Maandag 26/09/2022

Twintig jaar CNN: oorlog te koop

Eind jaren zeventig was Channel 17 in Atlanta een van de zovele zesderangszenders die de Verenigde Staten rijk waren. Tot eigenaar Ted Turner met het lumineuze idee op de proppen kwam er een nieuwszender van te maken. Op 1 juni 1980 ging het Cable Network News (CNN) in de ether als 's wereld eerste 24-uursnieuwszender. Het 'Chicken Noodle Network', zoals critici het televisiestation wel eens noemen, werd groot door zijn liveverslaggeving van de ramp met de Challenger in 1986 en de Golfoorlog in 1991. Twee gebeurtenissen waar de nieuwszender exclusief op de eerste rij stond.

De eigen markt werd te klein en in 1985 werd CNN International opgericht. Thans heeft CNN 4.000 mensen in dienst, bezit het elf televisiekanalen en bereikt het meer dan een miljard mensen. Met een 220 miljoen frank kostende multimediale campagne naar aanleiding van zijn 20ste verjaardag wil CNN zich nu positioneren als bron van kennis en informatie in de 21ste eeuw.

Twintig minuten voor VS-president Bush het startschot gaf voor het bommentapijt op Irak, kondigde Bernard Shaw 'de moeder van alle oorlogen' aan in 1991. 'Als het niet op CNN was, is het niet gebeurd,' luidt de slogan na de Golfoorlog. Breaking news is het handelsmerk van de zender. CNN pretendeert instant geschiedenis te schrijven in liveverslaggeving, een gegeven waartegen vanuit historiografische hoek sterk gefulmineerd wordt. Hoe je het ook bekijkt, de grote nieuwszenders kregen hun status door de adembenemende beelden van een realtime oorlog. Oorlog zorgt voor hoge kijkcijfers en voor roem voor degene die hem verslaat. De reclame-inkomsten stegen in 1991 met 28 procent en reporter Peter Arnett groeide van de ene dag op de andere uit tot een vedette - ondanks de vragen die rezen bij hun deal met de Irakezen om in Bagdad te mogen blijven en exclusief hun militaire communicatiesysteem te gebruiken.

CNN leerde al snel dat een sleutel om alle concurrentie in de kiem te smoren lag in de snelheid van doorlopende rechtstreekse verslaggeving bij gebeurtenissen. Maar de concurrentie zit niet stil, en vandaag moet CNN zijn exclusieve nieuwsjasje delen met andere stations: ABC, CBS en NBC in de Verenigde Staten, BBC World in de rest van de wereld. Na 'kaskrakers' als de Golfoorlog zag CNN zijn roem halfweg de jaren negentig tanen. Het televisiestation bezat niet langer het monopolie als exclusieve nieuwszender en koos voor een andere tactiek. 'Global reach, local touch' is de slogan waarmee het beleid geregionaliseerd werd. De volgende stap was CNN Interactive. CNN's moederbedrijf Time Warner fuseerde begin dit jaar met America Online (AOL). Met deze fusie werd de inhoudelijke informatie die Time Warner levert, gekoppeld aan de toegangsmogelijkheden tot het internet die AOL bezit. De pagina's van www.cnn.com worden 200 keer per dag ververst. Met regionale sites wil het station bovendien de 6,7 miljard hits van vorig jaar op zijn websites nog vergroten. Bovendien lijkt de diversicatiestrategie met de lancering 'televisie à la carte' als CNN Financial te werken.

Anno 1999 blijkt uit het European Media and Marketing Survey (EMS) dat CNN International zijn marktleiderschap van de internationale zenders consolideert. De zender bereikt 50 procent van de respondenten uit het onderzoek en vergrootte hiermee zijn bereik met 9 procent. BBC World kaapt echter de eer van snelst groeiende nieuwskanaal weg: het bereik van de zender steeg gemiddeld met zo'n 30 procent. Maar op dagelijkse basis kijkt er nog geen 4 procent naar beide zenders. BBC World en CNN International benadrukken wel het grote succes van hun nieuws bij de doelgroep: topmensen uit het bedrijfsleven.

Het huwelijk tussen CNN-sterreporter Christiane Amanpour en James Rubin, de woordvoerder van Madeleine Albright, kan enigszins als exemplarisch voorbeeld staan voor de rol van de nieuwszender als een volwaardige pion in het politieke spel. Wereldleiders vernemen de laatste nieuwsontwikkelingen sneller van de zender dan van de eigen informatiediensten. Ze nemen met de hete adem van CNN in de nek snelle beslissingen, meestal ingefluisterd door de spindoctors waaraan het mediamanagement wordt overgelaten. De kunst bestaat erin om in 20 seconden een boodschap samen te vatten en een mediagenieke oneliner de wereld in te sturen.

Maar niet alleen de media en de politiek zijn verweven. De verstrengeling van entertainment en perssector blijkt uit de bedrijfsstructuur van CNN: het komt in 1996 voor 7,5 miljard dollar in handen van multimediagigant Time Warner. Ook vormelijk bestaat er een sterke link tussen de nieuws- en entertainmentsector: oorlog wordt verpakt als infotainment met Top Gun-waardige beelden. Zo werd de geschiedenis van de Golfoorlog geserveerd in de vorm van een fictieverhaal. Bij de 'sequel' Desert Fox in 1998 was er één journalist voor 15 soldaten ter plekke. Tot wat de aanwezigheid van zulke indrukwekkende troepenbewegingen van de media kunnen leiden, toonden de lachwekkende tafereeltjes van mariniers die in nachtcamouflage aan land slopen in Somalië... om daar op horden cameramensen te stoten, die felle spots op hen richtten en begonnen te filmen.

Maar veel ergere realiteiten worden wel eens over het hoofd gezien. 'Events not seen on a TV screen do not exist', de boutade vat de tragische keerzijde van de medaille samen. Het duurde bijna twee weken vooraleer de media de ware omvang van de genocide in Rwanda in 1994 onder ogen zagen. De menselijke catastrofe in de vluchtelingenkampen in de Kivu-streek kreeg enkele maanden later zoveel meer aandacht, zodat de indruk werd gewekt dat deze tweede ramp veel erger was dan de genocide. Luc Huyse zegt hierover: "Het vervalst het perspectief van een van de meest tragische gebeurtenissen van de 20ste eeuw."

An Bruyninckx

'Als het niet op CNN was, is het niet gebeurd'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234