Woensdag 05/10/2022

Valeri Gergiev

Attila de Hun, zo luidt de bijnaam van Valeri Gergiev. Dat kan weinig flatterend klinken, maar er valt wat voor te zeggen. Want zoals er geen gras meer groeide na een passage van de Hunnenkoning, is geen kruid gewassen tegen het muzikale temperament van de Russische topdirigent. Gisterenavond opende Gergiev met het Sint-Petersburgse Mariinski-orkest Europalia.russia, en ook vanavond en morgenavond dirigeert hij zijn orkest in het Paleis voor Schone Kunsten.

Topdirigent brengt Russische traditie naar Brussel

Brussel

Eigen berichtgeving

Ward Daenen

Een tijd geleden gaf Valeri Gergiev (Moskou, 1953) te kennen dat hij het wat rustiger aan wil doen. Vrouw en kinderen in Sint-Petersburg moet dat als muziek in de oren hebben geklonken, maar van zijn voornemen valt weinig te merken. De topdirigent blijft in sneltempo de wereld rondreizen. Als chef-dirigent en artistiek directeur van het Mariinski Theater in Sint-Petersburg, als chef-dirigent van het Rotterdams Philharmonisch Orkest (RPhO) of als gastdirigent van een ander toporkest.

Vanavond is hij met het Mariinski Orkest te gast in het Brusselse PSK (de zevende keer sinds 1996). Op het programma vanavond staat muziek van Rimski-Korsakov, Borodin en Moessorgski, morgen een concertante uitvoering van de opera De speler van Sergej Prokofiev. "Ik vertegenwoordig de grote Russische traditie", zei Gergiev eens. Hij is trots om de rol van cultureel ambassadeur te vervullen en de geknipte man om het Europaliafestival te openen.

Maar dat hij 'dé Russische traditie' vertegenwoordigt, is een wat grove uitspraak. Eigenlijk staat Gergiev voor de Mariinski-traditie van Sint-Petersburg. Hij studeerde aan het Rimski-Korsakovconservatorium in Sint-Petersburg (toen Leningrad), en in 1978, twee jaar nadat hij de prestigieuze Herbert von Karajanprijs voor dirigenten in Berlijn had gewonnen, werd Gergiev daar assistent-dirigent onder Joeri Temirkanov. Sinds 1988 is hij hoofddirigent en artistiek directeur van het Mariinski Theater. Gergiev omschreef de Mariinski-traditie in een interview in deze krant als "een kosmopolitische, hoewel vintage Russische traditie. Het Mariinski Orkest was het symfonie- en operaorkest van het keizerlijke hof, opgericht door Katharina de Grote. Het verschil met andere, zelfs Russische tradities is immens."

Gergiev mag sinds het ineenklappen van het sovjetregime door 's werelds grootste orkesten worden uitgenodigd, zijn lot heeft hij met het Mariinski verbonden. Bart Diels (persverantwoordelijke van het RPhO): "Het Mariinski is Gergievs levensvervulling. Hij heeft het niveau van het orkest en het koor, dat onder het sovjetregime was afgegleden, weer naar ongekende hoogten gestuwd."

Nochtans kan de Petersburgse opera onwaarschijnlijk ouderwets voor de dag komen. Zelf zagen we er begin juni een opvoering van La Bayadère, een ballet van net geen vier uur. Zelden zoveel kitsch op een podium samen gezien. En zelden een orkest met zo'n naam zo belabberd horen spelen. Lag het aan het feit dat niet Gergiev maar een van zijn assistenten het dirigeerstokje vasthield? De Nederlandse slavist Hans Boland moet gelijkaardige voorstellingen hebben gezien, want in zijn literaire stadsgids Sint-Petersburg onderhuis schrijft hij: "De entreeprijzen van het Mariinski voor buitenlanders zijn schandalig, de mise-en-scène van de meeste voorstellingen dateert uit het jaar nul. De akoestiek is er abominabel en de service is er niet beter dan in een strafgevangenis." Wat dat laatste betreft: na het drinken van een glas fruitsap tijdens de pauze waren wij de voedselvergiftiging nabij.

Bart Diels gelooft dat elk orkest een mindere dag kan hebben. "Onder leiding van Gergiev haalt het Mariinski Orkest een heel hoog niveau. Zeker in het Russische repertoire blijven ze ongeëvenaard." En de factor-Gergiev valt niet te onderschatten: "Zonder uitstekende muzikanten lukt het nooit, maar een dirigent is van levensbelang." Ook voor het Rotterdams Philharmonisch Orkest. Gergiev debuteerde er in 1987. Een jaar later is hij er vaste gast en sinds 1995 (en nog tot 2008) chef-dirigent. Wat is zijn grote kracht? "Hij kan ongekende expressies halen uit een orkest. Hij heeft ons Orkest vooral geleerd om op heel korte tijd topprestaties neer te zetten." Gergiev heeft immers nooit lang tijd om te repeteren. "Maar hij maakt daar een grote kracht van. Tijdens het voorbije Gergiev-festival (sinds 1996 jaarlijks in Rotterdam, WD) heeft het RPhO vier volkomen verschillende concertprogramma's uitgevoerd. Oké, het orkest is ruim op voorhand aan begonnen onder leiding van een assistent. Gergiev komt pas enkele dagen op voorhand toe om te repeteren, maar het is tijdens de concerten dat het echt gebeurt. Soms krijg ik het gevoel naar een jazzconcert te luisteren: niet dat hij van de partituur afwijkt, maar de opwinding van het concertmoment is onwaarschijnlijk intens." Het zal ook wel aan zijn expressieve dirigeerstijl liggen. "Gergiev verwacht een orkest met een grote wendbaarheid, met muzikanten die op het puntje van hun stoel zitten. Een oogopslag volstaat om de muziek in een nieuwe richting te sturen. Knap aan hem is dat hij grote risico's neemt en zelden mislukt. Hij is, kortom, een echte grote."

Een grote van 52. Een man met een levensritme dat u en ik nauwelijks kunnen bevatten. Een gaatje vinden in zijn agenda is bij hem een kunst op zich. Diels: "Hij leidt een leven dat je moeilijk kunt volhouden. Wij maken het zelf ook mee: in de voormiddag speelt hij in Rotterdam een matineeconcert en 's avonds staat hij in de orkestbak van de New Yorkse opera. In 2001, na de aanslagen, is hij van Los Angeles naar Mexico gereden, om toch bij ons te raken. Toen hij van het vliegtuig stapte, was het eerste wat hij zei: 'Ik wil dirigeren'. Hij heeft die avond Lady McBeth gedirigeerd: een van de indrukwekkendste voorstellingen die ik ooit heb gezien." Gergiev heeft zelf al aangegeven dat hij het wat rustiger aan zou moeten doen. "Ik heb hem dat horen zeggen, ja. Maar het wil blijkbaar niet zo lukken. Misschien kan hij zich een leven met minder muziek moeilijk voorstellen", aldus nog Bart Diels.

Mariinski Orkest o.l.v. Valeri Gergiev. Vanavond: Spaans Capriccio van Nikolaj Rimski-Korsakov, tweede symfonie van Aleksandr Borodin en Schilderijententoonstelling van Modest Moessorgski. Morgen: concertante opera De speler van Sergej Prokofiev. www.bozar.be.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234