Zondag 02/10/2022

Van boekdetective tot duivelfanaat

'The Ninth Gate' van Roman Polanski, met Johnny Depp en Lena Olin

Tijdens een of andere lezing over demonologie ofte 'ars diavoli' valt Dean Corso, het hoofdpersonage van The Ninth Gate, ongegeneerd in slaap. Loopt de bioscoopbezoeker nu hetzelfde risico? Neen, zó erg is het met deze nieuwe film van Roman Polanski gelukkig niet gesteld, maar het is toch wel een forse tegenvaller geworden. Dat is des te spijtiger omdat dit slechts de derde film is die de regisseur van klassiekers zoals Repulsion, Rosemary's Baby en Chinatown het voorbije decennium heeft afgeleverd.

In '92 was er Bitter Moon en enkele jaren later volgde Death and the Maiden. Nadien probeerde Polanski weliswaar nog The Double te draaien, maar dat project werd uiteindelijk geannuleerd omdat John Travolta al in het begin van de draaiperiode in botsing kwam met de regisseur. Artistieke meningsverschillen of zoiets. De Amerikaanse superster verliet dan maar de set en vloog zichzelf terug naar de States.

En nu is er dus The Ninth Gate, gebaseerd op de in Spanje (naar verluidt) zéér succesrijke roman El Club Dumas van schrijver Arturo Perez-Reverte. Die titel verwijst naar Alexandre Dumas, auteur van onder meer De drie musketiers, omdat een gedeelte van het boek betrekking heeft op de zoektocht naar een onuitgegeven manuscript van een hoofdstuk uit die klassieker. Dat deel werd door Polanski (en zijn coscenaristen Enrique Urbizu en John Browjohn) volledig weggelaten, al mag men in het personage van Liana Telfer nog wel trekjes van Milady herkennen.

Wat overblijft in The Ninth Gate, is de zoektocht naar de twee resterende exemplaren van een (uiteraard) zéér zeldzaam boekwerk, waarin sprake is van de negen poorten uit de filmtitel. Het zou hierbij gaan om een soort satanisch handboek uit de 17de eeuw, waarmee geïnteresseerden de Duivel himself konden oproepen. De toenmalige Venetiaanse uitgever Aristide Torchia zou indertijd, om nogal voor de hand liggende redenen, op een of andere kerkelijke brandstapel geëindigd zijn.

In feite bestaan er, nog steeds volgens het filmscenario, drie exemplaren van dat geheimzinnige boek. Eén daarvan is, in nogal onduidelijke omstandigheden, in handen gekomen van ene Boris Balkan (rol van Frank Langella). Dat is dus de demonoloog tijdens wiens uiteenzetting de reeds genoemde Dean Corso (rol van Johnny Depp) in slaap was gevallen. Corso is een soort book-detective, die in opdracht van meestal even rijke als fanatieke verzamelaars op zoek gaat naar zeldzame boeken en dito manuscripten. In de roman van Arturo Perez-Reverte worden die gepassioneerde liefhebbers geen bibliofielen genoemd. Volgens hem lijden ze eerder aan 'bibliopathie'.

Zelf heeft Dean Corso daar absoluut geen last van. Hem interesseert alleen de rijkelijke vergoeding. In de proloog hebben we hem trouwens aan het werk gezien bij een echtpaar dat de verzameling van hun (nog niet eens dode) vader/schoonvader wil laten schatten. Zonder veel scrupules maakt Corso enerzijds een veel te hoge schatting (gewoon om de na hem komende opkopers een loer te draaien) en anderzijds neemt hij voor zichzelf een (uiterst exclusieve) Don Quichot-editie over voor een zacht prijsje, zogezegd om het hebberige koppel een dienst te bewijzen.

Op zijn beurt wil Boris Balkan nu ook een beroep doen op de expertise van boekdetective Corso. Balkan beschikt dus over één exemplaar van dat duivelse-poortenboek. Hij weet dat er nog twee andere exemplaren bestaan en wil nu dat Corso die opspoort. Niet om ze te kopen, maar gewoon om hun authenticiteit te controleren, want volgens Balkan kan maar één van de drie boeken helemaal écht zijn. Natuurlijk hoopt hij dat zijn exemplaar het authentieke zal zijn.

