Zaterdag 13/08/2022

Twin Peaks in de Spaanse Pyreneeën

'De grootste nachtmerrie die je kunt hebben, komt eraan...' Het bericht van vorig jaar zat nog in de mailbox van de burgemeester. Vorige week werd de man met een jachtgeweer neergelegd. Het hele bergdorp, 37 inwoners groot, wordt ondervraagd. Iedereen is verdacht, iedereen wantrouwt iedereen. Waar hebben we dat nog gezien?

Door Rudy Pieters

Het was zijn vrouw die alarm sloeg. De avond ervoor was Miguel Grima (50) naar Jaca gereden voor een vergadering met de burgemeesters van de vijf andere Pyreneeëndorpjes in de buurt, de laatste dorpjes voor de Franse grens. Jaca ligt een uurtje rijden van Fago, de negorij van amper 37 zielen die al elf jaar door Grima bestuurd werd. Rond half tien was de bijeenkomst afgelopen. De ochtend erna, vorige zaterdag, was Grima nog altijd niet thuis. Zijn vrouw vreesde het ergste.

Meteen begon een grootscheepse zoektocht. Kort na de middag werd Grima's levenloze lichaam gevonden in een greppel naast de weg tussen Fago en Majones, het volgende dorpje. Op vier plaatsen in zijn borst was jachthagel binnengedrongen, zijn hoofd vertoonde sporen van slagen. Zijn wagen, een Mercedes 190, werd pas 's avonds gevonden door twee jagers, 12 kilometer verderop, op een bosweg vlakbij de Nacional naar Pamplona. De zijruit aan de bestuurderskant was gebroken, de voorkant zat onder de blutsen. Een bakker in Villareal de la Canal, het voorlaatste dorp voor Fago, was de laatste die Grima levend had gezien. Vrijdagavond om kwart voor tien was de burgemeester er brood komen kopen.

Minstens twee daders, denkt de guardia civil. In een scherpe bocht hebben ze stenen op de weg gelegd, een hinderlaag. Kort na tienen moet de burgemeester gearriveerd zijn. Hij stopte, de daders zijn waarschijnlijk op de auto gesprongen, hebben de zijruit stukgeslagen en hebben Grima uit de auto gehaald. Hij werd van dichtbij neergeschoten, vervolgens versleept en in de greppel gedropt.

De belangrijkste getuige is een Baskische arts die vrijdagavond naar zijn huis in Fago reed en kort na de moord aan de scherpe bocht kwam. Hij zag er de lege Mercedes, wilde stoppen om te helpen, maar een onbekende man met een zaklantaarn sommeerde hem door te rijden. Waarschijnlijk een van de daders. Ze waren duidelijk niet bang voor grote risico's, ze zouden zelfs nog 12 kilometer met de auto van het slachtoffer rijden.

Het dorpje was in shock - en niet alleen door de gruwelijke manier waarop Miguel Grima om het leven kwam. Het onderzoek concentreerde zich meteen op de disputen die Grima met sommigen van zijn dorpelingen uitvocht. Hij was een populaire burgemeester, dat wel. Hij was al aan zijn derde legislatuur bezig, in 2003 herkozen met driekwart van de 23 stemmen. Maar Grima was er niet geboren, en in Spanje word je dan nooit voor vol aangezien. Hij was een typisch voorbeeld van een stadsjongen die de drukte ontvlucht was om in de bergen tot rust te komen. Twintig jaar geleden was hij hier met zijn vrouw neergestreken. Hij begon een klein bedrijf dat bobijnen maakte voor motoren van kleine huishoudtoestellen. De laatste jaren had hij een huis laten bouwen dat hij als 'casa rural' verhuurde.

Grima hield van Fago en stortte zich al snel op de politiek. "Hij wijdde zich met hart en ziel aan zijn dorp", zegt Antonio Torres, de PP-voorzitter van de provincie Huesca. "Hij was actief in de bosintercommunale, in de streekraad, ging voortdurend langs bij het regioparlement en het provinciebestuur en maakte deel uit van de commissie van burgemeesters die over een protocol met het ministerie van Leefmilieu onderhandelde."

Grima kwam uren te kort, want in dit soort kleine dorpen neemt de burgemeester het bestuur helemaal in zijn eentje waar, alle bevoegdheden rusten op zijn schouders, en dat allemaal zonder vergoeding. Een verkozen gemeenteraad is er niet. De zittingen van de raad zijn open, iedereen mag er zijn zeg doen. En de laatste jaren liepen die discussies steeds meer uit de hand.

Als het van Miguel Grima afhing, zou Fago een klein, traditioneel dorp blijven. De betonkoorts die heel Spanje teistert, zou hier geen kans maken. Aan de bossen mocht men niet raken. De burgemeester kreeg het daardoor aan de stok met sommige inwoners en ook met jagers. Vele mensen verbleven er alleen in de zomer en in de weekends. Geen echte inwoners dus, en Grima weigerde hen in te schrijven in zijn gemeenteregister. Volgens kwatongen wilde hij zo nieuwe kiezers tegenhouden om zijn macht veilig te stellen.

Anderen lagen met hem overhoop omdat hij bouwwerken had stilgelegd voor een casa rural, of de belasting op een caféterras op de openbare weg had verhoogd. "Hier zijn er veel die de burgemeester beu zijn", zegt veekweker Santiago Maynar, die in 2003 voor de socialistische PSOE opkwam. Het laatste jaar moest de dorpskas naar schatting 18.000 euro advocatenkosten betalen voor alle rechtszaken die tegen de burgemeester waren aangespannen. Vorige maand nog verloor Grima een van die zaken. De rechter verplichtte hem iemand in te schrijven in het gemeenteregister. Maar na de uitspraak liet de burgemeester de man per brief weten dat hij de uitspraak aan zijn laars zou lappen.

