Maandag 27/06/2022

Uit het programma

Geograaf Mathieu Van Criekingen: 'Tegen gentrificatie helpt enkel controle op de huurprijzen. Maar daar zijn we in Belgi� nog ver van verwijderd'

Publiekstrekkers worden als vanouds de concerten en films op vrijdag en zaterdag. Uit het filmaanbod pikken we Mille milliards de dollars (vrijdag 26/8), een klassieker van Henri Verneuil met Patrick Dewaere als onderzoeksjournalist in een een omkoopschandaal. Het weekend daarna is onder meer Leo the Last te zien, een onbekende maar wonderlijke film van John Boorman met Marcello Mastroianni als adellijke erfgenaam in een volkswijk. Op woensdagen zijn er activiteiten in de Zuidwijk (24/8, petanquetornooi, rondleiding) en de Ravensteingalerij (31/8, rondleiding, concert). Elke zondag is er een gentrificaTOUR en wordt halt gehouden in het kunstenaarsdorp Ateliers Mommen voor film, gastentafel en expo. Programma PleinOPENair: www.nova-cinema.com

(KrH)

Leopoldstraat, stadskanker naast de opera

Dit weekend houdt PleinOPENair halt in de Leopoldstraat, vlak achter de Muntschouwburg. De straat biedt deze dagen een hallucinant schouwspel: Op enkele meters van de opera, pal in het hoofdstedelijke centrum, gaapt een immens gat. Sloopmachines hebben er net een van Brussels oudste stadskankers met de grond gelijk gemaakt. Het betreft niet zomaar een pand. Onder de sloophamer verdween onder meer een theaterzaal die door de Muntschouwburg nog een tijdje als repetitieruimte werd gebruikt. Toppunt van ironie: het gebouw is al tien jaar geklasseerd. Net voor die bescherming inging deden de slopers echter al eens hun werk en kon de verrotting beginnen. Ook de buurt van de Leopoldstraat wordt momenteel opgewaardeerd: terwijl de stadskanker zelf plaats maakt voor een luxehotel en dure appartementen wacht de andere kant van het Muntplein op de komst van het Casino van Brussel en alweer luxewoningen in 2008. (KrH)

De Marollen, tussen Noord-Zuidverbinding en verzaveling

Vanaf 2 september weekend slaat het festival de tenten op in Nieuwland, in het laagste gedeelte van de Marollen, vlak bij de Noord-Zuidverbinding, die een sfeervol geluidsdecor garandeert tijdens concerten en films. De Marollen werden jaren geleden al geconfronteerd met hun eigen vorm van gentrificatie, de 'verzaveling'. De antiquairbedrijvigheid uit de nabijgelegen Zavelbuurt woekerde er langzaam voort in de volkswijk en trok ook een nieuwe, rijkere bevolking aan. Vandaag zijn de twee hoofdassen van de wijk bezaaid met de grootse dichtheid van antiquairzaken van het land. Als de wijk er toch nog in geslaagd is haar legendarische volkskarakter voor een stuk te behouden, ligt dat vooral aan het grote aantal sociale woningen in de buurt, weet Mathieu Van Criekingen. (KrH)

Help, de buurt wordt hip

PleinOPENair, het rondtrekkende openluchtfestival van Cinema Nova, is de voorbije jaren uitgegroeid tot een onmisbare pijler van de Brusselse zomer. In de editie van dit jaar staat de 'gentrificatie' centraal, zeg maar de verhipping van wijken die arme bewoners verdringt. Met films en concerten maar ook rondleidingen en expo's legt het festival nog tot 4 september de vinger op de wonden van de veranderende stad.

Brussel

Eigen berichtgeving

Kris Hendrickx

PleinOPENair is een festival met een missie. Toen Cinema Nova en City Mine(d) het festival acht jaar geleden opstartten was die missie duidelijk: plekken in de stad tonen waar iets te gebeuren stond, pijnpunten waar je de 'bruxellisation' (het platgooien van historische wijken om er zonder veel nadenken iets nieuws te zetten) aan den lijve kon ondervinden, waar het absurde van de gemeentelijke macht in Brussel tastbaar werd. Duizenden toeschouwers ontdekten op die manier de werven van de Europese wijk, het Rijksadministratief Centrum of de Zuidwijk in Sint-Gillis.

