Donderdag 18/08/2022

Tweede Gouden Uil wenkt voor Lanoye

‘Een shortlist vol literaire grandeur’, pronkt de jury van de Gouden Uil. Met bonzen als Cees Nooteboom, Thomas Rosenboom en Arnon Grunberg wordt dit jaar resoluut op veilig gespeeld. Die andere coryfee Tom Lanoye is met zijn bejubelde moederroman Sprakeloos de enige resterende Vlaming op de shortlist. Kortverhalen-schrijfster Mensje van Keulen fungeert als wit konijn.

Met Arnon Grunberg, Cees Nooteboom en Thomas Rosenboom bulkt de shortlist van de grote namen

Terwijl Grunberg een derde Gouden Uil binnen bereik heeft, mag Lanoye dromen van zijn tweede Uil. Juryvoorzitter Guy Mortier klonk alvast lyrisch: ‘Sprakeloos is wellicht het allerbeste dat Lanoye ooit heeft geschreven.’

Boekenjury’s grossieren graag in onvoorspelbaarheid. Terwijl de Gouden Uil vorig jaar gedomineerd werd door het jonge geweld - met als uiteindelijke winnaar Robert Vuijsje en Alleen maar nette mensen - hebben nu de tenoren van de Nederlandse literatuur weer het commando overgenomen. “De prille stemmen zijn er nog steeds, maar minder prominent”, stelt de jury, die net als vorig jaar onder voorzitterschap staat van Guy Mortier. Het zijn de “ouwe goden” die “luidruchtig de keel schrapen” en “hun voeten nog wat resoluter op de hoogsteigen Olympustop planten”, zo bazuint men.

Met Cees Nooteboom en zijn fijnzinnige, weemoedige kortverhalenbundel ’s Nachts komen de vossen neemt de Gouden Uil zowaar de laatste Prijs der Nederlandse Letteren-winnaar in zijn gelederen op. “Rijpheid en weemoed komen hier mooi samen”, zegt jurylid Sam De Graeve. De breedvoerige historische roman van Thomas Rosenboom Zoete mond, die het tijdvak van de jaren zestig tot leven wekt via de figuur van dorpsdierenarts Rebert van Buyten, is de tweede kanjer op de shortlist. Rosenboom heeft altijd altijd al een streepje voor gehad bij letterenjury’s: hij won al tweemaal de Libris Literatuurprijs. Arnon Grunberg is dan weer present met zijn gebundelde reportages in Kamermeisjes en soldaten, waarin hij zich ‘onder de mensen’ begeeft. Hij legt zijn oor te luister bij de pedofielenpartij, vermomt zich als kamermeisje of trekt als embedded journalist op met de Nederlandse militairen in Afghanistan. Prijzenlieveling Grunberg kan zodoende voor de derde keer De Gouden Uil opstrijken, al zou dat toch enigszins gevleid zijn. De vierde Nederlandse naam is Mensje van Keulen. De schrijfster scheerde hoge toppen in de jaren zeventig met haar benauwend ‘huiskamerrealisme’ en beleeft nu een bescheiden revival. “De zes verhalen in Een goed verhaal laten zien dat ze uitblinkt in millimeterwerk”, klinkt de lof. Samen met Nooteboom garandeert zij zo “de triomfantelijke rentree van het kortverhaal.” Tom Lanoye is finaal de enige overblijvende Vlaming op de shortlist met Sprakeloos, zijn moederhommage die “klinkt als een rauwe schreeuw, een ferme mokerslag”, “vol vurige, grommende taal.” Zijn nominatie komt geenszins onverwacht na alle jubel die Lanoye over zich kreeg uitgestort. Is hij de uitgesproken favoriet? Allicht wel, nu juryvoorzitter Guy Mortier het boek van zijn eigenste Humo-columnist prees als “wellicht de allerbeste Lanoye ooit.” De auteur zelf is vooral verguld dat de shortlist van zo’n hoge makelij is. Lanoye wijst op de persoonlijke voorgeschiedenis van Sprakeloos: “Het had niet hoeven geschreven te worden, omdat mijn moeder niet op die manier had moeten sterven.” Hij ligt nu perfect op koers voor een tweede Gouden Uil, nadat hij in 2003 bekroond werd voor Boze tongen. Enigszins verrassende afwezigen op de shortlist zijn Herman Koch en Tommy Wieringa, terwijl ook van de vijf Vlaamse auteurs op de veertienkoppige longlist Saskia De Coster (Dit is van mij) en de veelgetipte Peter Terrin (De bewaker) sneuvelden. Eerder vielen op de longlist al Annelies Verbeke, Elvis Peeters en Bart Koubaa tussen de plooien.

Deze shortlist kiest uitdrukkelijk voor een terugkeer van de gevestigde waarden, goed voor samen “zeventien decennia van beklijvend schrijverschap.” Is de jury voorzichtiger geworden na de iets gedurfdere shortlist van vorig jaar? Volgens juryvoorzitter Guy Mortier en jurylid Sam De Graeve ligt de verklaring voor het grijpen: “De grote namen hebben opvallend sterk werk afgeleverd. Dus is het logisch dat zij ook de shortlist vullen.” Volgens De Graeve ging dat evenwel niet zonder slag of stoot: “Het was voor elk jurylid een kwestie van kill your darlings. Liefst van al hadden we dit jaar zes boeken genomineerd, maar dat stond het reglement echt niet toe. Het leidde tot felle discussies.” Over het algemeen was de oogst rijker dan het jaar voordien: “Vorig jaar kregen we opvallend veel hybride boeken in tussengenres op ons bord, nu zaten er meer ‘doorgegroeide’, verhalende boeken bij.” Ook veel waanzin en “het allerdonkerste van de mensenziel, overigens.” De jury, naast Mortier bestaande uit Humo-recensent Jeroen Maris, Sam De Graeve (die van Woestijnvis naar Humo verkast), Kathy Mathys (De Standaard) en Jeroen Vullings (Vrij Nederland), nomineerde dus ook twee huiscolumnisten van het weekblad: Lanoye en Grunberg. Toeval? “We proberen dat te objectiveren”, benadrukt Mortier. “Kijk, vorig jaar hebben we Dimitri Verhulst met Godverdomse dagen niet genomineerd en daar kwam ook kritiek op. Met buitenliteraire factoren houden we echt geen rekening.” Op zondag 25 april weten we welke coryfee de 25.000 euro op zak steekt. De winnaars van De Gouden Uil worden dan bekendgemaakt tijdens de uitzending van cultuurmagazine Cobra.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234