Het satanische onderwerp interesseert Corso geen snars - daarom viel hij dus ook in slaap tijdens het exposé - maar de mededeling van Balkan dat geld geen enkel probleem vormt, spreekt hem wél aan. En dus vertrekt hij op een zoektocht die hem van New York naar Toledo in Spanje, en dan verder naar Parijs en het Portugese Cintra zal voeren. Vrij snel merkt Corso dat hij op zéér hardnekkige wijze achternagezeten worden door Liana Telfer (rol van Lena Olin). Die weduwe betwist namelijk de manier waarop Balkan in het bezit van het duivelse handboek is gekomen. Dat was namelijk hét belangrijkste boekwerk uit de verzameling van haar man, die we nog tijdens de pregeneriek zelfmoord hebben zien plegen. Kwestie van zo'n beetje de toon te zetten!

Maar die furieuze weduwe is slechts één element waardoor de speurtocht van Corso bemoeilijkt wordt: er wordt een aanslag op zijn leven gepleegd, hij wordt neergeslagen en rondom hem komen allerlei personages op bizarre wijze aan hun einde. Hierin mag men volgens Polanski enige gelijkenis zien met de figuur van privé-detective J.J. Gittes (rol van Jack Nicholson) in Chinatown: de ietwat geblaseerde speurneus, die zich slimmer waant dan de rest, maar toch regelmatig (letterlijk en figuurlijk) klappen krijgt.

Tussendoor kan Corso gelukkig op de steun rekenen van een mysterieus meisje (rol van Emmanuelle Seigner, alias mevrouw Polanski), dat heel intens in de ogen van de boekdetective mag staren en hem af en toe - letterlijk - ter hulp komt... gevlogen.

Naarmate zijn enquête vordert, ontdekt Corso dat de boeken in kwestie weliswaar identiek zijn, maar dat de bijbehorende gravures (waarop steevast poorten staan afgebeeld) hier en daar opmerkelijke verschillen bevatten. Vooral het feit dat de tekeningen in kwestie op een andere manier ondertekend zijn, blijkt hem te intrigeren. Zou het kunnen dat die gravures het werk zijn van niemand minder dan...

En jawel, de boekenjager die voorheen alleen maar geïnteresseerd was in de financiële waarde van zijn 'prooien', raakt stilaan meer en meer gefascineerd door hun satanische inhoud.

Op die manier vertelt The Ninth Gate dus het verhaal van een cynische ongelovige die na verloop van tijd een believer wordt. Probleem is wel dat die overgang niet echt 'geloofwaardig' wordt aangebracht. Zo zou ieder weldenkend mens zich bijvoorbeeld al veel eerder vragen hebben gesteld bij de (vaak onverklaarbare) aanwezigheid van dat vliegende meisje. Maar tja, gelovigen hebben blijkbaar zo hun eigen redenen, die niet altijd voor rede vatbaar zijn.

Van zijn kant rekent Roman Polanski zichzelf resoluut tot de ongelovigen. Toen hij indertijd Rosemary's Baby gedraaid had, probeerden zowat alle heksen (m/v) van Amerika en Engeland met hem in contact te komen. Niet zonder enige ironie herinnert hij zich: "C'était... infernal".

Neen, persoonlijk loopt Polanski meer op met de technologie, de wetenschap en de vooruitgang van de menselijke kennis. Het esoterisme vindt hij alleen maar een wonderbaarlijke inspiratiebron voor film, theater en literatuur. "Maar op filosofisch vlak verveelt het me mateloos", aldus de regisseur. Een deel van die verveling is nu blijkbaar ook tot in deze film doorgedrongen. Het is natuurlijk zo'n beetje een ¨Catch 22-situatie. Wie écht in het bestaan van duivelse handboeken gelooft en zich geroepen voelt om Lucifer bij hem thuis uit te nodigen, heeft psychiatrische hulp nodig. Maar als een filmmaker zijn onderwerp niet serieus neemt, waarom zouden wij dat dan doen?

(Jan T.)

PS: Leuk technisch detail: de dubbele tweeling (eerst als de boekhandelaars Ceniza en dan als de werkmannen die de inmiddels opgedoekte winkel leeghalen) wordt vertolkt door een en dezelfde acteur. TITEL: The Ninth Gate. REGIE: Roman Polanski. SCENARIO: Roman Polanski, Enrique Urbizu en John Browjohn, naar de roman 'El Club Dumas' van Arturo Perez-Reverte. FOTOGRAFIE: Darius Khondji. MUZIEK: Wojciech Kilar. PRODUCTIE: Roman Polanski, Inaki Nunez, Antonio Cardenel en Alain Vannier. VERTOLKING: Johnny Depp, Lena Olin, Frank Langella, Emmanuelle Seigner, James Russo, Barbara Jefford, e.a. Frankrijk, 1999, kleur, 132 min. Gedistribueerd door Belga Films.

'The Ninth Gate': verhaal van een cynische twijfelaar die uiteindelijk een overtuigd gelover wordt. (Foto RV)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234