Anno 2005 is Brussel veranderd. De stad raakt volgebouwd, braakterreinen zijn schaarser en het festival kiest er dit jaar dan ook voor de perverse gevolgen van de stadsvernieuwing te belichten. Een van die neveneffecten is de gentrificatie. De term is een vernederlandsing van het Engelse gentrification (van gentry, landadel) en verwijst naar een tendens die in nogal wat verpauperde stedelijke buurten voelbaar is: buurten met potentieel worden trendy en trekken nieuwe bewoners aan. Het gevolg is niet enkel een opwaardering van de buurt, maar ook een stijging van huur- en koopprijzen die de oorspronkelijke bewoners verdringt, vaak tot buiten de stadsgrenzen. In Amsterdam heeft men het over het Jordaaneffect, in Brussel over het Dansaerteffect. In de gelijknamige wijk waren alternatieve modewinkels de voorbode van hippe cafés, jonge creatieve nieuwkomers en een forse stijging van de prijzen. Tijdens de huidige editie van PleinOPENair wordt de wijk dan ook een van de aandachtspunten van een gentrificaTOUR, een rondleiding door hip wordende of geworden wijken.

Er zijn verschillende etappes in het 'verhippen' van een wijk: "In een eerste fase komen vooral alleenstaande of kinderloze koppels met een creatief beroep, pas afgestudeerden en studenten in de wijk wonen", legt VUB-geografe Sarah Cools uit in de stadskrant Brussel deze week. "In een tweede fase komt een voorzichtigere groep zich vestigen. na een aantal jaren komt er een derde groep geïnteresseerden op de voorgrond: mensen met een hoger inkomen, en professionele vastgoedinvesteerders."

Aan gentrificatie zit een ambivalent kantje: de eerste golf van nieuwkomers voelt zich vaak aangetrokken door het volkse en multiculturele karakter van zo'n wijk. Tegelijk effenen ze met hun komst vaak het pad voor de verdringing van die oorspronkelijke bevolking. "In veel gevallen wordt de eerste groep zelf op zijn beurt weer ingehaald en verdrongen door een tweede en derde golf van nieuwkomers die gewoon meer geld hebben, zoals in het Berlijnse Prenzlauer Berg", weet Mathieu Van Criekingen, geograaf en gentrificatie-expert aan de ULB. Van Criekingen neemt tijdens PleinOPENair de rondleiding over het fenomeen voor zijn rekening.

Gentrificatie blijft in Brussel niet beperkt tot de Dansaertwijk. In de Flageywijk is het vernieuwde Flageygebouw met kunstencentrum en hippe bar de motor voor de verhipping, in de Matongewijk zijn het vooral trendy bars. Op het eind van de Dansaertstraat vindt ondertussen een gelijkaardig fenomeen plaats: de Vlaamse Poort met onder meer café Walvis vormen er een springplank naar Oud Molenbeek, waar steeds meer jonge Brusselaars op zoek gaan naar een loft of appartement. Hoe extreem gentrificatie kan worden, zie je in het hart van de Dansaertwijk, zegt Gwenaël Breës van Cinema Nova. "In de Clos des Chartreux ontstaat een soort rijkengetto dat compleet van de rest van de buurt is afgesloten, met camera's als beveiliging voor de buitenwereld en een zwembad voor wie binnen woont."

Is gentrificatie nu een goede of een slechte zaak? Als aan stadsrenovatie wordt gedaan is dat immers vaak met de expliciete bedoeling een nieuwe bevolking aan te trekken, om een nieuwe bevolkingsmix te creëren in buurten die als armoedegetto's worden beschouwd. Nieuwe bewoners brengen nieuwe ideeën en vooral ook nieuw geld dat grootsteden broodnodig hebben om te overleven. Van Criekingen is het met die analyse niet eens. "Het discours van de mix is boerenbedrog", vindt hij. "Er wordt steevast in één richting gemengd, rijke bewoners nemen arme buurten in. In ruil kunnen de armen echter niet naar betere buurten en moeten ze hun plan trekken."

De enige manier om het fenomeen enigszins onder controle te houden is volgens Van Criekingen een sterke controle op de huurprijzen en de bouw van meer en kleinschalige sociale woningen. "Maar daar zijn we in Brussel en in de rest van het land nog ver van verwijderd. Onze hoofdstad heeft 8 procent sociale woningen, terwijl elke Franse gemeente verplicht is om een minimum van 20 procent te halen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234