Woensdag 17/08/2022

Utopist, visionair, megalomaan, Braem

De publicatie Renaat Braem 1910-2001 wordt gepresenteerd als ‘het ultieme Braemboek’. Dat is niet eens overdreven. Het gaat om een monumentale, tweedelige monografie over de flamboyante, visionaire, vaak verguisde, Antwerpse modernistische architect.

De prachtige publicatie - hardcover en in foedraal - omvat een oeuvrecatalogus met 303 projecten van Braem, die uitvoerig geïllustreerd en toegelicht worden, een uitgebreide biografie door Braemspecialist Jo Braeken en vijf thematische essays over de architect. Samen goed voor meer dan 800 pagina’s lees- en kijkplezier. De twee boekdelen zijn met hun schat aan biografische en architectuurfoto’s, ontwerpen, affiches en ander archiefmateriaal een feest voor het oog. De teksten zijn helder en informatief - ook dat wil weleens anders uitpakken.

Braem onderscheidde zich van zijn collega’s - zeker tijdens de architecturale wildgroei na de Tweede Wereldoorlog - omdat hij zijn opvattingen ideologisch onderbouwde. Architectuur moest voor hem een bijdrage leveren aan een betere samenleving. Een van de gaafste ontwerpen, waar hij zijn principes het volledigst heeft kunnen realiseren, is de Kielwijk in Antwerpen (1949-’58): een reeks veelkleurige woonblokken op poten, gegroepeerd rond gemeenschappelijk groen. De open gangen, waar alle appartementen op uitkijken, moesten het gemeenschapsgevoel versterken. Al even opvallend is de fraaie, monumentale afwerking, mét kunstwerken - het keurmerk van Braem.

In het boek valt trouwens op hoeveel schetsen Renaat Braem maakte en wat een uitstekend tekenaar de man wel was. Opmerkelijk is ook hoe groots, ja megalomaan, hij zijn ontwerpen vaak zag. Voor de Arenawijk in Deurne (Antwerpen) plande hij aanvankelijk zelfs enkele torengebouwen, idem voor de nooit gerealiseerde satellietstad Lillo, in het Antwerpse havengebied.

Hoewel hij vaak verguisd werd en zijn standpunten over de stad voor discussie vatbaar zijn, valt steevast de generositeit en speelsheid van Braem op. Daarvan is de kleuterschool aan het Antwerpse Sint-Jansplein (1957-’72) een mooi voorbeeld: een kleurrijke, heldere school op maat van het kind, vol doorkijkjes en organische, zachte vormen.

In het boek staan ook tal van niet-gerealiseerde ontwerpen. Zo staat het monumentale, ringvormige kantoorgebouw van Glaverbel, dat tussen 1962 en 1967 opgetrokken werd in de groene Brusselse periferie in Watermaal-Bosvoorde, zij aan zij met een nooit gebouwde Scheldebrug. Die ontwierp Braem rond 1962 op vraag van de toenmalige Intercommunale E3. Op het tracé van de autosnelweg die tussen Rijsel, Antwerpen en Eindhoven werd aangelegd, was een oeververbinding nodig. Ook toen was het lang geen uitgemaakte zaak of een brug of een tunnel de Schelde zou kruisen. De sobere en tegelijk sierlijk tuibrug van Braem, met een zwevend paviljoen waarin hij een café-restaurant plande, is er uiteindelijk nooit gekomen. We moeten het doen met de mooie schets van de meester.

Wie zich wil verbazen en/of ergeren, vindt voldoende stof in een voorstudie van Braem uit 1950 voor de heropbouw van de Antwerpse Grote Markt. De zuidkant, waar nu grotendeels neprenaissancegeveltjes uit 1955-1957 staan, wilde Braem voltooien met sobere laagbouw die qua uitwerking aan de Politietoren doet denken.

En wie weet dat het metrostation onder het Antwerpse Sportpaleis van zijn hand is? De toegangsluifels en de kleurrijke stationsinrichting zijn perfect naar zijn ontwerp uitgevoerd.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234