Woensdag 05/10/2022

u Vervolg van pagina 19

The Barnes Foundation, 's werelds meest mythische museum, gaat verhuizen

Alles bij elkaar genomen, botsen sommige principes en brengen het voortbestaan van 'de Barnes' in het gedrang. Schilderijen en zalen moeten dringend gerestaureerd worden, er bestaat nog altijd geen catalogus van de verzameling en het onderzoek naar de collectie staat in zijn kinderschoenen. Veel geld is er immers niet voor die projecten.

Langzaamaan werd de Barnes Foundation een noodlijdende instelling. Hoewel het lang niet duidelijk is wie waarvoor verantwoordelijk is. Volgens de directeur zijn het niet de bepalingen van Barnes zelf die een verhoging van het aantal bezoekers tegenhouden, maar maakt de gemeentelijke overheid van Merion het onmogelijk meer bezoekers aan te trekken. De omwonenden zouden niet willen dat er een parking en meer autoverkeer in hun rustig suburbia komen. Ze zijn ook gekant tegen meer of grotere bussen die bezoekers aan en af zouden brengen. Om geld in het laatje te brengen, wilden de bestuurders van 'de Barnes' een aantal bedrijfsevenementen in de prachtige tuinen houden, maar ook daar zou de buurt een stokje voor hebben gestoken. De Barnes Foundation zat dus in een financiële wurggreep: verhuizen mag niet van dokter Barnes, in Merion blijven betekent evenwel een stille dood. En dat terwijl drie grote mecenassen met veel geld klaar staan als 'de Barnes' naar een toegankelijker locatie verkast, het liefst downtown Philadelphia.

Twee jaar geleden stapten de bestuurders van de Foundation naar de rechtbank met de vraag of de instelling mocht verhuizen naar Philadelphia. Vorige maand willigde de rechter van Montgomery County Court hun eis in. Daarmee heeft hij hen de mogelijkheid gegeven in te gaan op het verleidelijke aanbod van drie 'schenkers', de Pew Charitable Trusts, de Annenberg Foundation en de Lenfest Foundation, om samen 150 miljoen dollar bijeen te brengen voor het nieuwe project: 100 miljoen voor een nieuw museumgebouw, 50 miljoen voor de werking van de instelling.

De rechter argumenteerde dat het onmogelijk was het programma uit te voeren dat dokter Barnes in zijn wilsbeschikking had vastgelegd en dat een verhuizing van de instelling de minst drastische keuze was om zijn intenties te realiseren. Als 'de Barnes' nog jaren in financiële nood zou blijven verkeren, was een totale sluiting niet denkbeeldig.

De rechtbank kwam ook tot de conclusie dat de verkoop van enkele eigendommen van de stichting hooguit 20 miljoen dollar zou opleveren. "Een bedrag", aldus de rechter, "dat de neerwaartse spiraal van de Foundation niet zou stoppen." Ook de mogelijke toegevingen die het gemeentebestuur van Merion zou willen doen om meer bezoekers toe te laten, werden door de rechter bestempeld als "weinig concreet".

De rechter is er zich wel van bewust dat de toelating om het museum te verhuizen "een ongehoorde schending van Barnes' wilsbeschikking is" en op veel kritiek stuit. Toch vond hij in een aantal documenten signalen terug dat Barnes wou dat na zijn dood zijn collectie een zo groot mogelijk publiek zou bereiken. "Koppelen we die verzuchting aan de waarborg van de Foundation dat Barnes' eerste doelstelling, het onderwijsprogramma, behouden blijft en zelfs uitgebreid wordt, dan kunnen we met een gerust gemoed toestemmen in de nieuwe samenwerking."

The Barnes Foundation verhuist vermoedelijk naar de Museum Mile, vlak bij het Philadelphia Museum of Art en het Rodin Museum. De Barnes-beheerders hebben tot nu altijd verklaard dat de ensembles zoals ze nu in Merion te zien zijn in het nieuwe museumgebouw intact zouden blijven, terwijl het verband tussen de zalen hetzelfde zou blijven. Bijkomende ruimte willen ze gebruiken voor tijdelijke expo's - wat nu niet kan - om "de experimenten van Barnes in esthetische evenwichten en ensemble-installaties" voort te zetten.

Burgemeester John Street van Philadelphia verklaarde vorige week nog dat de stad bereid is een terrein te schenken of financiële steun te geven. "Het is voor ons heel belangrijk dat de bedoelingen van Barnes samen met zijn collectie verhuizen. We steunen zijn doelstelling om onderwijs en kunst te promoten bij de man in de straat."

The Barnes Foundation mag dan, voorlopig, gered zijn, het slechte nieuws is dat een uniek museum verloren zal gaan. Nooit zullen de kunstwerken nog getoond worden op de manier en de plek die Barnes exact voor ogen stond.

Roberta Smith schreef in de International Herald Tribune dat 'de Barnes' gebukt ging onder zoveel beperkingen dat het "een fetisj" was geworden, "een monument voor een benauwende, voorbijgestreefde opvatting, terwijl de kunst zelf gegijzeld wordt". Volgens haar ging het museum te veel over Barnes zelf en te weinig over kunst. Andere waarnemers dan gewagen van een zoveelste toegeving aan de almachtige mecenassen in de VS en "de plundering van een cultureel meesterwerk". "Toekomstige generaties zullen geschokt zijn door wat wij nu toelaten."

Het zal nog zeker vijf jaar duren voordat The Barnes Foundation haar deuren sluit in Merion. U hebt dus nog wat tijd om te gaan kijken naar deze mythische plek, dit kunstwerk opgetrokken uit kunst. A la recherche du temps presque perdu.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234