren van onze cellen. Dat betekent dat die varianten opnieuw deels aan onze eerder opgebouwde immuniteit zouden kunnen ontsnappen”, zegt biostatisticus Tom Wenseleers (KU Leuven).

Een tweede reden waarom de WHO BA.4 en BA.5 in het vizier neemt, is dat ze de vorige variant, BA.2, bijna volledig hebben ingepalmd in de Zuid-Afrikaanse provincie Gauteng. Daar zijn ze voor het eerst ontdekt en ze maken er nu samen al 86 procent van de besmettingen uit. “Die dominantie hebben ze in een maand gerealiseerd, wat echt wel snel is”, zegt Wenseleers.

2. Waar rukken ze op?

Alleen in de Zuid-Afrikaanse provincies Gauteng en Kwazulu-Natal is er sprake van ‘oprukken’. In andere regio’s en landen zijn BA.4 en BA.5 alleen gesignaleerd. Het gaat om Botswana, Denemarken, Duitsland, Oostenrijk, Portugal, Groot-Brittannië en ook ons land, waar één besmetting met BA.4 is gemeld.

3. Wat is de slagkracht van BA.4 en BA.5?

In Zuid-Afrika stijgt het aantal besmettingen lichtjes waardoor de impact beperkt blijft. En het aantal gehospitaliseerden en doden blijft stabiel, wat suggereert dat BA.4 en BA.5 niet meteen ziekmakender zijn. “Maar het is nog te vroeg om daar definitief veel over te kunnen besluiten”, zegt Wenseleers. Pas nadat BA.4 en BA.5 de boel echt helemaal overgenomen hebben in Zuid-Afrika zal er duidelijkheid zijn over besmettelijkheid en virulentie.

Uit berekeningen van Wenseleers blijkt alvast dat infecties met BA.4 en BA.5 per dag zo’n 12 procent sneller aangroeien dan besmettingen door de vorige variant, BA.2. Dat zou betekenen dat de variant binnen de vijf dagen bijna dubbel zoveel mensen zou besmetten. “Dat is een aanzienlijk groeivoordeel en vergelijkbaar met het voordeel dat de Indiase deltavariant had ten opzichte van de Britse alfavariant”, zegt Wenseleers.

4. Hoe bezorgd zijn experts?

Omdat er in Zuid-Afrika geen toename in ziekenhuisopnames en sterfte te zien is, is er volgens Tulio de Oliviera van het Zuid-Afrikaanse Centre for Epidemic Response and Innovation geen reden tot grote bezorgdheid.

Wenseleers is minder stellig. “Het is inderdaad waarschijnlijk dat het in Zuid-Afrika goed blijft gaan. Daar hebben ze een paar zware golven achter de rug met in totaal zo’n 250.000 doden. Veel kwetsbaren zijn er al gestorven. Dat maakt het is lastig landen te vergelijken. BA.2 had in Zuid-Afrika ook nauwelijks impact en begon zijn reis daar op een gelijkaardige manier, maar heeft in Europa wel voor grote heropflakkeringen gezorgd.”

Zuid-Afrikanen in de rij voor een vaccin. In het land woekeren de nieuwe omikronsubvarianten BA.4 en BA.5 hevig.  Beeld Bloomberg via Getty Images
Zuid-Afrikanen in de rij voor een vaccin. In het land woekeren de nieuwe omikronsubvarianten BA.4 en BA.5 hevig.Beeld Bloomberg via Getty Images

Positief is wel dat de nieuwe varianten afstammen van BA.2. en dat de bevolking hier daar een erg sterke immuniteit tegen heeft opgebouwd. “Ik schat dat zo’n 7,97 miljoen Belgen zijn besmet met omikron en zo’n 60 procent kreeg ook een boostershot”, zegt Wenseleers. “Op bevolkingsniveau kan onze immuniteit niet veel beter zijn. Maar het kan dus dat BA.4 en BA.5 voor een stukje aan de opgebouwde immuniteit ontsnappen, waardoor we een heropflakkering van nieuwe besmettingen zouden kunnen zien. De hoop is dat er dan door die hoge immuniteit bij de bevolking veel minder zwaar zieken zouden zijn in vergelijking met vorige golven.”

Het valt Wenseleers ondertussen op dat het tempo waartegen nieuwe varianten opduiken versnelt. “Aanvankelijk zag je om de zes maanden ongeveer ééntje, nu is het ongeveer om de drie maanden”, zegt hij. “Dat is de evolutie in actie.”

Virologen Steven Van Gucht (Sciensano) en Guido Vanham (Instituut voor Tropische Geneeskunde) vinden grote bezorgdheid nu niet aan de orde.

“Het is voor een virus hoe dan ook moeilijk om nog besmettelijker te worden”, zegt Van Ham. “En van deze varianten is nog niet bekend of ze ziekmakender of besmettelijker zijn en welke bescherming immuniteit tegen een andere omikronsubvariant zoals BA.2 biedt. Wat ze wel al duidelijk maken is dat we nog niet van het virus af zijn.”

Van Gucht schat de voordelen van BA.4 en BA.5 vooralsnog in als ‘relatief beperkt’ en is vooral opgelucht dat BA.4 en BA.5 tot de omikronfamilie behoren. “Ik zou wel ongerust zijn mocht er een totaal nieuwe variant opduiken die ook voor meer ziekenhuisopnames zorgt”, zegt hij.

Ook de twee mutaties die de aandacht van de WHO wekken, jagen Van Gucht niet meteen op. “Het is logisch dat je dit opvolgt, maar redeneren dat deze mutaties sowieso betekenen dat deze varianten deels aan de immuniteit zouden ontsnappen is geen goed idee. Onze kennis van het virus is nog te beperkt om die conclusie zomaar te kunnen trekken. Daarom moeten we wachten op de velddata over de impact in ziekenhuizen.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234