Woensdag 29/06/2022

AchtergrondEconomie

Van ‘knalflatie’ naar ‘stagflatie’? De Europese banken zitten met kopzorgen

Autoloze zondag in 1973, en dus mag deze bestuurder uitleggen aan de politie waarom hij toch de weg op is. Beeld Photo News
Autoloze zondag in 1973, en dus mag deze bestuurder uitleggen aan de politie waarom hij toch de weg op is.Beeld Photo News

De inflatie loopt door de oorlog in Oekraïne nog verder op, terwijl nu ook de economische groei afneemt. Dat roept nare herinneringen op aan de stagflatie van de jaren zeventig. Vandaag beslist de ECB over de rente. Verhogen, of komt dat te vroeg?

Daan Ballegeer

De eurolanden kampten vóór de uitbraak van de Oekraïne-oorlog met ‘knalflatie’, waarbij zowel de economische groei als de inflatie hoog lagen. Nu de eerste afneemt en de tweede verder toeneemt, rijst het doembeeld op van stagflatie. Die combinatie van economische stagnatie en een oplopende inflatie teisterde het Westen in de jaren zeventig.

Voor een deel zijn de oorzaken vergelijkbaar, met een conflict dat de olie- en gasprijzen de hoogte injaagt. In 1973 was dat de Jom Kippoer-oorlog die leidde tot een olie-embargo vanuit de Arabische olie-exporterende landen. De ergernis onder de westerse bevolking over de pruttelende economie, de slechte arbeidsmarkt en de dubbelcijferige inflatie was groot. Een product dat in 1970 in de Verenigde Staten een dollar kostte, ging door de geldontwaarding tien jaar later over de toonbank voor het dubbele.

Kopzorgen

Anno 2022 betekent de oorlog in Oekraïne kopzorgen voor de Europese Centrale Bank (ECB), die moet proberen de inflatie onder controle te houden. Afgaand op de cijfers mislukt dat faliekant. De inflatie in de eurozone ligt al acht maanden op rij een eind boven de doelstelling van 2 procent, in februari bedroeg die zelfs 5,8 procent. Vandaag komt de ECB bijeen om over de rente te besluiten, waarna voorzitter Christine Lagarde een persconferentie geeft.

Tot de inval van Rusland in Oekraïne aan het eind van die maand leek de hoge inflatie nog niet zo erg. Die was vooral toe te schrijven aan de normalisering van de economie na de coronapandemie, al werd wel steeds duidelijker dat de inflatie niet zo ‘tijdelijk hoog’ was als de ECB had ingeschat.

Het verklaart waarom ECB-voorzitter Lagarde begin februari liet weten dat Frankfurt in maart een verstrakking van het monetair beleid zou aankondigen. Daar zit een belangrijk psychologisch aspect aan. Het signaal dat de ECB de strijd tegen inflatie ernstig neemt, moet voorkomen dat het idee van permanent hoge prijsstijgingen verankerd raakt in de hoofden van burgers en ondernemers.

Kinderen rolschaatsen en fietsen op een snelweg tijdens een autoloze zondag in de oliecrisis van 1973. Beeld ANP / Benelux Press
Kinderen rolschaatsen en fietsen op een snelweg tijdens een autoloze zondag in de oliecrisis van 1973.Beeld ANP / Benelux Press

Het gevaar daarvan is dat werknemers bij loononderhandelingen alvast compensatie inprijzen voor hoge toekomstige inflatie, terwijl werkgevers die alvast doorrekenen in de prijzen van hun producten en diensten. Daardoor kan een infernale spiraal ontstaan die, zo leert de geschiedenis, daarna heel moeilijk te doorbreken is.

Medicijn versus de kwaal

Dat de ECB nu machteloos is wat betreft de oorzaken van de hoge inflatie betekent niet dat ze machteloos is om die te bestrijden, zegt de Tilburgse hoogleraar economie Harald Benink. Hij verwijst naar de ervaring van de late jaren zeventig. Toen greep de Fed, de Amerikaanse centrale bank, na jaren van aanmodderen snoeihard in om de inflatie uit de verwachtingen van burgers en bedrijven te ranselen.

. Beeld VK graphics
.Beeld VK graphics

Paul Volcker, die in 1979 aantrad als daadkrachtige voorzitter, trok de rente uiteindelijk op naar 22 procent. Hij kreeg zo de inflatie onder de knie, maar de economie ging een diepe recessie in. “Dat is de prijs die je betaalt” aldus Benink, die erop wijst dat veel Europese landen destijds het voorbeeld van de Fed hebben gevolgd.

Voor de ECB is het nog veel te vroeg om nu iets soortgelijks te doen, benadrukt hij. “Deze oorlog duurt pas een paar weken. Misschien komt er binnenkort een einde aan en zakken de olie- en gasprijzen weer in elkaar, waardoor de inflatoire druk afneemt. Volcker moest ingrijpen na járen van stagflatie.”

Mocht de ECB nu toch de rente flink gaan optrekken, dan kan het medicijn erger zijn dan de kwaal, waarschuwt de Tilburgse hoogleraar. “Dan riskeer je een crisis op de huizenmarkt, komt de houdbaarheid van de staatsschuld van landen zoals Italië, Frankrijk en Spanje in gevaar en creëer je misschien een nieuwe crisis in het eurosysteem.”

Ook ING-econoom Carsten Brzeski verwacht terughoudendheid van Lagarde op de persconferentie vandaag. “Niemand kan serieus verwachten dat de ECB bij zo’n grote onzekerheid begint met het normaliseren van het monetair beleid.” Hij denkt dat de Française geen nieuwe beslissingen zal bekendmaken en dat ze in het ongewisse laat wanneer er een eerste renteverhoging komt.

Geloofwaardigheid

De onmiddellijke prioriteit van de ECB ligt nu vooral bij het bestrijden van de risico’s van een recessie en bij financiële stabiliteit, en daarna pas op inflatiedruk, stelt de Duitse vermogensbeheerder DWS. Maar volgens Lex Hoogduin, hoogleraar economie aan de Rijksuniversiteit Groningen, is dat “een heel slecht idee”. Het mandaat van de centrale bank bepaalt dat zij zich moet toeleggen op prijsstabiliteit, merkt hij op. “De ECB moet zich niet primair bezig houden met het stabiliseren van de conjunctuur of het financieel systeem.”

Juist dat heeft de ECB de afgelopen jaren te veel gedaan, vindt Hoogduin. “Hoewel de inflatieverwachtingen voor de coronacrisis op het juiste peil lagen, dus rond de 2 procent, heeft de centrale bank haar beleid destijds niet verstrakt.” Daarmee heeft ze een stukje van haar geloofwaardigheid als inflatiebestrijder kwijtgespeeld, wil hij maar zeggen.

De ECB moet nu kort op de bal spelen, vindt Hoogduin. “Als uit de nieuwe inflatieramingen blijkt dat die in 2023 en 2024 hoger uitkomen dan 2 procent, moet de centrale bank ingrijpen om te voorkomen dat deze inflatieverwachtingen zich gaan nestelen. De ECB moet duidelijk maken dat ze niet dezelfde fout gaat maken als een paar jaar geleden. Dat betekent zo snel mogelijk stoppen met de opkoopprogramma’s en de rente verhogen.”

Hij heeft er een hard hoofd in dat Lagarde dat ook effectief gaat bekendmaken. “Als het niet gebeurt, kan de stagflatievrees postvatten in de hoofden van mensen. Dan kunnen we echt wel spreken van slecht beleid.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234