Maandag 26/09/2022

Uit stof en gras

Wimbledon is het enige grote tennistoernooi ter wereld dat nog op gras wordt gespeeld, en dat zal nog wel een tijd zo zijn, want volgens de liefhebbers is Wimbledon zonder gras iets als aardbeien zonder slagroom. Anderzijds gaan er af en toe stemmen op om het gras op de court af te schaffen. Gras speelt zo moeilijk en is uiteindelijk iets voor koeien, klinkt het dan. Maar is dat wel zo? Een grasloze wereld, kunt u zich er iets bij voorstellen?

Omdat de wieg van de mensheid in de savannes van oostelijk Afrika stond, zou de mens een aangeboren behoefte hebben aan een graslandschap. Dat zegt althans John H. Falk, een ecologist aan het befaamde Smithsonian Institute in Washington in een studie over het gazon. Volgens Falk hebben wij een soort genetische aanleg voor een graslandschap dat herinneringen oproept aan de beboste savannes die voedsel boden en bescherming tegen roofdieren. Ook de socioloog Thorstein Veblen beschreef een aantal jaren geleden in zijn befaamde boek The Theory of the Leisure Class al zoiets als een savannesyndroom: "The close-cropped lawn is beautiful in the eyes of people whose inherited bent it is to readily find pleasure in contemplating a well-preserved pasture or grazing land."

Feit is dat de eerste beschrijvingen van iets dat vergelijkbaar is met onze gazons dateren van lang voor onze tijdrekening in China. Ook bij de maya's en de azteken zijn sporen van grasvelden teruggevonden. In het Westen vinden we beschrijvingen van grasvelden bij Plinius de Jongere, uit het begin van onze tijdrekening, en in Boccaccio's Decamerone. Ook op de schilderijen van de Vlaamse Primitieven en op middeleeuwse minnetaferelen vinden we grasvelden die enigszins lijken op wat wij nu een gazon noemen, maar daarmee in feite weinig te maken hadden. In plaats van het kamerbreed groentapijt waarmee wij tegenwoordig onze tuinkamers aankleden, waren dat meer bloementapijten waartussen toevallig ook een paar grassprietjes groeiden.

poëtische namen

Of het nu om een aangeboren behoefte gaat of niet, ik kan me moeilijk een tuin inbeelden zonder gras. Het is traditioneel de plek in de tuin voor spel en ontspanning, er werd gemusiceerd, gedronken, gegeten, bemind, er werd op gelopen en in gelegen. Veel van die functies zijn vandaag verloren gegaan. We hebben terrassen om te eten en te drinken, de tuin is niet langer een plek voor minnestrelen en minnespelen en de strakgeschoren gazons vragen dikwijls meer inspanning dan ontspanning. Misschien moeten we opnieuw de charmes van echt gras leren ontdekken.

Gras kan overweldigend zijn wanneer je het laat groeien, met zijn subtiele bloeiwijze en de halmen die wuiven in de wind. Er bestaan zo'n 10.000 verschillende grassoorten, waarvan wij er slechts een paar tientallen gebruiken als gazongras. Maar al die andere grassoorten met soms poëtische namen als blauw schapengras, groot trilgras, handjesgras, prachtriet, diamantgras, kwispelgerst, lampenpoetsergras, boszegge en wimpelparelgras, kennen en gebruiken we nauwelijks. "Hoe is het mogelijk dat deze tuinjuwelen zo lang over het hoofd zijn gezien?", zo schreef de legendarische Duitse plantenkweker Karel Foester bijna 50 jaar geleden in zijn boek De intocht van grassen en varens in onze tuin.

In het zog van Foerster hebben een aantal hedendaagse tuinarchitecten die 'siergrassen' ontdekt en zijn ze op grote schaal gaan toepassen in hun tuinen als volwaardige sierplanten op gelijke voet met bloemen en struiken. Een van de promotors van die 'grassenbeweging' is de Nederlandse tuinarchitect en kweker Piet Oudolf, van wie enkele jaren geleden een boek verscheen met de prozaïsche titel Prachtig gras. Grassen op die manier gebruikt creëren een gevoel van natuurlijkheid door hun volume, hun lange buigzame blad en hun zachte kleuren. Amerikaanse tuinarchitecten gebruiken ze zelfs om de sfeer van de Amerikaanse prairies op te roepen, waardoor we weer bij ons savannesyndroom terechtkomen. Die siergrassen zijn echter absoluut niet bedoeld om op te lopen of te spelen of in te gaan liggen, maar alleen om mooi te zijn en een bepaalde sfeer op te roepen.

Maar ook voor gras als gebruiksgroen bestaan er alternatieven voor het klassieke gladgeschoren gazon. Je kunt bijvoorbeeld het gazongras gewoon laten groeien en er een paar kortgeschoren paden in maaien. Op het einde van de zomer maai je alles kort. Op die manier krijg je een ouderwetse weide die niet alleen mooi oogt door de verschillende bloeiwijzen van de grassen, maar waarin kinderen ook spontaan verstoppertje zullen spelen. Bovendien is het veel romantischer en zachter om in dat hoge gras te liggen dan op zo'n steriel gazonnetje. Je kunt het nog mooier maken door er bloeiende voorjaarsbollen in te zetten.