De helft van het dorp steunde Grima nog altijd, de andere helft was tegen, en liet dat steeds duidelijker blijken. In maart haalden ze een reportageploeg van de openbare televisiezender TVE naar Fago en spuiden ze ongeremd hun ongenoegen. De kijkers zagen niet hoe de meningsverschillen steeds meer in bedreigingen ontaardden. "Op een gegeven moment hebben enkele inwoners hem uitgescholden en naar hem gespuwd tijdens een gemeenteraadszitting", zegt een vriend. "De sfeer werd alsmaar grimmiger in het dorp."

Er wordt gefluisterd dat zijn autobanden vaak lek werden gestoken, dat een deur van zijn casa rural was afgerukt en dat vergif in zijn tuin was gestrooid. Twee jaar geleden zou een onbekende de remolie van zijn wagen hebben verwijderd, sabotage die volgens de guardia civil nog niet is bewezen.

Op 12 maart 2006 kreeg Miguel Grima een zeer verontrustende e-mail: "Mijn onschatbare klootzak, doordat de artsen een neurotische depressie bij mij hebben vastgesteld, ben ik van plan mij in Fago te vestigen. Ik verwacht dat een fascistenvriendje als jij goeie redenen zal hebben om mij te zeggen dat ik mij hier niet als nieuwe inwoner kan vestigen... De grootste nachtmerrie die je kunt hebben, komt eraan... DE VRIJHEID... Je zult van me horen, meer nog, we zien elkaar binnenkort..." De anonieme mail zat zaterdag nog steeds in elektronische postbus.

De burgemeester trok kort na de bedreiging naar de provinciale vertegenwoordiger van de centrale regering. "Hij zei dat hij bezorgd was en dat hij enkele personen, die niet van het dorp waren, niet vertrouwde en dat hij zich bedreigd voelde", verklaart partijgenoot Antonio Torres, die hem toen vergezelde. Maar namen noemde Grima toen niet, en hij diende ook nooit klacht in bij de politie.

De laatste maanden smeekten zijn vrienden hem bij de volgende verkiezingen, over vier maanden, niet kandidaat te zijn. Hij heeft er toen een dagje over nagedacht en besloot er inderdaad mee te stoppen. "Je hebt gelijk", zei hij. "Ik ga me niet meer verkiesbaar stellen. Ik ben al die problemen en ruzies beu." Het zou niet meer baten.

Werd Miguel Grima door iemand uit zijn eigen dorpje vermoord? Volgens de burgemeesteres van Castiello de Jaca, een vriendin van hem, hebben sommige inwoners van Fago zaterdag zijn dood gevierd, nog voor de volledige toedracht bekend raakte. Het gerecht neemt het spoor serieus. Het hele dorp werd al ondervraagd. De speurders vroegen speekselstalen en vingerafdrukken van inwoners die in rechtszaken tegen Grima verwikkeld waren, want in de Mercedes zouden een paar haren gevonden zijn, die het DNA-profiel van de moordenaar kunnen bevatten.

In het dorp zelf vinden ze dat er elders moet worden gezocht. "De mensen hadden besloten de burgemeester langs gerechtelijke weg te bekampen, en het gerecht heeft hen in alle zaken gelijk gegeven", zegt een inwoner. "Waarom zou iemand het recht in eigen handen nemen als Grima over enkele maanden toch zijn ambt zou neerleggen?"

Een mysterieuze moord in een afgelegen bergdorp midden in de bossen. Het ruikt naar Twin Peaks. Iedereen is verdacht, want ondanks het omvangrijke team dat de guardia civil vanuit Madrid stuurde, is er nog altijd niemand opgepakt. Spanje volgt het mysterie al een week op de voet. Een jaar geleden, bij de TVE-reportage, had het land zich nog vrolijk gemaakt over dat ruziënde bergdorpje daar in de Pyreneeën. Nu is het onvervalste tragiek. Alle media hebben er hun beste misdaadverslaggevers naartoe gestuurd. Het anders zo rustige bergdorpje staat vol schotelantennes. De eerste Britse en Duitse reporters zijn al gesignaleerd.

De inwoners zijn het meer dan moe. Zij zijn maar met een handvol en dus zijn het altijd dezelfden die met dezelfde vragen worden bestookt. En ze hebben het gevoel dat ze zonder uitzondering door het slijk worden gehaald. De meesten verschuilen zich in hun huizen. Toen Miguel Grima dinsdag werd begraven, in aanwezigheid van een honderdtal vrienden en familieleden, vlogen er stenen richting de camera's. Een vriendin van de vermoorde burgemeester kon maar net in bedwang worden gehouden toen ze de journalisten te lijf wilde gaan.

Vandaag moeten de inwoners weer buitenkomen en elkaar in de ogen kijken op een betoging tegen de moord. Wie thuis blijft, maakt zich verdacht. Wie wel komt, slikt zijn eigen verdenkingen beter in. En maandag moeten ze allemaal een nieuwe burgemeester kiezen. De sfeer is zo gespannen dat niemand zich kandidaat durft te stellen. De andere burgemeesters uit de streek zijn bezorgd. Het toerisme is een van hun belangrijkste bronnen van inkomsten, het imago heeft de voorbije week bijna onherstelbare schade opgelopen.

In North Bend, Washington, het plaatsje waar David Lynch Twin Peaks draaide, strijken nu busladingen Japanners neer om in het Mar-T Cafe de cherry pie en de damn fine coffee te proberen. Maar hier in Fago, waar de werkelijkheid de fictie overtreft, zal het na het vertrek van de laatste ramptoerist stil zijn. Akelig stil.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234