Dinsdag 04/10/2022

Vanuit een supercel ontstaat de onvoorspelbare tornado

Een meisje kijkt wanhopig naar de verwoesting door de tornado Beeld REUTERS
Een meisje kijkt wanhopig naar de verwoesting door de tornadoBeeld REUTERS

De tornado in Oklahoma, waarbij 91 mensen om het leven kwamen en het stadje Moore bijna compleet werd verwoest, laat zien wat een verwoestende kracht de natuur kan hebben. Maar hoe ontstaat zo'n windtrechter eigenlijk? En kunnen we er iets tegen doen?

Marc Seijlhouwer

'Elke tornado begint met een supercel,' zegt Reinig van der Berg van het Nederlandse Meteo Consult. Een supercel is een ronddraaiende onweersbui, die ontstaat doordat warme, natte lucht opstijgt. Ondertussen stroomt koude lucht naar beneden. Als er veel wind om zo'n supercel heen raast, ontstaat de verticale trechter die zo herkenbaar is van tornado's. Elke cel heeft ruwweg 10 procent kans om tot tornado uit te groeien.

Welke supercellen uitgroeien tot tornado's is erg moeilijk te zeggen. Daarvoor zijn lokale omstandigheden belangrijk. Amerikaans onderzoek laat zien dat er onderin de onweersbui, waarmee de tornado begint, een plek bestaat waar de koud en warme stroom bij elkaar komen. Daardoor gaat de wolk sneller draaien en ontstaat langzaam een tornado. Maar zelfs als je zo'n plek waar de luchtstromen samenkomen kunt herkennen, kun je nog niet met zekerheid zeggen dat de tornado ontstaat.

Het begin van een tornado Beeld REUTERS
Het begin van een tornadoBeeld REUTERS

Overal ter wereld
Hoewel tornado's overal ter wereld voorkomen, zijn de Verenigde Staten een soort walhalla voor de stormen. Dankzij de Golf van Mexico is er in staten zoals Texas, Oklahoma en Kansas altijd een overschot aan warme, vochtige lucht. Deze komt in contact met de koude lucht uit Canada, waardoor de onweersbuien ontstaan. Voeg daar de harde winden vanuit de Rocky Mountains aan toe, en je hebt een perfect recept voor tornado's. Overigens is Tornado Alley heel wat meer dan een steegje - het beslaat bijna een kwart van de totale VS.

Dat er in de VS zoveel dodelijke tornado's voorkomen, komt vooral doordat er gewoon veel meer tornado's zijn. Het grootste gedeelte is niet gevaarlijk of ontstaat en verdwijnt in onbewoonde gebieden. Maar een paar van de 1.000 veroorzaken grote schade.

Voorspellen en voorkomen
Het voorspellen van tornado's is en blijft moeilijk. De National Severe Storms Forecast Center is in de VS verantwoordelijk voor de zogenoemde tornado-watch. Van der Berg: 'Daarmee geven ze aan dat je moet opletten of er tornado's ontstaan. De 'watch' wordt afgegeven als er veel supercellen in het gebied zijn. Maar daadwerkelijk een tornado-warning, een waarschuwing afgeven, dat kan vaak pas een kwartier van te voren. Je weet namelijk nooit wanneer een supercel uitgroeit tot wervelwind.'

Dat betekent niet dat de wetenschappers het hebben opgegeven. Er is nog steeds heel veel onderzoek aan de gang, waarmee hopelijk verklaard kan worden onder welke omstandigheden een supercel uitgroeit tot een tornado.

En zou het mogelijk zijn om een tornado aan te pakken nadat hij is ontstaan? Een atoombom in het midden van de storm zorgt er misschien wel voor dat hij uit elkaar valt voordat bewoonde gebieden bereikt worden. Het lijkt niet heel erg nuttig, volgens van der Berg. 'Zo'n stormfront is ongeveer 900 kilometer breed en er ontstaan overal supercellen. Voor je een vliegtuig kan laten opstijgen is de tornado waarschijnlijk al te ver gevorderd. En bovendien: een tornado heeft ongeveer evenveel energie als 300.000 gezinnen bij ons in een jaar verbruiken. Dat soort kracht, daar kun je als mens maar moeilijk tegenop.'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234