Een echte bloemenweide is een iets moeilijker project omdat de grond door jarenlang bemesten wellicht veel te rijk is en de bloemen de concurrentie met het gras niet aankunnen. Maar na een tijd zullen er zeker bloemen beginnen te bloeien.

welk gazongras?

Gazonmengsels bestaan altijd uit verschillende grassoorten. Geen enkel zaadmengsel is geschikt voor elke grond en voor alle doeleinden. Voor de meeste tuinen zal een kant-en-klare mengeling voor 'speelgazon' of 'fijn sportgazon' de beste resultaten geven. Mengsels voor fijne 'Engelse' siergazons bestaan hoofdzakelijk uit zwenk- en struisgrassen. Voor sterkere speel- en sportgazons worden Engelse raaigrassen en/of beemdgrassen aan het mengsel toegevoegd. Er bestaan ook speciale mengsels met traaggroeiende grasvariëteiten (zoals hardzwenkgras, struisgras, schapengras) die minder vaak moeten worden gemaaid, voor lichte en droge gronden, voor vochtige of meer beschaduwde plaatsen enz.

Hoewel vele gazoneigenaars een hopeloze strijd voeren tegen klaver en andere 'onkruiden' in hun grasmat, bestaan er sinds kort zelfs gazonmengsels waarin met opzet een bepaald percentage klaverzaden zijn opgenomen. Proeven hebben namelijk uitgewezen dat een dergelijk mengsel beter bestand is tegen extreme omstandigheden als droogte, overdreven vocht of schaduw en mooier groen blijft.

Hoe kleiner het gazon en hoe groter het gezin, des te steviger moet de grasmat zijn. Probeer niet te besparen op gazonzaad: het gazon moet in principe vele jaren meegaan en het is dus beter het meteen goed te doen dan na enkele jaren opnieuw te moeten beginnen.

De grootste graszadenproducent ter wereld is het familiebedrijf Barenbrug uit het Gelderse Oosterhout (www.barenbrug.nl). In Nederland alleen worden voor rekening van Barenbrug elk jaar 12.000 ton graszaden geproduceerd die over heel de wereld worden geëxporteerd. Naast de klassieke mengelingen voor siergazons ('Royal' en 'Hobby'), heeft Barenburg bijvoorbeeld een uitgebreid gamma van speciale mengsels voor speelgazons en vooral sportgazons.

Voor wegbermen waar het belangrijk is dat er snel een bedekking is ter voorkoming van erosie bestaan speciale mengsels die slechts een paar keer per jaar moeten worden gemaaid. Die mengsels kunnen eventueel ook gebruikt worden in de tuin voor een onderhoudsvriendelijke en mooie maaiweide.

Tennisgras

Het gras op sportvelden wordt aan extreme eisen onderworpen. Het veld bespelen, veroorzaakt altijd schade, hoe perfect het ook is aangelegd. Als er getennist of gevoetbald wordt op een nat veld, is de schade dikwijls niet te overzien.

Grasmengelingen voor sportvelden moeten dan ook goed bestand zijn tegen betreding, ze moeten een dichte en gelijkmatige zode vormen en vlot herstellen als ze beschadigd zijn. In de nieuwe sportstadions die aan alle kanten omsloten zijn en vaak ook bovenaan dicht zijn, heeft het gras het nog moeilijker om te overleven. Omdat sommige delen van het veld bijna permanent in de schaduw liggen en omdat het veld, door het gebrek aan luchtcirculatie en wind, minder snel opdroogt en gemakkelijker schimmels optreden.

Minstens even belangrijk is de voorbereiding en het dagelijkse onderhoud. De aanleg van een tennis- of voetbalveld is ingenieurswerk waarbij een gedegen kennis van de samenstelling van de toplaag, inzichten in de opbouw van een drainagesysteem enz. nodig zijn. Proefstations en laboratoria over de hele wereld doen daarover permanent onderzoek.

Op Wimbledon werken veertien tuiniers op permanente basis, tijdens het kampioenschap worden nog eens veertien tijdelijken aangeworven. Dagelijkse taken zijn onder meer het water geven, en alle velden worden dagelijks gemaaid (8 mm is de maximale hoogte voor tennisgras) en gerold. Gemaaid wordt er trouwens het hele jaar door, al mag het gras in de winter op 15 mm blijven staan. Voor en na een wedstrijd moet het terrein ook worden belucht en hersteld.

Voor wie ernaar streeft een tuin 'als in den tennis' te hebben, nog dit: het grasmengsel van Wimbledon bestaat voor 100 procent uit hooigras (50 procent 'Aberimp', 50 procent 'Aberelf'), een sterke grassoort die de mishandelingen van het tennisspel aankan. Een tennisgrasveld doet er dertien maanden over om volwaardig speelgras te groeien, en dat mits het secuur onderhouden wordt.

Er bestaan 10.000 verschillende grassoorten, waarvan wij slechts paar tientallen gebruiken voor gazon

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234