Dinsdag 28/06/2022

'Tweeverdieners zijn de nachtmerrie van het feminisme'

Filosofe Joan Tronto is niet blind voor de tekortkomingen van het feminisme, voor de nieuwe kloven die emancipatie kan doen ontstaan. En dat je die strijd niet kunt beperken tot één groep. Waar een beetje hedendaagse feministe oog voor moet hebben, zijn overvolle agenda's.

Leuven

Van onze medewerker

Tom Meulenbergs

Zorg als politiek en maatschappelijk thema is het stokpaardje van Tronto en de kernboodschap van haar veelgeprezen boek Moral Boundaries (1994). Haar discours over zorg is een nieuwe vorm van feminisme, ver van de klassieke clichés en gedateerde labels van de vrouwenbeweging.

Joan Tronto: "We mogen niet uit het oog verliezen dat het feminisme ook altijd een sociale strijd is geweest. Klasseverschillen, sociale rechtvaardigheid, immigratie en de sociale positie van migranten zijn onderwerpen waarvoor een hedendaags feminisme strijd moet leveren. Ze hebben de vrouwenbeweging ook altijd gekleurd. Zelf kom ik oorspronkelijk uit de vredesbeweging in de VS als protest tegen Vietnam. Tijdens mijn doctoraatstudies aan Princeton las ik in een studentenkrant de ultieme droom van een van mijn studiegenoten: trouwen met een vrouw die later goed voor zijn kindjes zou zorgen. Toen is er bij mij een lichtje gaan branden. Ik besefte dat er iets niet in de haak was met het rollenpatroon waarin vrouwen werden gedrukt. Nadien heb ik op geen enkel moment een breuk gezien tussen mijn engagement tegen de oorlog en mijn betrokkenheid in de vrouwenbeweging. Voor mij is dat altijd één strijd geweest, een strijd voor meer sociale rechtvaardigheid.

"Ik denk dat de feministische beweging op twee fronten successen heeft geboekt. Op professioneel vlak is het voor vrouwen vandaag veel makkelijker een carrière uit te bouwen. Ook op seksueel vlak heeft het feminisme een succesvol parcours afgelegd. De toegang tot voortplantingstechnologieën en het vrije gebruik van anticonceptie mogen we best op ons conto schrijven."

Ook voor mannen heeft het feminisme heel wat afgedwongen. Neen, feministes haten geen mannen. "Meestal toch niet", lacht Tronto. "Het feminisme heeft altijd gestreden tegen vastgeroeste rolpatronen en die treffen ook mannen. Het is dus evengoed een strijd die in het voordeel van mannen is. Van hen wordt verwacht dat ze zich conformeren aan wat het betekent 'man' te zijn. In het verleden gold die dwangmatigheid voor hen nog veel sterker. Mannen die zich niet schikten naar de 'codex van mannelijkheid' zijn altijd als veel bedreigender ervaren dan vrouwen die zich niet als vrouw gedroegen. Uit kinderpsychologisch onderzoek blijkt zelfs dat jongens rond hun vijfde worstelen met ernstige identiteitsproblemen, omdat ze net dan worden geconfronteerd met bepaalde eisen die te maken hebben met hun jongen zijn. Ze mogen niet langer binnen met poppen spelen maar moeten buiten voetballen, bijvoorbeeld. Het is door met succes die patronen in vraag te stellen dat de feministische beweging ook voor mannen het leven heel wat aangenamer heeft gemaakt. De 'nieuwe man' is een van de grootste successen van het feminisme, zolang hij daar natuurlijk zelf niet het slachtoffer van wordt. Eigenlijk kun je zeggen dat het doel van het feminisme is om alle voorschriften over hoe mannen of vrouwen moeten zijn of zich moeten gedragen te verbannen.

"Vrouwen noch mannen noemen zichzelf gemakkelijk 'feminist' maar als je hen vraagt of de twee geslachten dezelfde kansen zouden moeten krijgen, antwoordt de overgrote meerderheid positief. Hoewel. In het begin van de jaren negentig bleek in de VS uit een aantal onderzoeken dat vrouwen uit de middenklasse of de upper class weinig bereid zijn zich feministe te noemen. Arbeidersvrouwen voelen des te meer de behoefte zich met andere vrouwen te identificeren. Blijkbaar voelen vrouwen die geslaagd zijn in het leven en die elke dag opnieuw profiteren van de strijd die de vrouwenbeweging heeft geleverd, zich minder verwant met andere vrouwen. Vrouwen uit de arbeidersklasse kennen nog veel meer gevoelens van betrokkenheid en solidariteit met andere vrouwen."

Tronto is niet onverdeeld gelukkig met de successen van het feminisme. Door vooral de positie van middenklassevrouwen te versterken dreigt een nieuwe ongelijkheid te ontstaan. "Wat er nu aan het gebeuren is, is echt de nachtmerrie van elke feministe", zucht ze. "Nu vrouwen uit de middenklasse een diploma hebben en een eigen carrière uitbouwen, heb je het fenomeen van de tweeverdieners. Een gezin uit de middenklasse heeft een veel hoger inkomen dan vroeger maar tegelijkertijd rest er veel minder tijd voor het huishouden. Die taken worden nu uitbesteed aan goedkope hulpjes. In de VS worden daarvoor vaak immigranten of illegalen ingeschakeld. Hier dreigt een nieuwe sociale tweedeling. Het paradoxale aan die hele situatie is dat wij als samenleving voor de mensen die het gros van hun tijd besteden aan zorgactiviteiten, bijvoorbeeld als zulke hulpjes, het minst zorg dragen. Voor hen dreigt dit slecht uit te draaien. Aan het einde van de rit blijven zij over met weinig tijd, want ze moeten keihard werken, en met weinig geld, want ze worden ondermaats betaald."

Naast het wegwerken van die nieuwe sociale kloof mag het feminisme volgens Tronto vooral de trein van de onthaasting niet missen. Het beheren van onze agenda met aandacht voor quality time moet een van de centrale aandachtspunten van een hedendaags feminisme zijn: "Het helse tempo waarin we vandaag werken en leven is verantwoordelijk voor het uitbesteden van die alledaagse huishoudelijke taken. De agenda en tijdsbeleving van de hedendaagse mens wordt bepaald door de kapitalistische orde. Er zijn maar weinig landen ter wereld die zoals Frankrijk de 35-urige werkweek hebben durven invoeren. In de VS werkt de doorsneewerknemer 55 uren per week. Dat maakt de mensen moe. Ze geraken gefrustreerd en beginnen zich allerlei vragen te stellen. Je ziet dan dat ze in eerste instantie de schuld bij zichzelf leggen. 'Wat is er mis met mij dat ik mijn job en gezin niet kan combineren?' Veel mensen denken dat zij het zijn die tekortschieten, terwijl er nog nooit zoveel is gewerkt.

"Door te pleiten voor onthaasting kan het feminisme afrekenen met zijn voorbijgestreefd imago. Het feminisme is altijd ten strijde is getrokken tegen schadelijke sociale constructies. Toch zal onze benadering altijd verschillen van die van andere sociale organisaties, zoals vakbonden. Feministen zullen aandacht blijven hebben voor de positie van de vrouw. Uit ervaring weten we immers dat van hen niet alleen verwacht wordt dat ze uit werken gaan maar dat ze vaak ook nog eens de last van het gezin op hun schouders dragen."

Met dank aan professor Veerle Draulans, coördinator genderstudies KU Leuven & TFT Universiteit Tilburg.

'Veel mensen denken dat zij tekortschieten, terwijl er nog nooit zoveel als nu is gewerkt'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234