Zaterdag 28/05/2022

Van huidcel tot baby, zonder seks of ooievaar

Christenen vieren deze week een goddelijke geboorte na een 'onbevlekte ontvangenis', maar genetici komen met een haast even imposante manier om baby's te maken. Ze vormden menselijke huidcellen om tot eicellen en zaadcellen. De nieuwe methode, die gepubliceerd werd in het vakblad Cell, zou onvruchtbaarheid schaakmat kunnen zetten.

Je bent onvruchtbaar. Maar geen nood, artsen nemen wat van je huidcellen, passen er hocus pocus op toe en kijk, je krijgt gezonde eicellen of zaadcellen die helemaal van jou zijn en waarmee je toch nog een kind kunt krijgen. Wetenschappers uit Groot-Brittannië (University of Cambridge) en Israël (Weizmann Institute of Science) hebben alvast deel één van dit scenario gerealiseerd: eicellen en zaadcellen maken uit huidcellen. Het zou het einde van onvruchtbaarheidsellende kunnen betekenen en holebikoppels kinderen kunnen brengen met hun eigen genetisch materiaal.

Bij dieren was het al een paar keer gelukt. In 2002 maakten Amerikaanse onderzoekers kleine muisjes enkel en alleen uit mannelijke stamcellen die ze omtoverden in eicellen en zaadcellen. In 2012 maakten Japanse collega's een muis met een huidcel als 'ouder'.

Stamcellen zijn in staat om in een ander celtype te veranderen. Ieder embryo bestaat eerst alleen uit stamcellen. Bij volwassenen zit een klein aantal stamcellen in de meeste van onze weefseltypes. Isoleer je die, dan kan je daaruit andere cellen maken, bijvoorbeeld levercellen voor iemand met leverschade.

Het idee om zo ook eicellen en zaadcellen te maken, begeestert moleculair biologen. Problemen met vruchtbaarheid zijn nu eenmaal alomtegenwoordig en de techniek om stamcellen te herprogrammeren verbetert. Maar verschillende teams worstelden tot nu tevergeefs met de uitdaging. Menselijke stamcellen blijken namelijk veel minder 'naïef'' dan die van muizen: ze zijn minder makkelijk 'te overhalen' zich in de richting van een specifiek celtype te ontwikkelen.

Moleculair geneticus Jacob Hanna (Weizmann Institute) ontwikkelde vorig jaar echter een methode om de menselijke stamcellen zodanig te bewerken dat ze toch makkelijker om te vormen zijn. Samen met de Britten van Cambridge slaagde Hanna er zo wel in de menselijke geslachtscellen in hun eerste stadium te maken, zo rapporteren ze in vakblad Cell .

Eerst lukte dat met de geherprogrammeerde 'dommere' stamcellen van menselijke embryo's. Die procedure herhaalden ze met huidcellen. Resultaat: in slechts zes dagen was de helft omgevormd tot eicellen of zaadcellen in het eerste stadium. De toverij bestaat erin specifieke 'groeifactoren' aan de stamcellen toe te voegen. Eén bepaald gen blijkt de omvorming tot geslachtscellen te stimuleren.

Shortcut

De verwezenlijking kan niet alleen inzicht geven in de oorzaken van onvruchtbaarheid maar ook leiden tot een fenomenale shortcut om vruchtbaarheidsproblemen te omzeilen. Uit de huidcellen van een vrouw kunnen enkel eicellen komen omdat er geen mannelijk Y-chromosoom aanwezig is. Maar bij een man kunnen in theorie zowel zaadcellen als eicellen uit zijn huidcellen 'getoverd' worden. Zo zouden homokoppels via een draagmoeder een kind kunnen krijgen dat ook genetisch van hen is.

Dat is echter toekomstmuziek. Cruciaal is nu eerst dat de voorlopers van de geslachtscellen zich ook volledig ontwikkelen tot uitgegroeide eicellen en zaadcellen. Hanna en co. overwegen ze in te planten in de eierstokken en teelballen van muizen of om de procedure bij andere primaten te testen om dat na te gaan.

Daarnaast zijn er nog ethische hindernissen, simpelweg omdat de techniek controverse zal oproepen. En omdat wetten over medische hulp bij voortplanting niet voorzien zijn op de wonderlijke optie van eicellen en zaadcellen die in een petrischaaltje zijn gemaakt.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234