Donderdag 29/09/2022

Verjaardagscadeau voor Louise B.

Een uitgelezen kunstenaarsgezelschap viert de 95ste verjaardag van deAmerikaanse beeldhouwster Louise Bourgeois. Niet in hartje Manhattan maar in een kunstgalerie in de polders van Oudenburg, vlak bij Oostende. Een unieke tentoonstelling op een onverwachte plek.

door Eric Rinckhout

'Het is geen klassieke tentoonstelling', zegt curator Xavier Tricot, Ensorkenner en al vijftien jaar goed bevriend met de Frans-Amerikaanse grande dame Louise Bourgeois. Vorig jaar was van haar hand nog de immense spin Maman te zien, die dreigend verrees boven het graf van James Ensor in Oostende.

"Galeriehoudster Griet Dupont van De Elf Lijnen vroeg me een hommage op te zetten naar aanleiding van de 95ste verjaardag van Louise Bourgeois. We kwamen uit bij de vraag: 'Welke kunstenaars bewondert zij?' Zo kregen we het idee om voort te borduren op haar salons. Vroeger nodigde ze 's zondags, in de Parijse traditie, mensen van allerlei slag uit in haar huis in Chelsea, New York: collectioneurs, journalisten, collega-kunstenaars en cineasten. Ook academiestudenten, voor wie ze heel cassant kon zijn. Ze verzamelde graag zo'n internationaal gezelschap rond zich om te praten en te discussiëren. Wij wilden hier een imaginair salon creëren waarin kunstwerken, niet de mensen, een dialoog met elkaar aangaan."

Vanuit New York heeft Louise Bourgeois enthousiast meegewerkt, zeggen Tricot en Dupont. "Ze stuurde ons een lijst met tien namen van kunstenaars die een speciale betekenis voor haar hebben. Sommige kunstenaars, zoals Francis Bacon, Juan Miró en Robert Mapplethorpe, heeft ze persoonlijk gekend, andere dan weer niet. Aan de hand van die lijst zijn wij op zoek gegaan naar werken. Die komen allemaal uit privécollecties in binnen- en buitenland, ook uit het atelier van Bourgeois zelf."

Van Ensor hangen er een schilderij, een aquarel en een tekening, nu eens geflankeerd door een stilleven van Soutine dan weer door een kleurrijke, zwierige Bonnard. Het werk van James Ensor leerde Bourgeois in 1951 kennen op een overzichtstentoonstelling in Antwerpen. Ensor was toen twee jaar dood. Ze hield van zijn stijl en directe expressie. Ook dat hij zijn trauma's en frustraties de vrije loop liet. "Hij probeerde álles te zeggen", zei Bourgeois in 1996 aan Tricot. "Hij tracht nonsens uit te kramen."

Bourgeois heeft vaak verklaard dat ook haar werk bepaald wordt door trauma's. "Nee, ik onderdruk die niet. Op een bepaald moment besef je dat onderdrukking niet mogelijk is en schadelijk is voor je creativiteit." In en door haar werk roept Bourgeois vaak gevoelens op van angst, woede, verraad en jaloezie. Het draait ook ommachtsverhoudingen, eenzaamheid en genegenheid. Daarin zouden ervaringen uit haar kindertijd meespelen. Haar vader had affaires met alle gouvernantes die hij in huis haalde. Die moesten Louise Engels leren. Haar moeder sloot de ogen voor die escapades. Er hing een sfeer van obsessionele jaloezie in het huis, zei Bourgeois jaren later.

Haar moeder herstelde tapijten. Ze weefde dus, net zoals de reusachtige spinnen die Louise Bourgeois later beeldhouwde. Aangezien Louise vond dat ze qua karakter sprekend op haar vader leek, ging al haar sympathie uit naar haar moeder. In een werk als Femme Maison (1994), dat in Oudenburg te zien is, ligt een vrouw met haar hoofd in een huisje. Dat drukt, aldus Bourgeois, het verlangen naar geborgenheid uit en de angst om verlaten te worden.

De witte ruimte van galerie De Elf Lijnen, een deel van een historische hoeve uit 1620, werd fijnzinnig gerenoveerd door de beroemde Portugese architect Alvaro Siza. Die breidde de boerderij uit met eenzelfde delicaat gevoel voor horizontaliteit en volume. Het is zijn enige realisatie in België.

Prominent in de galerie ligt een 'verjaardagstaart': Candlepiece, een houten rail met kaarsjes van Richard Serra. Even prominent hangt er een portret van fotograaf Robert Mapplethorpe, waarop Louise Bourgeois staat: een guitige, jongensachtige blik van verstandhouding met de fotograaf schittert in haar tintelende ogen. Ze heeft een enorme fallus in de arm, een eigen sculptuur die ze ironisch Fillette noemde. In de preutse Verenigde Staten deed dat werk nogal wat stof opwaaien.

Iets verder in de galerie hangt in de nok een onheilspellende vrouwelijke figuur, een sculptuur van Bourgeois. De figuur hangt ondersteboven, is gehuld in zwarte kleren en heeft geen hoofd. De somberheid wordt versterkt door een zwarte penseeltekening van Bonnard ('J'ai tout donné pour rien'), sobere zwarte verticale strepen in een werk van Serra en een al even duister werk van Miró. Maar evengoed zijn er ensembles die seksuele overvloed ademen of baden in kinderlijke onschuld: een tekening met roze schoentjes van Bourgeois, een wassen rood schoentje van Robert Gober en een heerlijk kitscherig zakdoekje met viooltjes, eveneens van Gober.

Louise Bourgeois krijgt in de polders van Oudenburg een passend en juist eerbetoon, in dialoog met veel kwaliteit. Tegelijk vertelt de tentoonstelling ook veel over Ensor en diens invloed op enkele moderne en hedendaagse kunstenaars. In de sobere, bijna ascetische omgeving, omfloerst door zacht, zijig licht, komen 24 zorgvuldig gekozen kunstwerken helemaal tot hun recht.

Un Salon pour Louise Bourgeois tot 17 februari in Galerie De Elf Lijnen, Groenedijkstraat 1, Oudenburg (Oostende). Vrijdag en zaterdag 13 tot 18 uur. en na afspraak. Tel. 059/27.07.57. Er is een fraaie en informatieve catalogus beschikbaar. Zie ook pagina 3.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234